अग्निपुराणम्

तद्वहिर्म्मेखलास्तिस्रो वेदवह्नियमाङ्गुलै । अङ्गुलैः षड्‌भिरेका वा कुण्डाकारास्तु मेखलाः

त्याच्या बाहेर तीन बांध असावेत, प्रत्येक वेदाग्नीच्या कुंडासाठी बोटाएवढ्या रुंदीचे; प्रत्येक बांध सहा बोटे रुंद, किंवा एकच, आणि कुंडाच्या आकाराचा असावा.

तासामुपरि योनिः स्यान्मध्येऽश्वत्थदलाकृतिः। उच्छ्रायेणाङ्गुलं तस्मादिविस्तारेणाङ्गुलाष्टकं

या बांधांवर योनि ठेवावी, मध्यभागी पिंपळाच्या पानासारखी; तिची उंची एक बोट, आणि रुंदी आठ बोटे असावी.

दैर्घ्यं कुण्डार्द्धमानेन कुण्डकण्ठसमोऽधरः। पूर्वाग्नियाम्यकुण्डानां योनिः स्यादुत्तरानना

लांबी कुंडाच्या अर्ध्या मापाने, तळ कुंडाच्या गळ्याएवढा; पूर्व, दक्षिण आणि नैऋत्य दिशेच्या कुंडांची योनि उत्तर दिशेकडे असावी.

पूर्वानना तु शेषाणामैशान्येऽन्यतरा तयोः। कुण्डानां यश्चतुर्विंशो बागः सोङ्गुल इत्यतः

इतर कुंडांची योनि पूर्वेकडे, किंवा त्या दोघांची ईशान्येकडे; कुंडाच्या चोवीसाव्या भागाला बोट असे म्हणतात.

प्लक्षोदुम्बरकाश्वत्थवटजास्तोरणाः क्रमात्। शान्तिभूतिबलारोग्यपूर्वाद्या नामतः क्रमात्

प्लक्ष, औदुंबर, अश्वत्थ आणि वड हे अनुक्रमे तोरणासाठी वापरावे; शांतता, भूत, बळ, आरोग्य अशी त्यांची नावे आहेत.

पञ्चषट्‌सप्तहस्तानि हस्तकातस्थितानि च। तदर्द्धविस्तराणि स्युर्युतान्याम्रदलादिभिः

पाच, सहा किंवा सात हात लांब, आणि हातभर अंतरावर ठेवावेत; रुंदी अर्धी, आणि आंब्याच्या पानांनी इत्यादींनी सजवलेली असावी.

इन्द्रायुधोपमा रक्ता कृष्णा धूम्रा शशिप्रभा। शुक्लाभा हेमवर्णा च पताका स्फाटिकोपमा

इंद्रधनुष्याप्रमाणे, लाल, काळी, धुरकट, चंद्रासारखी चमकणारी, पांढरी, सोन्यासारखी आणि स्फटिकासारखी अशी पताका असावी.

पूर्वादितोब्जजे रक्ता नीलाऽन्न्तस्य नैर्ऋते। पञ्चहस्तास्तदर्द्धाञ्च ध्वजा दीर्घाश्च विस्तराः

पूर्व दिशेला ध्वज लाल असतात, दक्षिणेला निळे, जे नैऋत्याशी संबंधित आहेत. हे ध्वज पाच हात लांब आणि अर्ध्या लांबीचे रुंद असतात; हे ध्वज लांब आणि रुंद असतात.

हस्तप्रदेशिता दण्डा ध्वजानां पञ्चहस्तकाः। वल्मीकाद्दन्तिदन्ताग्रात्तथा वृषभश्रृङ्गतः

ध्वजांचे काठी हाताने मोजले जातात आणि त्या पाच हात लांबीच्या असतात. त्या काठी वाळवीच्या घरट्यातून, हत्तीच्या सोंडेच्या टोकातून किंवा बैलाच्या शिंगातून घेतल्या जाऊ शकतात.

पद्मषण्डाद्वराहाच्च गोष्ठादपि चतुष्पथात्। मृत्तिका द्वादश ग्राह्य वैकुण्ठेष्टौ पिनाकिनि

कमळाच्या गटातून, वराहाकडून, गोठ्यातून आणि चौकातून मातीचे बारा भाग घ्यावेत; वैकुंठासाठी आठ आणि पिनाकीसाठीही घ्यावेत.

न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थचूतजम्वुत्वगुद्भवं। कषायपञ्चकं ग्राह्यमार्त्तवञ्च फलाष्टकं

वड, औदुंबर, पिंपळ, आंबा आणि जांभूळ यांच्या सालींपासून पाच तुरट पदार्थ घ्यावेत; आणि त्या ऋतूतील आठ प्रकारची फळेही घ्यावीत.

तीर्थाम्भांसि सुगन्धीनि तथा सर्वौषधीजलं। शस्तं पुष्पफलं वक्ष्ये रत्नगोश्रृङ्गवारि च

तीर्थातील सुवासिक पाणी आणि सर्व औषधी वनस्पतींचे पाणी योग्य आहे. योग्य फुले आणि फळे, तसेच रत्नांचे आणि गायीच्या शिंगातील पाणी मी सांगतो.

स्नानायापाहरेत् पञ्च पञ्चगव्यामृतं तथा। पिष्टनिर्मितवस्त्रादिद्रव्यं निर्म्मज्जनाय च

स्नानासाठी पाच वस्तू आणाव्यात, तसेच गायीच्या पाच पदार्थांचे अमृत घ्यावे. पिठापासून आणि कापडापासून बनवलेली वस्त्रेही शुद्धीसाठी वापरावीत.

सहस्रशुषिरं कुम्भं मण्डलाय च रोचना । शतमोषधिमूलानां विजया लक्ष्मणा बला

हजार छिद्र असलेला कुंभ, मंडळासाठी रोचना, आणि शंभर औषधी वनस्पतींची मुळे—विजया, लक्ष्मणा आणि बला—घ्यावीत.

गुडूच्यतिबला पाठा सहदेवा शतावरी। ऋद्धि सुवर्चसा वृद्धिः स्नाने प्रोक्ता पृथक्‌ पृथक

गुडूची, अतिबला, पाठा, सहदेवा आणि शतावरी; ऋद्धी आणि सुवर्चसा वाढवतात. प्रत्येक स्नानासाठी वेगवेगळ्या औषधी सांगितल्या आहेत.

रक्षायै तिलदर्भौघो भस्मस्नानन्तु केवलं। यवगोधूमविल्वानां चुर्णानि च विचक्षणः

रक्षणासाठी तीळ आणि दुर्वा यांचा ढीग, आणि फक्त भस्माने स्नान करावे; यव, गहू आणि बेल यांचे चूर्ण ज्ञानी लोकांनी वापरावे.

विलेपनं सकर्प्पूरं स्नानार्थं कुम्भगण्डकान् । खट्‌वाञ्च तुलिकायुग्मं सोपधानं सव स्त्रकां

लेपासाठी कपूर वापरावा, स्नानासाठी कुंभाच्या बाजू. खाट, उशा, गादी आणि वस्त्र यांचीही व्यवस्था करावी.

कुर्य्याद्वित्तानुसारेण शयने लक्ष्यकल्पने । घृतक्षौद्रयुतं पात्रं कुर्य्यात् स्वर्णशलाकिकां

आपल्या संपत्तीप्रमाणे शय्येची व्यवस्था करावी; तूप आणि मध मिसळलेले भांडे, आणि सोन्याची काडी तयार ठेवावी.

वर्द्धनीं शिवकुम्भञ्च लोकपालघटानपि। एकं निद्राकृते कुम्भं शान्त्यर्थं कुण्डसङ्‌ख्यया

वाढवणारा शिवकुंभ, लोकपालांसाठीचे घडे, झोपेसाठी एक कुंभ, आणि शांतीसाठी कुंडांच्या संख्येप्रमाणे घडे ठेवावेत.

द्वारपालादिधर्म्मादि प्रशान्तादिघटानपि। वास्तुलक्ष्मीगणेशानां कलशानपरानपि

द्वारपाल, धर्म, शांती यांसाठीचे घडे, तसेच वास्तु, लक्ष्मी, गणेश यांचे आणि इतरही कलश ठेवावेत.

धान्यपुञ्जकृताधारान् सवस्त्रान् स्रग्विभूषितान्। सहिरण्यान् समालब्धान् गन्धपानीयपूरितान्

धान्याच्या राशींपासून बनवलेली पात्रे, वस्त्र आणि फुलमाळांनी सजवलेली, सोन्याने भरलेली, सुवासिक पाण्याने शिंपडलेली असावीत.

पूर्णपात्रफलाधारान् पल्लवाद्यान् सलक्षणान्। वस्त्रैराच्छादयेत् कुम्भानाहरेद्‌गौरसर्षपान्

फळांनी भरलेली पात्रे, पल्लव व इतर शुभ चिन्हे असलेली भांडी; हे कुंभ वस्त्रांनी झाकावेत आणि पांढऱ्या मोहरीचे दाणे आणावेत.

विकिरार्थन्तथा लाजान् ज्ञानखड्गञ्च पूर्ववत्। सापिधानां चरुस्थालीं दर्व्वी च ताम्रनिर्म्मितां

विकिरासाठी लाज आणाव्यात, पूर्वीप्रमाणे ज्ञानखड्ग घ्यावा; झाकण असलेली चरूची ताटली आणि तांब्याची डाव घ्यावी.

घृतक्षौद्रान्वितं पात्रं पादाभ्यङ्गकृते तथा। विष्टरांस्त्रिशतादर्भदलैर्बाहुप्रमाणकान्

पायांना अभ्यंगासाठी तूप आणि मध मिसळलेले भांडे, आणि तीनशे दुर्वा पात्यांनी बनवलेली, हाताएवढी विस्तरे घ्यावीत.

चतुरश्चतुरस्तद्वत् पालाशान् परिधीनपि। तिलपात्रं हविः पात्रमर्धपात्रं पवित्रकं

चौरस आणि चौकोनी विस्तरे, पलाशाच्या पानांची परिधी, तिळाचे भांडे, हविष्याचे पात्र, अर्धे पात्र आणि पवित्रक घ्यावे.

पलविंशाष्टमानानि घटो धूपप्रदानकं । श्रुक्श्रुवौ पिटकं पीठं व्यजनं शुष्कमिन्धनं

अठ्ठावीस वस्तू : धूप देण्यासाठी मडकी, समिधा टाकण्यासाठी चमचे, टोपली, आसन, पंखा आणि कोरडं इंधन.

पुष्पं पत्रं गुग्गुलञ्च घृतैर्द्दीपांश्च धूपकं। अक्षतानि त्रिसूत्रीञ्च गव्यमाज्यं यवांस्तिलान्

फुलं, पानं, गुग्गुळ, तुपाचे दिवे, धूप, अक्षता, त्रिसूत्री दोरे, गायीचं तूप, ज्वारी, आणि तीळ.

कुशाः शानत्यै त्रिमधुरं समिधो दशपर्विकाः। बाहुमात्रं श्रुवं हस्तम् अर्कादिग्रहशान्त्ये

शुद्धीसाठी कुशा, तिन्ही गोड पदार्थ, दहा समिधा, हाताएवढा चमचा, आणि सूर्यादी ग्रहांची शांती करण्यासाठी हात.

समिधोऽर्कपलाशोत्थाः खादिरामार्गपिप्पलाः । उदुम्बरशमीदूर्वाकुशोत्थाः शतमष्ट च

समिधा या अर्क, पळस, खैर, आंबा, पिंपळ, उंबर, शमी, दुर्वा आणि कुशा यांच्या असाव्यात. एकूण शंभरआठ समिधा घ्याव्यात.