अग्निपुराणम्

कुम्भेऽनले शिवे स्वस्मिंस्ततस्तत्कृत्यमाविशेत्। अनुग्राह्यास्त्वया शिष्याः शास्त्रेण सुपरीक्षिताः

कलशात, अग्नीत, शिवात आणि स्वतःमध्ये — असे सर्व कृत्ये करावीत; शास्त्राने नीट तपासलेले शिष्य तुझ्याकडून स्वीकारावे.

भूपबन्मानवादीनामभिषेकादबीप्सितं। आं श्रां श्रौं पशुं हूं फडिति अस्त्रराजाभिषेकतः

राजे, ब्राह्मण, माणसे आणि इतरांसाठी अभिषेक इच्छेनुसार असतो; 'आं श्रां श्रौं पशुं हूं फट' या अस्त्रराजाच्या मंत्राने अभिषेक करावा.

ईश्वर उवाच अभिषिक्तः शिवं विष्णुं पूजयेद्भास्करादिकान्। शङ्खभेर्य्यादिनिर्घाषैः स्नापयेत् पञ्चगव्यके

ईश्वर म्हणाले: अभिषिक्त व्यक्तीने शिव, विष्णू, सूर्य वगैरे देवांची पूजा करावी; शंख, भेरी वगैरेच्या निनादात, पंचगव्याने त्यांना स्नान घालावे.

यो देवान्देबलोकं स याति स्वकुलमुद्धरन्। वर्षकोटिसहस्रेषु यत् पापं समुपार्ज्जितं

जो देवांची आणि देवलोकाची पूजा करतो, तो स्वतःच्या कुटुंबाचा उद्धार करतो; कोटी कोटी वर्षांत जे पाप साचले असेल—

घृताभ्यङ्गेन देवानां भस्मीभवति पावके। आढकेन घृताद्यैश्व देवान् स्नाप्य सुरो भवेत्

देवतांना तुपाने अभ्यंगन केल्याने ते पाप अग्नीत जळून जाते; एक आढा तुप वगैरेने देवतांना स्नान घातल्याने मनुष्य देव होतो.

चन्दनेनानुलिप्याथ नान्धाद्यैः पूजयेत्तथा। अल्पायासन स्तुतिभि स्तुता देवास्तु सर्वदा

चंदन लावून, नांदीसारख्या वस्तूंनी देवांची पूजा करावी आणि नेहमीच सोप्या स्तोत्रांनी देवांची स्तुती करावी.

अतीतानागतज्ञानमन्त्रधीभुक्तिमुक्तिदाः। गृहीत्वा प्रश्नसूक्ष्मार्णे हृते द्वाभ्यां शुभाशुभं

ते देव भूतकाळ आणि भविष्यकाळाचं ज्ञान, मंत्रांची समज, बुद्धी, भोग आणि मुक्ती देतात; सूक्ष्म प्रश्न विचारून, शुभ किंवा अशुभ फळ दोन मार्गांनी ठरवता येतात.

त्रिभिर्जीवो मूलधातुश्चतुर्भिब्राह्मणादिधीः। पञ्चादौ भूततत्त्वादि शेष चैवं जपादिकं

तीन गोष्टींनी जीव आणि मूळ तत्त्व ओळखता येतात; चार गोष्टींनी ब्राह्मणांसह इतरांची बुद्धी; पाचांनी सुरुवातीला पंचमहाभूत व तत्त्व, आणि उरलेलं जप व इतर कृत्ये असतात.

एकत्रिकातित्रिकान्ते पदे द्विपमकान्तके। अशुभं मध्यमं मध्येष्विन्द्रश्त्रिषु नृपः शुभः

एक, तीन किंवा तिघांच्या शेवटी, तसेच जोडीच्या शेवटी, मधल्या जागी अशुभता असते; मधल्या स्थानात मध्यम फळ मिळते; आणि तिघांमध्ये इंद्र शुभ मानला जातो, राजन.

सङ्‌खयावृन्दे जीविताब्दं यमोऽब्ददराहा ध्रुवं। सूर्य्येभास्येशदुर्गाश्रीविष्णुमन्त्रैर्ल्लिखेत् कजे

संख्यांच्या समूहात, यम, वर्ष, तिथी आणि ध्रुव यांच्या आधारावर आयुष्य ठरवतात; सूर्य, चंद्र, ईश, दुर्गा, श्री आणि विष्णू यांच्या मंत्रांनी भोजपत्रावर लिहावं.

कठिन्या जप्तया स्प्टष्टे गोमूत्राकृतिरेखया। आरभ्यैकं त्रिकं यावत्त्रिचतुष्कावसानकं

जपाची दृढता आणि गायीच्या मूत्रासारख्या स्पष्ट रेषेने, एकापासून, मग तीन, आणि तीन-चारच्या शेवटपर्यंत सुरू करावं.

मरुद् व्योम मरुद्वीजैश्चतुः षष्टिपदे तथा। अक्षाणां पतनात् स्पर्शाद्विषमादौ शुभादिकं

मरुत, आकाश आणि मरुतज यांच्या साहाय्याने, चौसष्ट पावलांमध्ये; पासा पडल्यावर किंवा स्पर्शाने, विषम संख्यांच्या सुरुवातीला शुभता वगैरे ठरते.

एकत्रिकादिमारभ्य अन्ते चाष्टत्रिकं तथा। ध्वजाद्यायाः समा हीना विषमाः शोभनादिदाः

एक किंवा तीन समूहांपासून सुरुवात करून, आठ आणि तीनच्या शेवटीसुद्धा; ध्वज वगैरे साठी, अपूर्ण असलेले अशुभ, आणि विषम असलेले शुभ फळ देतात.

आइपल्लवितैः काद्यैः षोडशस्वरपूर्व्वगैः। आद्यैस्तैः सस्वरैः काद्यैस्त्रिपुरानाममन्त्रकाः

आ, ई, प, ल्ल, वि आणि इतर, तसेच सोळा स्वरांसह; त्या सुरुवातीच्या अक्षरांनी आणि स्वरांनी त्रिपुरांचे मंत्र तयार होतात.

ह्रीं वीजाः प्रणवाद्याः स्युर्न्नमोऽन्ता यत्र पूजने। मन्त्रा विंशतिसाहस्राः शतं षष्ठ्यदिकं ततः

ह्रीं बीज आणि प्रणवाने सुरू होणारे, पूजेत नमःने संपणारे; असे मंत्र वीस हजार, त्यानंतर शंभर साठ अधिक असतात.

आं ह्रीं मन्त्राः सरस्वत्याश्चण्डिकायास्तथैव च। तथा गौर्य्याश्च दुर्गाया आं श्रीं मन्त्राः श्रियस्तथा

आं आणि ह्रीं हे सरस्वती आणि चंडिकेचे मंत्र आहेत; तसेच गौरी, दुर्गा आणि श्रीसाठी आं आणि श्रीं हे मंत्र आहेत.

तथा क्षौं कौं मन्त्राः सूर्य्यस्य आं हौं मन्त्राः शिवस्य च। आं गं मन्त्रा गणेशस्य आं मन्त्राश्च तथा हरेः

तसेच क्षौं आणि कौं हे सूर्याचे मंत्र; आं आणि हौं हे शिवाचे; आं आणि गं हे गणेशाचे; आणि आं हे हरीचे मंत्र आहेत.

शतार्द्धैकाधिकैः काद्यैस्तथा षोडशभिः स्वरैः। काद्यैस्तैः सस्वरैराद्यैः कान्तैर्म्मन्त्रास्तथाखिलाः

शंभर एकावन्न सुरुवातीच्या अक्षरांनी आणि सोळा स्वरांनी; त्या अक्षरांनी आणि स्वरांनी सर्व मंत्र तयार होतात.

रवीशदेवीविष्णूनां खब्धिदेवेन्द्रवर्त्तनात्। शतत्रयं षष्ट्यधिकं प्रत्येकं मण्डलं क्रमात्। अभिषिक्तो जपेद् ध्यायेच्छिष्यादीन् दीक्षयेद्‌गुरुः

सूर्य, ईश, देवी आणि विष्णू यांच्या मंत्रांमध्ये, अक्षरांच्या गतीने, इंद्र वगैरेनुसार प्रत्येकी तीनशे साठ मंडळे असतात; गुरुने अभिषेक करून जप, ध्यान आणि शिष्यांना दीक्षा द्यावी.

ईश्वर उवाच प्रतिष्ठां सम्प्रवक्ष्यामि क्रमात् सङ्‌क्षेपतो गुह। पीठं शक्तिं शिवो लिङ्गं तद्योगः स शिवाणुभिः

ईश्वर म्हणाले: गुहा, मी आता तुला स्थापना क्रमाने आणि थोडक्यात सांगतो—पीठ, शक्ती, शिव, लिंग आणि त्यांचा शिव-अणूशी योग.

प्रतिष्ठायाः पञ्च भेदास्तेषां रूपं वदामि ते। यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः

स्थापनेचे पाच प्रकार आहेत; त्यांची रूपे मी तुला सांगतो: जिथे ब्रह्मशिलेशी योग होतो, ती विशेष स्थापना मानली जाते.

स्थापनन्तु यथायोगं पीठ एव निवेशनं। प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थितस्थापनमुच्यते

योग्य पद्धतीने स्थापना म्हणजे पीठाची जागा ठरवणे; स्थापना आणि पीठ वेगळे नसतील तर तिला स्थिर स्थापना म्हणतात.

उत्थापनञ्च सा प्रोक्ता लिङ्गोद्धारपुरःसरा। यस्या तु लिङ्गमारोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः

लिंग काढून त्यानंतर जी स्थापना होते, तिला उठाव म्हणतात; त्यात लिंग उचलून, ज्ञानी लोक विधीपूर्वक संस्कार करतात.

आस्थापनं तदुद्दिष्टं द्विधा विष्णवादिकस्य च । आसु सर्व्वासु चैतन्यं नियुञ्जीत परं शिवम्

विष्णू वगैरे देवतांसाठी दोन प्रकारचं स्थापन केलं जातं असं सांगितलं आहे. या सर्व प्रकारांत, परम मंगल चैतन्याचं आवाहन करावं.

यदाधारादिभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा। परीक्षामथ मेदिन्याः कुर्य्यात्प्रासादकाम्यया

जेव्हा पाया वगैरे भेदामुळे मंदिरेसुद्धा पाच प्रकारची असतात, तेव्हा मंदीर बांधायचं ठरवलं की, आधी त्या जमिनीची नीट तपासणी करावी.

शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धा सुगन्धिनी । पीता कृष्णा सुरादनधा विप्रादीनां मही क्रमात्

पांढरी, साजूक तुपाचा सुगंध असलेली; लाल, लाल रंगाचा वास आणि सुगंधी; पिवळी, काळी, दारूचा वास नसलेली — अशी माती ब्राह्मण वगैरे लोकांसाठी अनुक्रमे योग्य आहे.

पूर्व्वेशोत्तरसर्वत्र पूर्वा चैषां विशिष्यते । आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिका भवेत्

पूर्व, उत्तर आणि सर्व दिशांना, त्यातही पूर्वेकडील माती खास उत्तम मानली जाते. खड्ड्यात ती माती भरपूर आणि चिकण मिळाली, तर ती सर्वोत्तम समजावी.

उत्तमान्तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर्वा समुक्षितां। अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद् गुरुः

जमीन उत्तम ते कनिष्ठ अशी ओळखावी, किंवा पाण्याने वगैरे धुतलेली असावी. जर ती हाडं, कोळसा वगैरेने खराब असेल, तर गुरूने ती पूर्णपणे शुद्ध करावी.

नगरग्रामदुर्गार्थं गृहप्रासादकारणं । खननैर्गोकुलावासैः कर्षणैर्वा मुहुर्मुहुः

नगर, गाव, किल्ला किंवा घर-मंदिर बांधण्यासाठी, वारंवार खणून किंवा बैलांनी नांगरून ती जमीन तयार करावी.