अग्निपुराणम्

ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः(५) पूर्ववत्पूजयेद्वहिः ।९४.००२ आहुतित्रितयं दद्यात्प्रतिदेवमनुक्रमात् ॥९४.००२ दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् ।९४.००३ मध्यसूत्रे(६) न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं(७) ॥९४.००३ नकारारूढमूलेन कुम्भेऽस्मिन् धारयेच्छिलां ।९४.००४ कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात् ॥९४.००४ लोकपालाणुभिर्न्यस्य(८) श्वभ्रेषु(६) न्यस्तशक्तिषु ।९४.००५ शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत् ॥९४.००५ शम्बरैर्मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः ।९४.००६ तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात्कोणं विभागशः ॥९४.००६ सुभद्रादिषु नन्दाद्याश्चतस्रोऽग्न्यादिकोणगाः ।९४.००७ अजिताद्याश्च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत् ॥९४.००७ ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं ।९४.००८ चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं ॥९४.००८ बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं ।९४.००९ शिलापञ्चकपक्षेऽपि मनागुद्दिश्यते यथा ॥९४.००९ मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशेऽर्धतः ।९४.०१० पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात् ॥९४.०१० मध्यभावे चतस्रोऽपि मातृवद्भावसम्मताः ।९४.०११ ओं पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे ॥९४.०११ सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ।९४.०१२ ओं नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं ॥९४.०१२ प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं ।९४.०१३ आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां ॥९४.०१३ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ।९४.०१४ ओं भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि ॥९४.०१४ आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ।९४.०१५ ओं जयेऽत्र सर्वदा देवि श्रीदा.अयुर्दा च सदा भव ॥९४.०१५ ओं जयेऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय ।९४.०१६ नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि ॥९४.०१६ ओं रिक्तेऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं ।९४.०१७ सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि ॥९४.०१७ गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् ।९४.०१८ प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं ॥९४.०१८ इत्यादिमहापुराणे आग्नेये शिलान्यासकथनं नाम चतुर्णवतितमोऽध्यायः ॥ ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः। आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्

ईश्वर म्हणतो: ईशान वगैरे देवतांची पूर्वीप्रमाणे पूजा करावी आणि प्रत्येक देवतेला अनुक्रमे तीन आहुती द्याव्यात.

दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात्। मध्यशूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं

शुभ मुहूर्तावर भूतांना बलि दिल्यावर, शिलांचा न्यास क्रमाने करावा; मध्यसूत्रात शक्ती आणि उत्तम अनंत कळशात स्थापावा.

नकारारूढमूलेन कुम्भेऽस्मिन् धारयेच्छिलां। कुम्भानष्टौ सुभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्

‘न’ या अक्षराच्या मूळासह या कळशात शिला ठेवावी; आठ कळशे, शुभद्रा वगैरे, पूर्व दिशेपासून सर्व दिशांना क्रमाने ठेवावेत.

लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु। शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनिवेशयेत्

दिशांच्या रक्षणकर्त्यांना त्या खड्ड्यांत ठेवावे जिथे शक्तींचा न्यास केला आहे; त्यानंतर नंद वगैरे शिला क्रमाने मांडाव्यात.

शम्बरैर्मूर्त्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः। तासु धर्म्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विबागशः

मूर्तींचे स्वामी जसे भिंतीच्या मध्यभागी असतात, तसेच त्यात धर्म वगैरे आठ कोपऱ्यांमध्ये विभागून ठेवाव्यात.

सुभद्रादिषु नन्दाद्याश्चतस्रोऽगन्यादिकोणगाः। अजिताद्यास्च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्

शुभद्रा वगैरेमध्ये नंद वगैरे चार शिला अग्नीच्या कोपऱ्यात ठेवाव्यात; अजित वगैरे पूर्व व विजय दिशांना स्थापाव्यात.

ब्रह्माणं चोपरि नस्य व्यापकं च महेश्वरं। चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रासादमध्यगं

वरती ब्रह्मा आणि सर्वत्र व्यापणारा महेश्वर ठेवावा; त्यांच्या स्थापनेचा विचार आकाशमंदिराच्या मध्यभागी करावा.

बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं । शिलापञ्चकपक्षेऽपि मनागुद्दिश्यते यथा

बलि दिल्यावर विघ्न व दोष दूर करण्यासाठी अस्त्र मंत्र जपावा; पाच शिलांच्या प्रसंगीही थोडक्यात सूचित करावे.

मध्ये पूर्णशिलान्यासः सूभद्रकलशेऽर्द्धतः। पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वगन्यादिषु क्रमात्

मध्यभागी पूर्ण शिला ठेवावी, शुभद्राच्या कळशात अर्धी; कमळ वगैरेमध्ये नंद वगैरे शिला कोपऱ्यांत, अग्नीच्या दिशेपासून क्रमाने ठेवाव्यात.

मध्यभावे चतस्रोऽपि मातृवद्भावसम्मताः। ओं पूर्णे त्वं महावद्ये सर्वसन्दोहलक्षणे

मध्यभागी चारही शिला मातेसमान भावाने मान्य आहेत; ओ पूर्णे, तू सर्व संबंधांची चिन्ह असलेली महान विश्वरूप आहेस.

सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङिगिरसः सुते। ओं नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं

हे अङ्गिरसपुत्र, येथे सर्वकाही पूर्ण कर. ओ नंदे, तू नंदिनी आहेस, मी तुला येथे पुरुषांमध्ये स्थापतो.

प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं। आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठि देहिनां

वसिष्ठकन्ये, तू या राजमहालात आनंदाने राहा, जसा चंद्र, सूर्य आणि तारे असतील तितका काळ. देहधारी लोकांना तू दीर्घायुष्य, इच्छित सुख, संपत्ती आणि आनंद दे.

अस्मिन् रक्षा सदा कार्य्या प्रासादे यत्नतस्त्वया। ओं भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि

या महालात नेहमी काळजीपूर्वक रक्षण कर, हे कश्यपकुळातील शुभेच्छा असलेली देवी, तू सर्व जगाला नेहमी कल्याण मिळू दे.

आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव। ओं जयेऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाऽऽयुर्दा सदा भव

हे देवी, तू नेहमी आयुष्य देणारी, इच्छा पूर्ण करणारी आणि संपत्ती देणारी राहा. हे विजयी देवी, इथे सदैव राहून लोकांना संपत्ती आणि आयुष्य दे.

ओं जयेऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापितामय । नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि

हे विजयी देवी, मी तुला इथे स्थापले आहे, तू नेहमी इथेच राहा. हे भार्गवी, सदैव विजय आणि कल्याणासाठी या स्थळी मालकीण हो.

ओं रिक्तेऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभे। सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि

हे पवित्र देवी, उरलेले दोष दूर करणारी, सिद्धी आणि मुक्ती देणारी, शुभेच्छा असलेली देवी, सर्व ठिकाणी आणि नेहमी इथेच राहा, विश्वरूपिणी.

गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वात्रयं न्यसेत्। प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं

आकाशाला वेदी मानून, तिथे ती तीन तत्त्वे ठेवावीत. मग विधीनुसार प्रायश्चित्त यज्ञ करून, यज्ञ पूर्ण करावा.

ईश्वर उवाच वक्ष्ये लिङ्गप्रतिष्ठां च प्रासादे भुक्तिमुक्तिदां। ताञ्चरेत् सर्वदा मुक्तौ भुक्तौ देवदिने सति

ईश्वर म्हणाले: मी या महालात लिंगस्थापनेची विधी सांगतो, जी भोग आणि मोक्ष देते. देवाच्या दिवशी, नेहमी या विधी कराव्यात, म्हणजे भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात.

विना चैत्रेण माघादौ प्रतिष्ठा मासपञ्चके। गुरुशुक्रोदये कार्य्या प्रथमे करणत्रये

चैत्र आणि माघाच्या सुरुवातीखेरीज, इतर पाच महिन्यांत, गुरु किंवा शुक्र उगवले असता, आणि पहिल्या तीन करणांपैकी पहिल्या करणात स्थापना करावी.

शुक्लपक्षे विशेषेण कृष्णे वा पञ्चमन्दिनं । चतुर्थी नवमीं षष्ठीं वर्जयित्वा चतुर्दशीं

विशेषतः शुक्ल पक्षात, किंवा कृष्ण पक्षातील पंचमीला, पण चतुर्थी, नवमी, षष्ठी आणि चतुर्दशी वगळून.

शोभनास्तिथयः शषाः क्रूरवारविवर्जिताः। शतभिषा धनिष्ठाद्‌र्द्रा अनुराधोत्तरत्रयं

शुभ तिथी म्हणजे षष्ठी, आणि क्रूर वार वगळून. शतभिषा, धनिष्ठा, आर्द्रा, अनुराधा आणि तिन्ही उत्तर नक्षत्रेही योग्य आहेत.

रोहिणी श्रवणश्चेति स्थिरारम्भे महोदयाः। लग्नञ्च कुम्भसिहालितुलास्त्रीवृषधन्विनां

रोहिणी आणि श्रवण नक्षत्रेही शुभ आहेत, विशेषतः स्थिर आरंभासाठी. लग्न कुंभ, सिंह, तुला, वृषभ, धनु किंवा त्यांच्या त्रिकोणात असावे.

शस्तो जीवो नवर्क्षेषु सप्तस्थानेषु सर्वदा। बुधः षडष्टदिक्‌सप्ततुर्येषु विनर्तुं शितः

गुरु नव राशींमध्ये आणि सप्तम स्थानात असताना नेहमी शुभ असतो. बुध सहावे, आठवे, दहावे आणि सप्तम स्थानात शुभ असतो, आणि शनी दोषरहित असताना लाभदायक असतो.

सप्तर्त्तु त्रिदशादिस्थः शशाङ्को बलदः सदा । सविर्दशत्रिषट्संस्थो राहुस्त्रिदशषङ्गतः

चंद्र सप्तम स्थानात किंवा देवग्रहांसोबत असताना नेहमी बळ देतो. राहू दहावे, तिसरे किंवा सहावे स्थानात आणि देवग्रहांसोबत असताना शुभ असतो.

षट्त्रिस्थानगताः शस्ता मन्दाङ्गारार्ककेतवः। शुभाः क्रूराश्च पापाश्च सर्व एकादशस्थिताः

शनी, मंगळ, सूर्य आणि धूमकेतू सहावे, तिसरे किंवा एकादश स्थानात असताना शुभ असतात. सर्व ग्रह, शुभ, क्रूर किंवा पापी, एकादश स्थानात असताना शुभ मानले जातात.

एषां दृष्टिर्मुनौ पूर्णा त्वार्द्धिकी ग्रहभूतयोः। पादिकी रामदिक्‌स्थाने चतुरष्टौ पादवर्जिताः

त्यांचा दृष्टीयोग लग्नात पूर्ण, ग्रहांच्या बाबतीत अर्धा, आणि चौथे व आठवे स्थान वगळता, त्या स्थानांमध्ये पाव भाग असतो.

पादान्यूनचतुर्नाडी भोगः स्यान्मीनमेषयोः। वृषकुम्भौ च भुञ्जाते चतस्रः पादवर्जिताः

जर चार पाद एक चतुर्थांश नाडीने कमी असतील, तर मीन आणि मेष राशीत भोग मिळतो. वृषभ आणि कुंभ राशीत चारही पाद वगळले जातात.

मकरो मिथुनं पञ्च चापालिहरिकर्क्कटाः। पादोनाः षट्तुलाकन्ये घटिकाः सार्द्धपञ्च च

मकर, मिथुन, पाच राशी, धनु, तुला, कर्क आणि सिंह; तुला आणि कन्या राशीत सहा पाद कमी असतात, आणि घटीकात पाच-साडेपाच असतात.

केशरीवृषभः कुम्भ स्थिराः स्युः सिद्धिदायकाः। चरा धनुस्तुलामेषा द्विः स्वभावास्तुतृतीयकाः

सिंह, वृषभ आणि कुंभ या स्थिर राशी असून, त्या सिद्धी देतात. धनु, तुला आणि मेष या चल राशी आहेत, आणि त्यातील तिसरी भाग द्विस्वभाव असतो.