अग्निपुराणम्

आकुञ्चितकचं वास्तुमुत्तानमसुराकृति । स्मरेत् पूजासु कुड्यादिनिवेशे उत्तराननं

वास्तुपुरुषाचा, वर बांधलेले केस असलेला, राक्षसाच्या रूपात उत्तर दिशेला तोंड करून पडलेला आहे, असा स्मरण करावा. पूजा करताना आणि भिंती वगैरे बांधताना त्याचे ध्यान करावे.

जानुनी कूर्परौ शक्‌थि दिशि वातहुताशयोः। पैत्र्यां पादपुटे रौद्र्यां शिरोऽस्य हृदयेऽञ्जलिः

त्याची गुडघी आणि कोपर वायू आणि अग्नीच्या दिशेला आहेत; पितृदिशेत त्याचे पाय, रौद्र दिशेत डोके, आणि हृदयात हात जोडलेले आहेत.

अस्य देहे समारूढा देवताः पूजिताः शुभाः। अष्ठौ कोणाधिपास्तत्र कोणार्द्धेष्वष्टसु स्थिताः

त्याच्या शरीरावर शुभ देवता प्रतिष्ठित आहेत आणि त्यांची पूजा केली आहे. तिथे आठ कोपऱ्यांचे अधिपती आठ अर्ध्या कोपऱ्यांमध्ये स्थिर आहेत.

षट्‌पदास्तु मरीच्याद्या दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्। मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा शेषास्तु पदिकाः स्मुताः

सहा पाय असणारे, मरीचीपासून सुरू होणारे, पूर्व दिशेपासून अनुक्रमे ठेवावेत. मध्यभागी चार पाय असलेले ब्रह्मा आहेत आणि उरलेले एक पाय असलेले समजले जातात.

समस्तनाडीसंयोगे महामर्म्मानुजं फलं। त्रिशूलं स्वस्तिकं वज्रं महास्वस्तिकसम्पुटौ

सर्व नाड्या जिथे एकत्र येतात, तिथे मोठे मर्मस्थान आहे आणि त्याचा स्वतःचा फल मिळतो. तिथे त्रिशूळ, स्वस्तिक, वज्र आणि मोठा स्वस्तिक यांचा समूह आहे.

त्रिकटुं मणिबन्धं च सुविशुद्धं पदं तता। इति द्वादश मर्म्माणि वास्तोर्भित्त्यादिषु त्यजेत्

त्रिकटू, मनिबंध आणि अत्यंत शुद्ध असे स्थान—अशी बारा मर्मस्थाने भिंती वगैरे बांधताना टाळावीत.

साज्यमक्षतमीशाय पर्जन्यायाम्बुजोदकं। ददीताथ जयन्ताय पताकां कुङ्कुमोज्ज्वलां

ईशाला साजूक तूप आणि अक्षता अर्पण कराव्यात, पर्जन्याला कमळाच्या देठातील पाणी द्यावे, आणि नंतर जयंताला कुसुमफुलांसारखी केशरयुक्त झेंडा अर्पण करावा.

रत्नवारि महेन्द्राय रवौ धूम्रं वितानकं। सत्याय घृतगोधूममाज्यभक्तं भृशाय च

महेंद्राला रत्नांनी शुद्ध केलेले पाणी द्यावे, सूर्याला धूसर रंगाचा छत्र अर्पण करावा, सत्याला तूप, गहू आणि तुपातले भाकरी अर्पण कराव्यात, आणि तसेच भृशालाही द्यावे.

विमांसमन्तरिक्षाय शक्तुन्तेभ्यस्तु पूर्वतः। मधुक्षीराकज्यसम्बूर्णां प्रदद्याद्वह्नये श्रुचं

अंतरिक्षाला कच्चे मांस अर्पण करावे, शक्तिला शस्त्र द्यावे, आणि पूर्वेकडे मध, दूध, दही आणि तुपाने भरलेली चमचा अग्निला अर्पण करावी.

लाजान् पूर्णे सुवर्णाम्बु वितथाय निवेदयेत्। दद्याद् गृहक्षते क्षौद्रं यमराजे पलौदनं

वितथाला सोन्याच्या पात्रात भाजलेले तांदूळ आणि शुद्ध पाणी अर्पण करावे. घराच्या रक्षकाला मध द्यावे, यमराजाला डाळी घालून शिजवलेला भात अर्पण करावा.

गन्धं गन्धर्वनाथाय जिह्वां भृङ्गाय पक्षिणः। मृगाय पद्मपर्णानि याम्यामित्यष्टदेवता

गंधर्वांच्या अधिपतीला सुगंध अर्पण करावा, भृंग नावाच्या पक्ष्याला जीभ द्यावी, मृगाला कमळाची पाने द्यावीत, आणि यम्य दिशेतील आठ देवतांना असेच अर्पण करावे.

पित्रे तिलोदकं क्षीरं वृक्षजं दन्तधावनं। दौवारिकाय देवाय प्रदद्याद् धेनुमुद्रया

पितरांना तिळांचे पाणी, दूध आणि झाडाची दात घासायची काडी अर्पण करावी. द्वारपाल देवाला शिक्का लावलेली गाय द्यावी.

सुग्रीवाय दिशेत् पूपान् पुष्पदन्ताय दर्ब्भकं। रक्तं प्रचेतसे पद्ममसुराय सुरासवं

सुग्रीवालाही पिठाचे गोड पदार्थ द्यावेत, पुष्पदंताला दुर्वा द्यावी, प्रचेतसला लाल कमळ द्यावे, असुराला सुरासार द्यावा.

घृतं गुडौदनं शेषे रोगाय घृतमण्डकान्। लाजान् वा पश्चिमाशायां देवाष्टकमितीरितं

शेषाला तूप आणि गुळाचा भात द्यावा, रोगाला तुपाचे लाडू द्यावेत, किंवा पश्चिम दिशेला भाजलेले तांदूळ आठ देवतांसाठी अर्पण करावेत.

मारुताय ध्वजं पीतं नागाय नागकेशरं। मुख्ये भक्ष्याणि भल्लाटे मुद्गसूपं सुसंस्कृतं

मारुताला पिवळा झेंडा द्यावा, नागाला नागकेशर फुले द्यावीत, मुख्य भल्लाटाला उत्तम प्रकारचे मूगाचे सूप आणि इतर खाद्यपदार्थ द्यावेत.

सोमाय पायसं साज्यं शालूकमूषये दिशेत्। लोपीमदितये दित्यै पुरीमित्युत्तराष्टकं

सोमासाठी तुपासह दूधभात, शालूक आणि मूषा यांनाही तसंच अर्पण करावं. लोपी, मदिती आणि दिती यांना उत्तर दिशेतील भागात एक नगर अर्पण करावं.

मोदकान् ब्रह्मणः प्राच्यां षट्पदाय मरीचये। सवित्रे रक्तपुष्पाणि वह्न्यधः कोणकोष्ठके

पूर्वेला ब्रह्मासाठी मोदक अर्पण करावेत; मरीचीसाठी सहा पाकळ्यांचं फूल द्यावं; सवितृसाठी अग्नीखाली, कोपऱ्यातील खोलीत, लाल फुलं अर्पण करावीत.

तदधः कोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकं । दक्षिणे चन्दनं रक्तं षट्पदाय विवस्वते

त्या खालील खोलीत सावित्रीला कुशाचं पाणी अर्पण करावं; दक्षिणेला, सहा पाकळ्यांच्या आसनावर असलेल्या विवस्वतासाठी लाल चंदन अर्पण करावं.

हरिद्रौदनमिन्द्राय रक्षोधः कोणकोष्ठके। इन्द्रजयाय मिश्रान्नमिन्द्राधस्तान्निवेदयेत्

राक्षसांच्या कोपऱ्याखालील खोलीत इंद्रासाठी हळदीचं भात अर्पण करावं; इंद्राच्या खालील जागेत इंद्रजयासाठी मिसळलेलं अन्न अर्पण करावं.

वारुण्यां षट्पदासीने मित्रे सगुडमोदनं। रुद्राय घृतसिद्धान्नं वायुकोणाधरे पदे

वरुणीच्या सहा पाकळ्यांच्या आसनावर मित्रासाठी गुळाचा भात अर्पण करावा; वायूच्या कोपऱ्याच्या खालच्या जागी रुद्रासाठी तुपात शिजवलेलं अन्न द्यावं.

तदधो रुद्रदासाय मांसं मार्गमथोत्तरे। ददीत माषनैवेद्यं षट्पदस्थे धराधरे

त्या खाली, रुद्राच्या सेवकासाठी मांस अर्पण करावं; उत्तरेच्या मार्गावर, सहा पाकळ्यांच्या आसनावर असलेल्या धराधरासाठी माशाचं नैवेद्य द्यावं.

आपाय शिवकोणाधः तद्वत्साय च तत्स्थले । क्रमाद्दद्याद्दधि क्षीरं पूजयित्वा विधानतः

शिवाच्या कोपऱ्याखालील आपासाठी, आणि त्याच जागी सायासाठी, विधीपूर्वक पूजा करून, एकामागोमाग दही आणि दूध अर्पण करावं.

चतुष्पदे निविष्टाय ब्रह्मणे मध्यदेशतः। पञ्चगव्याक्षतोपेतञ्चरुं साज्यं निवेदयेत्

मध्यभागी, चार पायांच्या आसनावर असलेल्या ब्रह्मासाठी, पाच गोमूत्रजन्य पदार्थ आणि तुपासह पायस अर्पण करावं.

ईशादिवायुपर्य्यन्तकोणेष्वथ यथाक्रमं। वास्तुवाह्ये चरक्याद्याश्चतस्रः पूजयेद् यथा

ईशानपासून वायूच्या शेवटच्या कोपऱ्यापर्यंत, योग्य क्रमाने, चार वास्तुपालांची, चरकापासून सुरू होणारी पूजा करावी.

चरक्यै सघृतं मांसं विदार्य्यै दधिपङ्कजे। पूतनायै पलं पित्तं रुधिरं च निवेदयेत्

चरकीसाठी तुपासह मांस अर्पण करावं; विदार्येसाठी कमळाच्या भांड्यात दही द्यावं; पूतनासाठी पित्त आणि रक्त यांचा भाग नैवेद्य म्हणून द्यावा.

अस्थीनि पापराक्षस्यै रक्तपित्तपलानि च। ततोमाषौदनं प्राच्यां स्कन्दाय विनिवेदयेत्

पापराक्षसीसाठी हाडं, रक्त आणि पित्ताचे भाग अर्पण करावेत; त्यानंतर, पूर्वेला स्कंदासाठी माशाचा भात अर्पण करावा.

अर्य्यम्णे दक्षिणाशायां पूपान् कृसरया युतान्। जम्भकाय च वारुण्यामामिषं रुधिरान्वितं

दक्षिण दिशेला अर्यमासाठी डाळी मिसळलेले पिठाचे पापड अर्पण करावेत; वरुणाच्या दिशेला जंभकासाठी रक्तासह मांस द्यावं.

उदीच्यां पिलिपिञ्जाय रक्तान्नं कुसुमानि च। यजेद्वा सकलं वास्तुं कुशदध्यक्षतैर्जलैः

उत्तर दिशेला पिलिपिंजासाठी लाल भात आणि फुलं अर्पण करावीत; किंवा संपूर्ण वास्तूची कुश, दही आणि पाण्याने पूजा करावी.

गृहे च नगरादौ च एकाशीतिपदैर्यजेत्। त्रिपदा रज्जवः कार्य्याः षट्पदाश्च विकोणके

घरात किंवा नगरात, एक्याऐंशी आसनांनी पूजा करावी; तीन पायांच्या रेषा आखाव्यात, आणि कोपऱ्यांत सहा पाकळ्यांची आसनं करावीत.