अग्निपुराणम्

राज्यं शौर्य्यं बलं पुत्रान् यशोधर्म्मादिकं बहु। प्रथमः सप्तमस्तुर्य्यो दशमः केन्द्र उच्यते

राज्य, शौर्य, बळ, पुत्र, कीर्ती, धर्म आणि अशा अनेक गोष्टी मिळतात; पहिला, सातवा, चौथा आणि दहावा हे केंद्रस्थानी मानले जातात.

गुरुशुक्रबुधास्तत्र सर्वसिद्धिप्रदायकाः। त्रयेकादशचतुर्थस्था लग्नात् पापग्रहाः शुभाः

त्या ठिकाणी गुरु, शुक्र आणि बुध हे सर्व सिद्धी देणारे असतात; लग्नापासून तिसऱ्या, अकराव्या आणि चौथ्या स्थानी असलेले पापग्रहही शुभ फल देतात.

अतोप्यनीचकर्मार्थं योज्यास्तिथ्यादयो बुधैः। धाम्नः पञ्चगुणां भूमिं त्यक्त्वा वा धानसम्मितां

याशिवाय, जे कर्म उच्च स्थानाशी संबंधित नाही, त्यासाठी तिथी इत्यादींचा विचार करावा, आणि जागेचे पाच प्रकारचे मोजमाप सोडून किंवा ते धनासारखे मानावे.

हस्ताद् द्वादशसोपानात् कुर्य्यान्मण्डपमग्रतः। चतुरस्रं चतुर्द्वारं स्नानार्थन्तु तदर्द्धतः

हातापासून बारा पावले अंतरावर समोर मंडप बांधावा; तो चौकोनी, चार दरवाजे असावा आणि स्नानासाठी त्याचा अर्धा आकार असावा.

एकास्यं चतुरास्यं वा रौद्र्यां प्राच्युत्तरेथवा । हास्तिको दशहस्तो वै मण्डपोर्ककरोऽथवा

तो एकमुखी किंवा चौमुखी, किंवा उग्र, पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड असलेला असू शकतो; हत्तीच्या आकाराचा दहा हातांचा, किंवा मंडप तसा बांधावा.

द्विहस्तोत्तरया वृद्ध्या शेष स्यान्मण्डपाष्टकं। वेदी चतुष्करा मध्ये कोणस्तम्भेन संयुता

उत्तर दिशेला दोन हातांनी वाढवून, उरलेले आठ मंडप असावेत; वेदी मध्यभागी चौकोनी, कोपऱ्यात खांब असलेली असावी.

वेदीपादान्तरं त्यक्त्वा कुण्डानि नव पञ्च वा। एकं वा शिवकाष्ठायां प्राच्यां वा तद्‌गुरोः परं

वेदीच्या पायांमध्ये अंतर ठेवून, नऊ किंवा पाच कुंडे, किंवा एक कुंड शिवाच्या लाकडी पाटावर, किंवा पूर्वेकडे, किंवा गुरुजी सांगतील तसे असावे.

मुष्टिमात्रं शतार्द्धे स्याच्छते चारत्निमात्रकं । हस्तं सहस्रहोमे स्यान्नियुते तु द्विहास्तिकं

शंभरपन्नास आहुतींसाठी कुंड मूठाएवढे, शंभरसाठी बोटाएवढे, हजारासाठी हाताएवढे आणि दहा हजारासाठी दोन हाताएवढे असावे.

लक्षे चतुष्करं कुण्डंकोटिहोमेऽष्टहस्तकं। भगाभमग्नौ खण्डेन्दु दक्षे त्र्यस्रञ्च नैर्ऋते

लक्ष आहुतींसाठी कुंड चौकोनी, कोटी आहुतींसाठी आठ हातांचे; पूर्वेला अर्धचंद्रासारखे, दक्षिणेला त्रिकोणी असावे.

षडस्रं वायवे पद्म सौम्ये चाष्टास्रकं शिवे। तिर्य्यक्पातशिवं खातमूद्‌र्ध्वं मेखलया सह

पश्चिमेला सहा बाजूचे, उत्तर दिशेला कमळाच्या आकाराचे, शिवासाठी आठ बाजूचे; शिवाचे कुंड तिरके, आणि त्याभोवती उंच बांध असावा.

तद्वहिर्म्मेखलास्तिस्रो वेदवह्नियमाङ्गुलै । अङ्गुलैः षड्‌भिरेका वा कुण्डाकारास्तु मेखलाः

त्याच्या बाहेर तीन बांध असावेत, प्रत्येक वेदाग्नीच्या कुंडासाठी बोटाएवढ्या रुंदीचे; प्रत्येक बांध सहा बोटे रुंद, किंवा एकच, आणि कुंडाच्या आकाराचा असावा.

तासामुपरि योनिः स्यान्मध्येऽश्वत्थदलाकृतिः। उच्छ्रायेणाङ्गुलं तस्मादिविस्तारेणाङ्गुलाष्टकं

या बांधांवर योनि ठेवावी, मध्यभागी पिंपळाच्या पानासारखी; तिची उंची एक बोट, आणि रुंदी आठ बोटे असावी.

दैर्घ्यं कुण्डार्द्धमानेन कुण्डकण्ठसमोऽधरः। पूर्वाग्नियाम्यकुण्डानां योनिः स्यादुत्तरानना

लांबी कुंडाच्या अर्ध्या मापाने, तळ कुंडाच्या गळ्याएवढा; पूर्व, दक्षिण आणि नैऋत्य दिशेच्या कुंडांची योनि उत्तर दिशेकडे असावी.

पूर्वानना तु शेषाणामैशान्येऽन्यतरा तयोः। कुण्डानां यश्चतुर्विंशो बागः सोङ्गुल इत्यतः

इतर कुंडांची योनि पूर्वेकडे, किंवा त्या दोघांची ईशान्येकडे; कुंडाच्या चोवीसाव्या भागाला बोट असे म्हणतात.

प्लक्षोदुम्बरकाश्वत्थवटजास्तोरणाः क्रमात्। शान्तिभूतिबलारोग्यपूर्वाद्या नामतः क्रमात्

प्लक्ष, औदुंबर, अश्वत्थ आणि वड हे अनुक्रमे तोरणासाठी वापरावे; शांतता, भूत, बळ, आरोग्य अशी त्यांची नावे आहेत.

पञ्चषट्‌सप्तहस्तानि हस्तकातस्थितानि च। तदर्द्धविस्तराणि स्युर्युतान्याम्रदलादिभिः

पाच, सहा किंवा सात हात लांब, आणि हातभर अंतरावर ठेवावेत; रुंदी अर्धी, आणि आंब्याच्या पानांनी इत्यादींनी सजवलेली असावी.

इन्द्रायुधोपमा रक्ता कृष्णा धूम्रा शशिप्रभा। शुक्लाभा हेमवर्णा च पताका स्फाटिकोपमा

इंद्रधनुष्याप्रमाणे, लाल, काळी, धुरकट, चंद्रासारखी चमकणारी, पांढरी, सोन्यासारखी आणि स्फटिकासारखी अशी पताका असावी.

पूर्वादितोब्जजे रक्ता नीलाऽन्न्तस्य नैर्ऋते। पञ्चहस्तास्तदर्द्धाञ्च ध्वजा दीर्घाश्च विस्तराः

पूर्व दिशेला ध्वज लाल असतात, दक्षिणेला निळे, जे नैऋत्याशी संबंधित आहेत. हे ध्वज पाच हात लांब आणि अर्ध्या लांबीचे रुंद असतात; हे ध्वज लांब आणि रुंद असतात.

हस्तप्रदेशिता दण्डा ध्वजानां पञ्चहस्तकाः। वल्मीकाद्दन्तिदन्ताग्रात्तथा वृषभश्रृङ्गतः

ध्वजांचे काठी हाताने मोजले जातात आणि त्या पाच हात लांबीच्या असतात. त्या काठी वाळवीच्या घरट्यातून, हत्तीच्या सोंडेच्या टोकातून किंवा बैलाच्या शिंगातून घेतल्या जाऊ शकतात.

पद्मषण्डाद्वराहाच्च गोष्ठादपि चतुष्पथात्। मृत्तिका द्वादश ग्राह्य वैकुण्ठेष्टौ पिनाकिनि

कमळाच्या गटातून, वराहाकडून, गोठ्यातून आणि चौकातून मातीचे बारा भाग घ्यावेत; वैकुंठासाठी आठ आणि पिनाकीसाठीही घ्यावेत.

न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थचूतजम्वुत्वगुद्भवं। कषायपञ्चकं ग्राह्यमार्त्तवञ्च फलाष्टकं

वड, औदुंबर, पिंपळ, आंबा आणि जांभूळ यांच्या सालींपासून पाच तुरट पदार्थ घ्यावेत; आणि त्या ऋतूतील आठ प्रकारची फळेही घ्यावीत.

तीर्थाम्भांसि सुगन्धीनि तथा सर्वौषधीजलं। शस्तं पुष्पफलं वक्ष्ये रत्नगोश्रृङ्गवारि च

तीर्थातील सुवासिक पाणी आणि सर्व औषधी वनस्पतींचे पाणी योग्य आहे. योग्य फुले आणि फळे, तसेच रत्नांचे आणि गायीच्या शिंगातील पाणी मी सांगतो.

स्नानायापाहरेत् पञ्च पञ्चगव्यामृतं तथा। पिष्टनिर्मितवस्त्रादिद्रव्यं निर्म्मज्जनाय च

स्नानासाठी पाच वस्तू आणाव्यात, तसेच गायीच्या पाच पदार्थांचे अमृत घ्यावे. पिठापासून आणि कापडापासून बनवलेली वस्त्रेही शुद्धीसाठी वापरावीत.

सहस्रशुषिरं कुम्भं मण्डलाय च रोचना । शतमोषधिमूलानां विजया लक्ष्मणा बला

हजार छिद्र असलेला कुंभ, मंडळासाठी रोचना, आणि शंभर औषधी वनस्पतींची मुळे—विजया, लक्ष्मणा आणि बला—घ्यावीत.

गुडूच्यतिबला पाठा सहदेवा शतावरी। ऋद्धि सुवर्चसा वृद्धिः स्नाने प्रोक्ता पृथक्‌ पृथक

गुडूची, अतिबला, पाठा, सहदेवा आणि शतावरी; ऋद्धी आणि सुवर्चसा वाढवतात. प्रत्येक स्नानासाठी वेगवेगळ्या औषधी सांगितल्या आहेत.

रक्षायै तिलदर्भौघो भस्मस्नानन्तु केवलं। यवगोधूमविल्वानां चुर्णानि च विचक्षणः

रक्षणासाठी तीळ आणि दुर्वा यांचा ढीग, आणि फक्त भस्माने स्नान करावे; यव, गहू आणि बेल यांचे चूर्ण ज्ञानी लोकांनी वापरावे.

विलेपनं सकर्प्पूरं स्नानार्थं कुम्भगण्डकान् । खट्‌वाञ्च तुलिकायुग्मं सोपधानं सव स्त्रकां

लेपासाठी कपूर वापरावा, स्नानासाठी कुंभाच्या बाजू. खाट, उशा, गादी आणि वस्त्र यांचीही व्यवस्था करावी.

कुर्य्याद्वित्तानुसारेण शयने लक्ष्यकल्पने । घृतक्षौद्रयुतं पात्रं कुर्य्यात् स्वर्णशलाकिकां

आपल्या संपत्तीप्रमाणे शय्येची व्यवस्था करावी; तूप आणि मध मिसळलेले भांडे, आणि सोन्याची काडी तयार ठेवावी.

वर्द्धनीं शिवकुम्भञ्च लोकपालघटानपि। एकं निद्राकृते कुम्भं शान्त्यर्थं कुण्डसङ्‌ख्यया

वाढवणारा शिवकुंभ, लोकपालांसाठीचे घडे, झोपेसाठी एक कुंभ, आणि शांतीसाठी कुंडांच्या संख्येप्रमाणे घडे ठेवावेत.