अग्निपुराणम्

कुर्य्यात् प्राकारमन्त्रेण भूतिदर्भैस्तिलैस्ततः। कुण्डेषु धारिकां शक्तिं विन्यस्याभ्यर्च्य तर्पयेत्

मंत्राने, भूतदर्भा आणि तीळ यांचा वापर करून चौकट तयार करावी. नंतर, अग्निकुंडात शक्तीची स्थापना करून तिची पूजा व तर्पण करावा.

तत्त्वतत्त्वाधिपान् मूर्त्तीर्मूर्त्तीशांश्च घृतादिभिः। ततो ब्रह्मांशशुद्ध्यर्थं मूलाङ्गं ब्रह्मभिः क्रमात्

तत्त्वे आणि त्यांच्या अधिपतींच्या रूपांची पूजा तूप व इतर नैवेद्यांनी करावी. त्यानंतर, ब्रह्माचा अंश शुद्ध करण्यासाठी, मूळ व अंगांची ब्रह्ममंत्रांनी योग्य क्रमाने स्थापना करावी.

कृत्वा शतादिपूर्णान्तं प्रोक्ष्याः शान्तिजलैः शिलाः। पूजयेच्च कुशैः स्पष्ट्वा प्रतितत्त्वमनुक्रमात्

शंभर किंवा त्याहून अधिक पूर्ण केल्यावर, त्या शिलांना शांततेसाठी पाण्याने शिंपडावे. मग कुशाने स्पर्श करून, प्रत्येक तत्त्वाची योग्य क्रमाने पूजा करावी.

सांन्निध्यमथ सन्धानं कृत्वा शुद्धं पुनर्न्यसेत् एवं भागत्रये कर्म्म गत्वा गत्वा समाचरेत्

सांनिध्य आणि संधान केल्यावर, पुन्हा एकदा शुद्धी करून स्थापना करावी. अशा प्रकारे, तिन्ही भागांतून जाऊन, हे कर्म वारंवार पार पाडावे.

ओं आं ईं आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाभ्यां नमः इति। संस्पृशेद् दर्भमूलाद्यैर्ब्रह्माङ्गादित्रयं क्रमात्। कुर्य्यात्तत्त्वानुसन्धानं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः

‘ॐ आं ईं आत्मतत्त्व व विद्यातत्त्व यांना नमस्कार’ — असे म्हणून, कुशाच्या मूळ भागांनी ब्रह्माचे तीन अंग अनुक्रमे स्पर्श करावेत. मग तत्त्वांचा संकल्प लहान-मोठ्या उच्चारांनी करावा.

ओं हां उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नमः। घृतेन मधुना पूर्णांस्ताम्रकुम्भान् सरत्नकान्

‘ॐ हां उं, विद्यातत्त्व व शिवतत्त्व यांना नमस्कार’ — असे म्हणून, तूप आणि मध यांनी रत्नजडित तांब्याच्या कलशांना भरावेत.

पञ्चगव्यार्घ्यसंसिक्तान् लोकपालाधिदैवतान्

पंचगव्य आणि अर्घ्य यांनी, लोकपालांचे अधिदैवत यांना शिंपडावे.

पूजयित्वा निजैर्म्मन्त्रैः सन्निधौ होममाचरेत्। शिलानामथ सर्वासां संस्मरेदधिदेवताः ।। विद्यारूपाः कृतस्नाना हेमवर्णाः शिलाम्वराः। न्यूनादिदोषमोषार्थं वास्तुभूमेश्च शुद्धये

आपल्या मंत्रांनी पूजा करून, त्या दगडांच्या समोर हवन करावे. त्यानंतर सर्व दगडांच्या अधिदेवतांचा, ज्या विद्या-स्वरूप, सोन्यासारख्या तेजस्वी, दगडांनी सुशोभित आणि स्नान केलेल्या आहेत, स्मरण करावे. हे सर्व दोषांचे कमी-जास्तपण दूर व्हावे आणि वास्तूच्या भूमीचे शुद्धीकरण व्हावे म्हणून करावे.

ईश्वर उवाच ततः प्रासादमासूत्र्य वर्त्तयेकद्वास्तुमण्डपं। कुर्य्यात् कोष्ठचतुः षष्टि वेदास्रके समे

ईश्वर म्हणाले: त्यानंतर मंदिराची मोजणी करून, मुख्य सभामंडप आणि प्रवेशद्वार निश्चित करावे. चौसष्ट कोठारे तयार करावीत आणि वेदी सम प्रमाणात ठेवावी.

कोणेषु विन्यसेद् वंशौ रज्जवोऽष्टौ विकोणगाः। द्विपदाः षट्पदास्तास्तु वास्तुन्तत्रार्च्चयेद् यथा

कोपऱ्यांमध्ये खांब उभारावेत आणि आठ दोर्या तिरक्या कोपऱ्यांपर्यंत ताणाव्यात. तिथे दोन पाय आणि सहा पाय असलेल्या जीवांची नियमाप्रमाणे पूजा करावी.

आकुञ्चितकचं वास्तुमुत्तानमसुराकृति । स्मरेत् पूजासु कुड्यादिनिवेशे उत्तराननं

वास्तुपुरुषाचा, वर बांधलेले केस असलेला, राक्षसाच्या रूपात उत्तर दिशेला तोंड करून पडलेला आहे, असा स्मरण करावा. पूजा करताना आणि भिंती वगैरे बांधताना त्याचे ध्यान करावे.

जानुनी कूर्परौ शक्‌थि दिशि वातहुताशयोः। पैत्र्यां पादपुटे रौद्र्यां शिरोऽस्य हृदयेऽञ्जलिः

त्याची गुडघी आणि कोपर वायू आणि अग्नीच्या दिशेला आहेत; पितृदिशेत त्याचे पाय, रौद्र दिशेत डोके, आणि हृदयात हात जोडलेले आहेत.

अस्य देहे समारूढा देवताः पूजिताः शुभाः। अष्ठौ कोणाधिपास्तत्र कोणार्द्धेष्वष्टसु स्थिताः

त्याच्या शरीरावर शुभ देवता प्रतिष्ठित आहेत आणि त्यांची पूजा केली आहे. तिथे आठ कोपऱ्यांचे अधिपती आठ अर्ध्या कोपऱ्यांमध्ये स्थिर आहेत.

षट्‌पदास्तु मरीच्याद्या दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्। मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा शेषास्तु पदिकाः स्मुताः

सहा पाय असणारे, मरीचीपासून सुरू होणारे, पूर्व दिशेपासून अनुक्रमे ठेवावेत. मध्यभागी चार पाय असलेले ब्रह्मा आहेत आणि उरलेले एक पाय असलेले समजले जातात.

समस्तनाडीसंयोगे महामर्म्मानुजं फलं। त्रिशूलं स्वस्तिकं वज्रं महास्वस्तिकसम्पुटौ

सर्व नाड्या जिथे एकत्र येतात, तिथे मोठे मर्मस्थान आहे आणि त्याचा स्वतःचा फल मिळतो. तिथे त्रिशूळ, स्वस्तिक, वज्र आणि मोठा स्वस्तिक यांचा समूह आहे.

त्रिकटुं मणिबन्धं च सुविशुद्धं पदं तता। इति द्वादश मर्म्माणि वास्तोर्भित्त्यादिषु त्यजेत्

त्रिकटू, मनिबंध आणि अत्यंत शुद्ध असे स्थान—अशी बारा मर्मस्थाने भिंती वगैरे बांधताना टाळावीत.

साज्यमक्षतमीशाय पर्जन्यायाम्बुजोदकं। ददीताथ जयन्ताय पताकां कुङ्कुमोज्ज्वलां

ईशाला साजूक तूप आणि अक्षता अर्पण कराव्यात, पर्जन्याला कमळाच्या देठातील पाणी द्यावे, आणि नंतर जयंताला कुसुमफुलांसारखी केशरयुक्त झेंडा अर्पण करावा.

रत्नवारि महेन्द्राय रवौ धूम्रं वितानकं। सत्याय घृतगोधूममाज्यभक्तं भृशाय च

महेंद्राला रत्नांनी शुद्ध केलेले पाणी द्यावे, सूर्याला धूसर रंगाचा छत्र अर्पण करावा, सत्याला तूप, गहू आणि तुपातले भाकरी अर्पण कराव्यात, आणि तसेच भृशालाही द्यावे.

विमांसमन्तरिक्षाय शक्तुन्तेभ्यस्तु पूर्वतः। मधुक्षीराकज्यसम्बूर्णां प्रदद्याद्वह्नये श्रुचं

अंतरिक्षाला कच्चे मांस अर्पण करावे, शक्तिला शस्त्र द्यावे, आणि पूर्वेकडे मध, दूध, दही आणि तुपाने भरलेली चमचा अग्निला अर्पण करावी.

लाजान् पूर्णे सुवर्णाम्बु वितथाय निवेदयेत्। दद्याद् गृहक्षते क्षौद्रं यमराजे पलौदनं

वितथाला सोन्याच्या पात्रात भाजलेले तांदूळ आणि शुद्ध पाणी अर्पण करावे. घराच्या रक्षकाला मध द्यावे, यमराजाला डाळी घालून शिजवलेला भात अर्पण करावा.

गन्धं गन्धर्वनाथाय जिह्वां भृङ्गाय पक्षिणः। मृगाय पद्मपर्णानि याम्यामित्यष्टदेवता

गंधर्वांच्या अधिपतीला सुगंध अर्पण करावा, भृंग नावाच्या पक्ष्याला जीभ द्यावी, मृगाला कमळाची पाने द्यावीत, आणि यम्य दिशेतील आठ देवतांना असेच अर्पण करावे.

पित्रे तिलोदकं क्षीरं वृक्षजं दन्तधावनं। दौवारिकाय देवाय प्रदद्याद् धेनुमुद्रया

पितरांना तिळांचे पाणी, दूध आणि झाडाची दात घासायची काडी अर्पण करावी. द्वारपाल देवाला शिक्का लावलेली गाय द्यावी.

सुग्रीवाय दिशेत् पूपान् पुष्पदन्ताय दर्ब्भकं। रक्तं प्रचेतसे पद्ममसुराय सुरासवं

सुग्रीवालाही पिठाचे गोड पदार्थ द्यावेत, पुष्पदंताला दुर्वा द्यावी, प्रचेतसला लाल कमळ द्यावे, असुराला सुरासार द्यावा.

घृतं गुडौदनं शेषे रोगाय घृतमण्डकान्। लाजान् वा पश्चिमाशायां देवाष्टकमितीरितं

शेषाला तूप आणि गुळाचा भात द्यावा, रोगाला तुपाचे लाडू द्यावेत, किंवा पश्चिम दिशेला भाजलेले तांदूळ आठ देवतांसाठी अर्पण करावेत.

मारुताय ध्वजं पीतं नागाय नागकेशरं। मुख्ये भक्ष्याणि भल्लाटे मुद्गसूपं सुसंस्कृतं

मारुताला पिवळा झेंडा द्यावा, नागाला नागकेशर फुले द्यावीत, मुख्य भल्लाटाला उत्तम प्रकारचे मूगाचे सूप आणि इतर खाद्यपदार्थ द्यावेत.

सोमाय पायसं साज्यं शालूकमूषये दिशेत्। लोपीमदितये दित्यै पुरीमित्युत्तराष्टकं

सोमासाठी तुपासह दूधभात, शालूक आणि मूषा यांनाही तसंच अर्पण करावं. लोपी, मदिती आणि दिती यांना उत्तर दिशेतील भागात एक नगर अर्पण करावं.

मोदकान् ब्रह्मणः प्राच्यां षट्पदाय मरीचये। सवित्रे रक्तपुष्पाणि वह्न्यधः कोणकोष्ठके

पूर्वेला ब्रह्मासाठी मोदक अर्पण करावेत; मरीचीसाठी सहा पाकळ्यांचं फूल द्यावं; सवितृसाठी अग्नीखाली, कोपऱ्यातील खोलीत, लाल फुलं अर्पण करावीत.

तदधः कोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकं । दक्षिणे चन्दनं रक्तं षट्पदाय विवस्वते

त्या खालील खोलीत सावित्रीला कुशाचं पाणी अर्पण करावं; दक्षिणेला, सहा पाकळ्यांच्या आसनावर असलेल्या विवस्वतासाठी लाल चंदन अर्पण करावं.

हरिद्रौदनमिन्द्राय रक्षोधः कोणकोष्ठके। इन्द्रजयाय मिश्रान्नमिन्द्राधस्तान्निवेदयेत्

राक्षसांच्या कोपऱ्याखालील खोलीत इंद्रासाठी हळदीचं भात अर्पण करावं; इंद्राच्या खालील जागेत इंद्रजयासाठी मिसळलेलं अन्न अर्पण करावं.