अग्निपुराणम्

समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संशोधयेद्दिशः। स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणं

जमीन समतल करून आणि लेप लावून, दिशा शुद्ध कराव्यात. सोनं, दही आणि अखंड तांदुळ यांनी रेषा काढाव्यात, आणि त्या दक्षिणोत्तर फिराव्यात.

मध्यादीशानकोष्ठस्थे पूर्णकुम्भे शिवं यजेत्। वाचस्तुमभ्यर्च्य तत्तोयैः सिञ्चेत् कुद्दालकादिकं

मध्यभागी, ईशान्य कोपऱ्यात, पाण्याने भरलेला कलश ठेवून, शिवाची पूजा करावी. यजमानाचा सन्मान करून, त्या पाण्याने खुरपी वगैरे साधनं शिंपडावीत.

वाह्ये रक्षोगणानिष्ट्वा विधिना दिग्बलिं क्षिपेत्। भूमिं संसिच्य संस्नाप्य कुद्दालाद्यं प्रपूजयेत्

बाहेर राक्षसगणांना विधीपूर्वक शांत करून, दिशांना बलि द्यावी. जमीन शिंपडून, स्नान घालून, खुरपी वगैरे साधनांची पूजा करावी.

अन्यं वस्त्रयुगच्छन्नं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः। निधाय गीतवाद्यादिब्रह्मघोषसमाकुलं

दुसरा कलश, दोन वस्त्रांनी झाकून, द्विजाच्या खांद्यावर ठेवावा. गाणं, वाद्य आणि ब्राह्मणांचा घोष यासह तो पुढे न्यावा.

पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्नेऽग्निकोष्ठके। कुद्दालेनाभिषिक्तेन मध्वक्तेन तु खानयेत्

कलशाची पूजा करून, अग्निकुंडासाठी शुभ मुहूर्त आल्यावर, मधाने ओले केलेल्या पवित्र खुरपीने खणावं.

नैर्ऋत्यां क्षेपयेन्मृत्स्नां खाते कुम्भजलं क्षिपेत्। पुरस्य पूर्व्वसीमान्तं नयेद् यावदभीप्सितं

माती नैऋत्य दिशेला ठेवावी, आणि कलशातील पाणी खड्ड्यात ओतावं. मग ते पाणी पूर्वेस हव्या त्या मर्यादेपर्यंत न्यावं.

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत् परितः पुरं। सिञ्चन् सीमान्तचिह्णानि यावदीशानगोचरं

त्या ठिकाणी क्षणभर थांबून, संपूर्ण जागा फिरून, ईशान्य दिशेपर्यंत सीमारेषांवर पाणी शिंपडावं.

अर्घ्यदानमिदं प्रोक्तं तत्र कुम्भपरिभ्रमात्। इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्व्वीत तदनन्तरं

कलश घेऊन परिक्रमा केल्यावर, तिथे अर्घ्य देणं सांगितलं आहे. अशा प्रकारे त्या भूमीचा स्वीकार करावा.

कर्करान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया। खानयेद् भूः कुमारीं चेद् विधिना शल्यमुद्धरेत्

जमीन खडकाळ किंवा पाणथळ असेल, किंवा दोष काढायचा असेल, तर ती जमीन खणावी. काही परकी वस्तू सापडली, तर कुमारिकेने नियमाप्रमाणे ती काढून टाकावी.

अकचटतपयशहान् मानवश्चेत् प्रश्नाक्षराणि तु । अग्नेर्ध्वजादिपतिताः स्वस्थाने शल्यमाख्यान्ति

माणसाला केस, दात किंवा दूध नसेल, तर अग्निध्वज वगैरेवरून पडणाऱ्या शुभ अक्षरांनी त्या जागी काही परकी वस्तू आहे हे समजतं.

कर्त्तुं श्चाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः। पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्त्तनैर्विरुतैर्द्दिशः

कुठल्या अवयवात विकृती असेल, तर त्यावरून योग्य प्रमाण ठरवावं. जनावरं वगैरे आत गेल्यावर, त्यांच्या हालचाली आणि आवाजावरून दिशा ओळखाव्यात.

मातृकामष्टवर्गाढ्यां फलके भुवि वा लिखेत्। शल्यज्ञानं वर्गवशात् पूर्वादीशान्ततः क्रमात्

मातृकांचा आठ गट असलेला फलक किंवा तो जमिनीवर लिहावा. पूर्व दिशेपासून सर्व दिशांमध्ये, त्या गटाच्या क्रमाने, शल्याचा शोध घेतला जातो.

अवर्गे चैव लोहन्तु कवर्गेऽङ्गारमग्नितः। चवर्गे भस्म दक्षे स्याट् टवर्गेऽस्थि च नैर्ऋते

जिथे गट नाही तिथे लोखंड वापरावे; क वर्गात अग्नीतील कोळसा, च वर्गात राख, ट वर्गात नैऋत्य दिशेला हाड वापरावे.

तवर्गे चेष्टका चाप्ये कपालञ्च पवर्गके। यवर्गे शवकीटादि शवर्गे लोहमादिशेत्

त वर्गात विटा, प वर्गात कवटी, य वर्गात किडा किंवा तसेच काही, श वर्गात धातू ठेवावा.

हवर्गे रजतं तद्वदवर्गाच्चानर्थकरानपि। प्रोक्षयात्मभिः करापूरैरष्टाङ्गुलमृदन्तरैः

ह वर्गात चांदी वापरावी; तसेच इतर गटांमध्येही अपायकारक वस्तू ठेवाव्यात. त्यावर पाणी शिंपडून, आठ बोट खोल मातीने भरावे.

पादोनं खातमापूर्य्य सजलैर्मुद्गराहतैः । लिप्तां समप्लवां तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः

एक पाऊल कमी खोल खड्डा खणावा, ओलसर मातीने भरावा आणि मुसळाने घट्ट दाबावा. मग ती जागा सारवून, समतल करावी.

सामान्यार्घ्यकरो यायान्मण्डपं वक्ष्यमाणकं। तोरणद्वाः पतीनिष्ट्वा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत्

सामान्य अर्घ्य घेऊन, पुढे सांगितलेल्या मंडपात जावे. तोरणाच्या दाराशी पूजा करून, पश्चिम दरवाजाने आत प्रवेश करावा.

कुर्य्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसंस्कृतिं। कलसं वर्द्धनीसक्तं लोकपालशिवार्च्चनं

तेथे आत्मशुद्धी व इतर विधी, कुंड व मंडप शुद्धी, कलश व वाढदिव्याची स्थापना, तसेच दिशांचे रक्षक व शिवाची पूजा करावी.

अग्नेर्जननपूजादि सर्व्वं पूर्ववदाचरेत्। यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपं

पूर्वीप्रमाणे अग्नीच्या जन्म व पूजेचे सर्व विधी करावेत. यजमानासह, शिलांच्या स्नानासाठीच्या मंडपात जावे.

शिलाः प्रासादलिङ्गस्य पादधर्म्मादिसञ्ज्ञकाः। अष्टाङ्गुलोच्छ्रिताः शस्ताश्चतुरस्राः करायताः

प्रासादातील लिंगाच्या पाय व इतर भागांची नावे असलेल्या शिला, आठ बोट उंच, चौकोनी व नीट बनवाव्यात.

पाषाणानां शिलाः कार्य्या इष्टकानां तदर्द्धतः। प्रासादेऽश्मशिलाः शैले इष्टका इष्टकामये

शिला दगडाच्या असाव्यात, विटा त्याच्या अर्ध्या आकाराच्या. दगडी प्रासादात दगडाच्या शिला, विटांच्या प्रासादात विटा वापराव्यात.

अङ्किता नववक्त्राद्यैः पङ्कजाः पङ्कजाङ्किताः। नन्दाभद्राजया रिक्ता पूर्णाख्या पञ्चमी मता

नऊ तोंडे व इतर चिन्हांनी चिन्हांकित, कमळे कमळाच्या चिन्हांनी. नंदा, भद्रा, जया, रिक्ता आणि पूर्णा हे पाचवे मानले जातात.

आसां पद्मो महापद्मः शङ्खोऽथ मकरस्तथा। समुद्रश्चेति पञ्चामी निधिकुम्भाः क्रमादधः

यामध्ये कमळ, महाकमळ, शंख, मकर आणि समुद्र हे पाच आहेत. हे निधिकुंभ खालील क्रमाने ठेवावेत.

नन्दा भद्रा जया पूर्णा अजिता चापराजिता। विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला

नंदा, भद्रा, जया, पूर्णा, अजिता, अपराजिता, विजय, मंगल आणि धरिणी या नऊ शिला आहेत.

सुभद्रश्च विभद्रश्च सुनन्दः पुष्पनन्दकः । जयोऽथ विजयश्चैव कुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः

सुभद्रा, विभद्रा, सुनंदा, पुष्पनंदक, जया, विजय, कुंभ, पूर्ण आणि उत्तर हे इतर आहेत.

नवानान्तु यथासङ्ख्यं निधिकुम्भा अमी नव। आसनं प्रथमं दत्त्वा ताड्योल्लिख्य शराणुना

ही नऊ निधिकुंभे त्यांच्या क्रमाने ठेवावीत. प्रथम आसन ठेवून, बाणाने त्यांना चिन्हांकित व स्पर्श करावा.

सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनं । मृद्भिर्गोमयगोमूत्रकषायैर्गन्धवारिणा

सर्वांना भेद न करता, तीन वस्त्रांनी, माती, गोमय, गोमूत्र, काढा आणि सुगंधी पाण्याने झाकावे.

अस्त्रेण हूंफडन्तेन मलस्नानं समाचरेत्। विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च

हूं फट या अस्त्र मंत्राने मलस्नान करावे. विधिप्रमाणे पंचगव्य व पंचामृताने स्नान करावे.

गन्धतोयान्तर कुर्य्यान्निजनामाङ्किताणुना । फलरत्नसुवर्णानां गोश्रृड्गसलिलैस्ततः

नंतर सुगंधी पाण्याने अंतःस्नान करावे, प्रत्येकावर त्याचे नाव लिहावे. मग फळ, रत्न, सुवर्ण आणि गाईच्या शिंगातील पाण्याने स्नान करावे.