अग्निपुराणम्

कर्त्तुं श्चाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः। पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्त्तनैर्विरुतैर्द्दिशः

कुठल्या अवयवात विकृती असेल, तर त्यावरून योग्य प्रमाण ठरवावं. जनावरं वगैरे आत गेल्यावर, त्यांच्या हालचाली आणि आवाजावरून दिशा ओळखाव्यात.

मातृकामष्टवर्गाढ्यां फलके भुवि वा लिखेत्। शल्यज्ञानं वर्गवशात् पूर्वादीशान्ततः क्रमात्

मातृकांचा आठ गट असलेला फलक किंवा तो जमिनीवर लिहावा. पूर्व दिशेपासून सर्व दिशांमध्ये, त्या गटाच्या क्रमाने, शल्याचा शोध घेतला जातो.

अवर्गे चैव लोहन्तु कवर्गेऽङ्गारमग्नितः। चवर्गे भस्म दक्षे स्याट् टवर्गेऽस्थि च नैर्ऋते

जिथे गट नाही तिथे लोखंड वापरावे; क वर्गात अग्नीतील कोळसा, च वर्गात राख, ट वर्गात नैऋत्य दिशेला हाड वापरावे.

तवर्गे चेष्टका चाप्ये कपालञ्च पवर्गके। यवर्गे शवकीटादि शवर्गे लोहमादिशेत्

त वर्गात विटा, प वर्गात कवटी, य वर्गात किडा किंवा तसेच काही, श वर्गात धातू ठेवावा.

हवर्गे रजतं तद्वदवर्गाच्चानर्थकरानपि। प्रोक्षयात्मभिः करापूरैरष्टाङ्गुलमृदन्तरैः

ह वर्गात चांदी वापरावी; तसेच इतर गटांमध्येही अपायकारक वस्तू ठेवाव्यात. त्यावर पाणी शिंपडून, आठ बोट खोल मातीने भरावे.

पादोनं खातमापूर्य्य सजलैर्मुद्गराहतैः । लिप्तां समप्लवां तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः

एक पाऊल कमी खोल खड्डा खणावा, ओलसर मातीने भरावा आणि मुसळाने घट्ट दाबावा. मग ती जागा सारवून, समतल करावी.

सामान्यार्घ्यकरो यायान्मण्डपं वक्ष्यमाणकं। तोरणद्वाः पतीनिष्ट्वा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत्

सामान्य अर्घ्य घेऊन, पुढे सांगितलेल्या मंडपात जावे. तोरणाच्या दाराशी पूजा करून, पश्चिम दरवाजाने आत प्रवेश करावा.

कुर्य्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसंस्कृतिं। कलसं वर्द्धनीसक्तं लोकपालशिवार्च्चनं

तेथे आत्मशुद्धी व इतर विधी, कुंड व मंडप शुद्धी, कलश व वाढदिव्याची स्थापना, तसेच दिशांचे रक्षक व शिवाची पूजा करावी.

अग्नेर्जननपूजादि सर्व्वं पूर्ववदाचरेत्। यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपं

पूर्वीप्रमाणे अग्नीच्या जन्म व पूजेचे सर्व विधी करावेत. यजमानासह, शिलांच्या स्नानासाठीच्या मंडपात जावे.

शिलाः प्रासादलिङ्गस्य पादधर्म्मादिसञ्ज्ञकाः। अष्टाङ्गुलोच्छ्रिताः शस्ताश्चतुरस्राः करायताः

प्रासादातील लिंगाच्या पाय व इतर भागांची नावे असलेल्या शिला, आठ बोट उंच, चौकोनी व नीट बनवाव्यात.

पाषाणानां शिलाः कार्य्या इष्टकानां तदर्द्धतः। प्रासादेऽश्मशिलाः शैले इष्टका इष्टकामये

शिला दगडाच्या असाव्यात, विटा त्याच्या अर्ध्या आकाराच्या. दगडी प्रासादात दगडाच्या शिला, विटांच्या प्रासादात विटा वापराव्यात.

अङ्किता नववक्त्राद्यैः पङ्कजाः पङ्कजाङ्किताः। नन्दाभद्राजया रिक्ता पूर्णाख्या पञ्चमी मता

नऊ तोंडे व इतर चिन्हांनी चिन्हांकित, कमळे कमळाच्या चिन्हांनी. नंदा, भद्रा, जया, रिक्ता आणि पूर्णा हे पाचवे मानले जातात.

आसां पद्मो महापद्मः शङ्खोऽथ मकरस्तथा। समुद्रश्चेति पञ्चामी निधिकुम्भाः क्रमादधः

यामध्ये कमळ, महाकमळ, शंख, मकर आणि समुद्र हे पाच आहेत. हे निधिकुंभ खालील क्रमाने ठेवावेत.

नन्दा भद्रा जया पूर्णा अजिता चापराजिता। विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला

नंदा, भद्रा, जया, पूर्णा, अजिता, अपराजिता, विजय, मंगल आणि धरिणी या नऊ शिला आहेत.

सुभद्रश्च विभद्रश्च सुनन्दः पुष्पनन्दकः । जयोऽथ विजयश्चैव कुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः

सुभद्रा, विभद्रा, सुनंदा, पुष्पनंदक, जया, विजय, कुंभ, पूर्ण आणि उत्तर हे इतर आहेत.

नवानान्तु यथासङ्ख्यं निधिकुम्भा अमी नव। आसनं प्रथमं दत्त्वा ताड्योल्लिख्य शराणुना

ही नऊ निधिकुंभे त्यांच्या क्रमाने ठेवावीत. प्रथम आसन ठेवून, बाणाने त्यांना चिन्हांकित व स्पर्श करावा.

सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनं । मृद्भिर्गोमयगोमूत्रकषायैर्गन्धवारिणा

सर्वांना भेद न करता, तीन वस्त्रांनी, माती, गोमय, गोमूत्र, काढा आणि सुगंधी पाण्याने झाकावे.

अस्त्रेण हूंफडन्तेन मलस्नानं समाचरेत्। विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च

हूं फट या अस्त्र मंत्राने मलस्नान करावे. विधिप्रमाणे पंचगव्य व पंचामृताने स्नान करावे.

गन्धतोयान्तर कुर्य्यान्निजनामाङ्किताणुना । फलरत्नसुवर्णानां गोश्रृड्गसलिलैस्ततः

नंतर सुगंधी पाण्याने अंतःस्नान करावे, प्रत्येकावर त्याचे नाव लिहावे. मग फळ, रत्न, सुवर्ण आणि गाईच्या शिंगातील पाण्याने स्नान करावे.

चन्दनेन समालभ्य वस्त्रैराच्छादयेच्छिलां। स्वर्णोत्थमासनं दत्वा नीत्वा यागं प्रदक्षिणं

चंदन लावून, त्या शिलेला स्वच्छ वस्त्रांनी झाकावं. मग सोन्याचं आसन अर्पण करावं आणि ती शिला यज्ञाच्या वेदीभोवती उजवीकडून प्रदक्षिणा घालावी.

शय्यायां कुशतल्पे वा हृदयेन निवेशयेत्। सम्पूज्य न्यस्य बुद्ध्यादिधरान्तं तत्त्वसञ्चयं

ती शिला कुशाचं पलंग किंवा शय्येवर, मनापासून ठेवावी. तिची भक्तीभावाने पूजा करावी आणि मग पृथ्वीपासून ते सर्वांत श्रेष्ठ तत्त्वांपर्यंत सर्व तत्त्वांची योग्य रीतीने मांडणी करावी.

त्रिशण्डव्यापकं तत्त्वत्रयञ्चानुक्रमान् न्यसेत्। बुद्ध्यादौ चित्तपर्य्यन्ते चिन्तातन्मात्रकावधौ

तीन विभाग व्यापणारी तत्त्वांची त्रिकूट योग्य क्रमाने मांडावी. बुद्धीपासून सुरू करून मनापर्यंत, विचार आणि सूक्ष्म तत्त्वांच्या मर्यादेत त्यांची स्थापना करावी.

तन्मात्रादौ धरान्ते च शिवविद्यात्मनां स्थितिः। तत्त्वानि निजमन्त्रेण तत्त्वेशांश्च हृदाऽर्च्चयेत्

सूक्ष्म तत्त्वांपासून पृथ्वीपर्यंत, शिवविद्येच्या स्वरूपातील सर्व तत्त्वांची उपस्थिती आहे. आपल्या मंत्राने, हृदयात त्या तत्त्वांना आणि त्यांच्या अधिपतींना भक्तीने पूजावावी.

प्रतितत्त्वं नयसेदष्टौ मूर्त्तीः प्रतिशिलां शिलां। सर्वं पशुपति चोग्रं रुद्रं भवमतेश्वरं

प्रत्येक तत्त्वासाठी आठ रूपांची स्थापना प्रत्येक शिलेवर करावी. ही सर्व रूपं पशुपती, उग्र रुद्र, भव आणि ईश्वर अशीच आहेत.

महादेवं च भीमं च मूर्त्तीशांश्च यथाक्रमात्। ओं धरामूर्त्तये नमः, ओं धराधिपतये नमः इत्यादिमन्त्रान् लोकपालान् यथासङ्ख्यं निजाणुभिः

महादेव, भीम आणि इतर रूपांचे भाग योग्य क्रमाने — 'ॐ धरामूर्तीला नमस्कार, ॐ धराधिपतीला नमस्कार' अशा मंत्रांनी प्रारंभ करून, आपल्या अक्षरांनी सर्व लोकपालांची पूजा करावी.

विन्यस्य पूजयेत् कुम्भांस्तन्मन्त्रैर्वा निजाणुभिः । इन्द्रादीनां तु वीजानि वक्ष्यमाणक्रमेण तु

त्यांची स्थापना करून, त्या कलशांची पूजा त्या मंत्रांनी किंवा आपल्या अक्षरांनी करावी. इंद्र आणि इतरांसाठी बीजाक्षरे पुढे सांगितली जातील.

लूं रुं शूं पूं वूं यूं मूं हूं क्षूमिति । अक्तो नवशिलापक्षः शिला पञ्चपदा तथा। प्रतितत्त्वं न्यसेन्मूर्त्तीः सृष्ट्या पञ्च धरादिकाः

‘लूं, रुं, शूं, पूं, वूं, यूं, मूं, हूं, क्षूं’ — अशा नवशिला विभागानुसार, शिला पाच प्रकारचीही असते. प्रत्येक तत्त्वासाठी, सृष्टीच्या आरंभापासून म्हणजे पृथ्वीपासून पाच रूपांची मांडणी करावी.

ब्रकह्मा विष्णुस्तथा रुद्र ईश्वरश्च सदाशिवः। एते च पञ्च मूर्त्तीशा यष्टव्यास्तासु पूर्ववत्

ब्रह्मा, विष्णू, रुद्र, ईश्वर आणि सदाशिव — ही पाच रूपांची अधिपती त्या त्या जागी पूर्वीप्रमाणे पूजावेत.