अग्निपुराणम्

कठिन्या जप्तया स्प्टष्टे गोमूत्राकृतिरेखया। आरभ्यैकं त्रिकं यावत्त्रिचतुष्कावसानकं

जपाची दृढता आणि गायीच्या मूत्रासारख्या स्पष्ट रेषेने, एकापासून, मग तीन, आणि तीन-चारच्या शेवटपर्यंत सुरू करावं.

मरुद् व्योम मरुद्वीजैश्चतुः षष्टिपदे तथा। अक्षाणां पतनात् स्पर्शाद्विषमादौ शुभादिकं

मरुत, आकाश आणि मरुतज यांच्या साहाय्याने, चौसष्ट पावलांमध्ये; पासा पडल्यावर किंवा स्पर्शाने, विषम संख्यांच्या सुरुवातीला शुभता वगैरे ठरते.

एकत्रिकादिमारभ्य अन्ते चाष्टत्रिकं तथा। ध्वजाद्यायाः समा हीना विषमाः शोभनादिदाः

एक किंवा तीन समूहांपासून सुरुवात करून, आठ आणि तीनच्या शेवटीसुद्धा; ध्वज वगैरे साठी, अपूर्ण असलेले अशुभ, आणि विषम असलेले शुभ फळ देतात.

आइपल्लवितैः काद्यैः षोडशस्वरपूर्व्वगैः। आद्यैस्तैः सस्वरैः काद्यैस्त्रिपुरानाममन्त्रकाः

आ, ई, प, ल्ल, वि आणि इतर, तसेच सोळा स्वरांसह; त्या सुरुवातीच्या अक्षरांनी आणि स्वरांनी त्रिपुरांचे मंत्र तयार होतात.

ह्रीं वीजाः प्रणवाद्याः स्युर्न्नमोऽन्ता यत्र पूजने। मन्त्रा विंशतिसाहस्राः शतं षष्ठ्यदिकं ततः

ह्रीं बीज आणि प्रणवाने सुरू होणारे, पूजेत नमःने संपणारे; असे मंत्र वीस हजार, त्यानंतर शंभर साठ अधिक असतात.

आं ह्रीं मन्त्राः सरस्वत्याश्चण्डिकायास्तथैव च। तथा गौर्य्याश्च दुर्गाया आं श्रीं मन्त्राः श्रियस्तथा

आं आणि ह्रीं हे सरस्वती आणि चंडिकेचे मंत्र आहेत; तसेच गौरी, दुर्गा आणि श्रीसाठी आं आणि श्रीं हे मंत्र आहेत.

तथा क्षौं कौं मन्त्राः सूर्य्यस्य आं हौं मन्त्राः शिवस्य च। आं गं मन्त्रा गणेशस्य आं मन्त्राश्च तथा हरेः

तसेच क्षौं आणि कौं हे सूर्याचे मंत्र; आं आणि हौं हे शिवाचे; आं आणि गं हे गणेशाचे; आणि आं हे हरीचे मंत्र आहेत.

शतार्द्धैकाधिकैः काद्यैस्तथा षोडशभिः स्वरैः। काद्यैस्तैः सस्वरैराद्यैः कान्तैर्म्मन्त्रास्तथाखिलाः

शंभर एकावन्न सुरुवातीच्या अक्षरांनी आणि सोळा स्वरांनी; त्या अक्षरांनी आणि स्वरांनी सर्व मंत्र तयार होतात.

रवीशदेवीविष्णूनां खब्धिदेवेन्द्रवर्त्तनात्। शतत्रयं षष्ट्यधिकं प्रत्येकं मण्डलं क्रमात्। अभिषिक्तो जपेद् ध्यायेच्छिष्यादीन् दीक्षयेद्‌गुरुः

सूर्य, ईश, देवी आणि विष्णू यांच्या मंत्रांमध्ये, अक्षरांच्या गतीने, इंद्र वगैरेनुसार प्रत्येकी तीनशे साठ मंडळे असतात; गुरुने अभिषेक करून जप, ध्यान आणि शिष्यांना दीक्षा द्यावी.

ईश्वर उवाच प्रतिष्ठां सम्प्रवक्ष्यामि क्रमात् सङ्‌क्षेपतो गुह। पीठं शक्तिं शिवो लिङ्गं तद्योगः स शिवाणुभिः

ईश्वर म्हणाले: गुहा, मी आता तुला स्थापना क्रमाने आणि थोडक्यात सांगतो—पीठ, शक्ती, शिव, लिंग आणि त्यांचा शिव-अणूशी योग.

प्रतिष्ठायाः पञ्च भेदास्तेषां रूपं वदामि ते। यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः

स्थापनेचे पाच प्रकार आहेत; त्यांची रूपे मी तुला सांगतो: जिथे ब्रह्मशिलेशी योग होतो, ती विशेष स्थापना मानली जाते.

स्थापनन्तु यथायोगं पीठ एव निवेशनं। प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थितस्थापनमुच्यते

योग्य पद्धतीने स्थापना म्हणजे पीठाची जागा ठरवणे; स्थापना आणि पीठ वेगळे नसतील तर तिला स्थिर स्थापना म्हणतात.

उत्थापनञ्च सा प्रोक्ता लिङ्गोद्धारपुरःसरा। यस्या तु लिङ्गमारोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः

लिंग काढून त्यानंतर जी स्थापना होते, तिला उठाव म्हणतात; त्यात लिंग उचलून, ज्ञानी लोक विधीपूर्वक संस्कार करतात.

आस्थापनं तदुद्दिष्टं द्विधा विष्णवादिकस्य च । आसु सर्व्वासु चैतन्यं नियुञ्जीत परं शिवम्

विष्णू वगैरे देवतांसाठी दोन प्रकारचं स्थापन केलं जातं असं सांगितलं आहे. या सर्व प्रकारांत, परम मंगल चैतन्याचं आवाहन करावं.

यदाधारादिभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा। परीक्षामथ मेदिन्याः कुर्य्यात्प्रासादकाम्यया

जेव्हा पाया वगैरे भेदामुळे मंदिरेसुद्धा पाच प्रकारची असतात, तेव्हा मंदीर बांधायचं ठरवलं की, आधी त्या जमिनीची नीट तपासणी करावी.

शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धा सुगन्धिनी । पीता कृष्णा सुरादनधा विप्रादीनां मही क्रमात्

पांढरी, साजूक तुपाचा सुगंध असलेली; लाल, लाल रंगाचा वास आणि सुगंधी; पिवळी, काळी, दारूचा वास नसलेली — अशी माती ब्राह्मण वगैरे लोकांसाठी अनुक्रमे योग्य आहे.

पूर्व्वेशोत्तरसर्वत्र पूर्वा चैषां विशिष्यते । आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिका भवेत्

पूर्व, उत्तर आणि सर्व दिशांना, त्यातही पूर्वेकडील माती खास उत्तम मानली जाते. खड्ड्यात ती माती भरपूर आणि चिकण मिळाली, तर ती सर्वोत्तम समजावी.

उत्तमान्तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर्वा समुक्षितां। अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद् गुरुः

जमीन उत्तम ते कनिष्ठ अशी ओळखावी, किंवा पाण्याने वगैरे धुतलेली असावी. जर ती हाडं, कोळसा वगैरेने खराब असेल, तर गुरूने ती पूर्णपणे शुद्ध करावी.

नगरग्रामदुर्गार्थं गृहप्रासादकारणं । खननैर्गोकुलावासैः कर्षणैर्वा मुहुर्मुहुः

नगर, गाव, किल्ला किंवा घर-मंदिर बांधण्यासाठी, वारंवार खणून किंवा बैलांनी नांगरून ती जमीन तयार करावी.

मण्डपे द्वारपूजादि मन्त्रतृप्त्यवसानकं । कर्म्म निर्वर्त्याघोरास्त्रं सहस्रं विधिना यजेत्

मंडपात, दाराची पूजा वगैरे करून, मंत्रांनी विधी पूर्ण झाल्यावर, अघोर अस्त्राने हजार आहुती नियमाने द्याव्यात.

समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संशोधयेद्दिशः। स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणं

जमीन समतल करून आणि लेप लावून, दिशा शुद्ध कराव्यात. सोनं, दही आणि अखंड तांदुळ यांनी रेषा काढाव्यात, आणि त्या दक्षिणोत्तर फिराव्यात.

मध्यादीशानकोष्ठस्थे पूर्णकुम्भे शिवं यजेत्। वाचस्तुमभ्यर्च्य तत्तोयैः सिञ्चेत् कुद्दालकादिकं

मध्यभागी, ईशान्य कोपऱ्यात, पाण्याने भरलेला कलश ठेवून, शिवाची पूजा करावी. यजमानाचा सन्मान करून, त्या पाण्याने खुरपी वगैरे साधनं शिंपडावीत.

वाह्ये रक्षोगणानिष्ट्वा विधिना दिग्बलिं क्षिपेत्। भूमिं संसिच्य संस्नाप्य कुद्दालाद्यं प्रपूजयेत्

बाहेर राक्षसगणांना विधीपूर्वक शांत करून, दिशांना बलि द्यावी. जमीन शिंपडून, स्नान घालून, खुरपी वगैरे साधनांची पूजा करावी.

अन्यं वस्त्रयुगच्छन्नं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः। निधाय गीतवाद्यादिब्रह्मघोषसमाकुलं

दुसरा कलश, दोन वस्त्रांनी झाकून, द्विजाच्या खांद्यावर ठेवावा. गाणं, वाद्य आणि ब्राह्मणांचा घोष यासह तो पुढे न्यावा.

पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्नेऽग्निकोष्ठके। कुद्दालेनाभिषिक्तेन मध्वक्तेन तु खानयेत्

कलशाची पूजा करून, अग्निकुंडासाठी शुभ मुहूर्त आल्यावर, मधाने ओले केलेल्या पवित्र खुरपीने खणावं.

नैर्ऋत्यां क्षेपयेन्मृत्स्नां खाते कुम्भजलं क्षिपेत्। पुरस्य पूर्व्वसीमान्तं नयेद् यावदभीप्सितं

माती नैऋत्य दिशेला ठेवावी, आणि कलशातील पाणी खड्ड्यात ओतावं. मग ते पाणी पूर्वेस हव्या त्या मर्यादेपर्यंत न्यावं.

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत् परितः पुरं। सिञ्चन् सीमान्तचिह्णानि यावदीशानगोचरं

त्या ठिकाणी क्षणभर थांबून, संपूर्ण जागा फिरून, ईशान्य दिशेपर्यंत सीमारेषांवर पाणी शिंपडावं.

अर्घ्यदानमिदं प्रोक्तं तत्र कुम्भपरिभ्रमात्। इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्व्वीत तदनन्तरं

कलश घेऊन परिक्रमा केल्यावर, तिथे अर्घ्य देणं सांगितलं आहे. अशा प्रकारे त्या भूमीचा स्वीकार करावा.

कर्करान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया। खानयेद् भूः कुमारीं चेद् विधिना शल्यमुद्धरेत्

जमीन खडकाळ किंवा पाणथळ असेल, किंवा दोष काढायचा असेल, तर ती जमीन खणावी. काही परकी वस्तू सापडली, तर कुमारिकेने नियमाप्रमाणे ती काढून टाकावी.