अग्निपुराणम्

कालाग्न्यादिशिवान्तानि तत्त्वानि परिभावयेत्। समतत्त्वे समग्राणि सूत्रे मणिगणानिव

कालाग्नीपासून शिवार्पर्यंतची तत्त्वे मनात धरावीत. सर्व तत्त्वे सारखी मानून, जणू काही मण्यांची माळ सूत्रात ओवली आहे, तसे एकत्र करावीत.

आवाह्य शिवतत्त्वादि गर्भाधानादि पूर्ववत्। मूलेन किन्तु कुर्व्वीत सर्व्वशुल्कसमर्पणं

शिवतत्त्व वगैरे आवाहन करून, पूर्वीप्रमाणे गर्भाधानादी विधी करावेत; पण मूळ मंत्राने सर्व दक्षिणा अर्पण करावी.

प्रददीत ततः पूर्णां तत्त्वव्रातोपगर्भितां। एकयैव यया शिष्यो निर्व्वाणमधिगच्छति

मग तत्त्वव्रतयुक्त पूर्ण आहुती द्यावी. या एकाच विधीने शिष्याला मुक्ती मिळते.

योजनायै शिवे चान्यां स्थिरत्वापादनाय च। दत्वा पूर्णां प्रकुर्वीत शिवकुम्भाभिषेचनं

शिवाशी एकरूपता व स्थैर्य मिळवण्यासाठी, पूर्ण आहुती अर्पण करून, शिवकुंभाने अभिषेक करावा.

ईश्वर उवाच शिवमभ्यर्च्याभिषेकं कुर्य्याच्छिष्यादिके क्षिये। सुम्भानीशादिकाष्ठासु क्रमशो नव विन्यसेत्

ईश्वर म्हणाले: शिवाची पूजा करून, शिष्य व इतरांसाठी अभिषेक करावा. आठ लाकडी पाटांवर, नव गोष्टी एकामागोमाग मांडाव्यात.

तेषु क्षारोदं क्षीरीदं दध्युदं घृतसागरं। इक्षुकादम्बरीस्वादुमस्तूदानष्टसागरान्

त्यावर क्षाराचे सागर, दूधाचा सागर, दह्याचा सागर, तुपाचा सागर, ऊसाच्या रसाचा सागर, मद्याचा सागर, मधाचा सागर आणि असे आठ सागर ठेवावेत.

निवेशयेद् यथासङ्‌ख्यमष्टौ विद्येश्वरानथ। एकं शिखण्डिनं रुद्रं श्रीकण्ठन्तु द्वितीयकं

त्यावर त्यांच्या संख्येनुसार आठ विद्येश्वरांची स्थापना करावी. मग एक शिखाधारी रुद्र आणि दुसरा श्रीकंठ यांची स्थापना करावी.

त्रिमूर्त्तमेकरुद्राक्षमेकनेत्रं शिवोत्तमं। सप्तमं सूक्ष्मनामानमनन्तं रुद्रमष्टमं

सप्तवा हा त्रिमूर्ती, एकाच रुद्राचा डोळा असलेला, एक नेत्र असलेला, सर्वश्रेष्ठ शिव, सूक्ष्म नावाने ओळखला जाणारा, अनंत असा आहे; आठवा हा रुद्र आहे.

मध्ये शिवं समुद्रञ्च शिंवमन्त्रं च विन्यसेत्। यागालयान् दिगीशस्य रचिते स्नानमण्डपे

यज्ञमंडपात दिशांच्या अधिपतीसाठी बांधलेल्या स्नानमंडपाच्या मध्यभागी शिव, समुद्र आणि शिंव मंत्राची स्थापना करावी.

कुर्य्यात् करद्वयायामां वेदीमष्टाङ्गुलोच्छ्रितां। श्रीपर्णाद्यासने तत्र विन्यस्यानन्तमानसं

दोन हातांच्या लांबीची आणि आठ बोटे उंचीची वेदी तयार करावी; तेथे श्रीपर्ण वगैरे पानांच्या आसनावर अनंत मनाची स्थापना करावी.

शिष्यं निवेश्य पूर्वास्यं सकलीकृत्य पूजयेत्। काञ्चिकौदनमृद्‌भस्मदूर्वागोमयगोलकैः

शिष्याला पूर्वेला तोंड करून बसवावे, त्याचे सर्व उपचार करून, कमरपट्टा, भात, माती, भस्म, दुर्वा आणि शेणाच्या गोळ्यांनी पूजा करावी.

सिद्धार्थदधितोयैश्च कुर्य्यान्निर्म्मञ्छनं ततः। क्षारोदानुक्रमेणाथ हृदा विद्येशशम्बरै

त्यानंतर सिद्ध केलेला भात, दही आणि पवित्र जलाने अभिषेक करावा; मग दूध आणि भात यानुसार, विद्या-अधिपतींच्या मंत्रांनी अभिषेक करावा.

कलसैः स्नापयेच्छिष्यं स्वधाधारणयान्वितं। परिधाप्य सिने वस्त्रे निवेश्य शिवदक्षिणे

कलशांनी शिष्याला स्नान घालावे, स्वधा स्थापनेसह; त्याला स्वच्छ वस्त्र घालून शिवाच्या उजवीकडे बसवावे.

पूर्व्वोदितासने शिष्यं पुनः पूर्ववदर्च्चयेत्। उष्णीषं योगपट्टञ्च मुकुटं कर्त्तरीं घटीं

पूर्वी सांगितलेल्या आसनावर शिष्याची पुन्हा पूर्वीप्रमाणे पूजा करावी, त्याला उष्णीष, योगपट्टा, मुकुट, चाकू आणि घट देऊन.

अक्षमालां पुस्तकादि शिविकाद्यधिकारकं। दीक्षाव्याख्याप्रतिष्ठाद्यं ज्ञात्वाऽद्यप्रभृति त्वया

अक्षयमाळा, पुस्तक वगैरे, शिविका आणि इतर अधिकारचिन्हे देऊन, दीक्षा, व्याख्या आणि प्रतिष्ठा यांची जबाबदारी आजपासून तुझ्याकडे आहे, हे जाणून.

सुपरीक्ष्य विधातव्यमाज्ञां संश्रावयेदिति। अभिवाद्य ततः शिष्यं प्रणिपत्य महेश्वरं

सर्व बाजूंनी नीट तपासून विधी करावा; आज्ञा जाहीर करावी: 'शिष्याला अभिवादन करून, मग महेश्वराला वंदन करावे.'

विघ्नज्वालापनोदार्थं कुर्य्याद्विज्ञापनां यथा। अभिषेकार्थमादिष्टस्त्वयाऽहं गुरुमुर्त्तिना

विघ्न आणि ज्वाळा दूर करण्यासाठी अशी प्रार्थना करावी: 'गुरुरूपाने तू दिलेल्या आज्ञेने मी अभिषेकासाठी तयार आहे.'

संहितापारगः सोऽयमभिषिक्तो मया शिव। तृप्तये मन्त्रचक्रस्य पञ्चपञ्चाहुतीर्यजेत्

'जो संहितांचा पारंगत आहे, त्याचा मी अभिषेक केला आहे, हे शिवा; मंत्रचक्राच्या तृप्तीसाठी पाच वेळा पाच आहुती द्याव्यात.'

दद्यात् पूर्णां ततः शिष्यं स्थापयेन्निजदक्षिणे। शिष्यदक्षिणपाणिस्था अह्गुलष्ठाद्यङ्गुलीः क्रमात्

मग पूर्ण आहुती द्यावी, आणि शिष्याला आपल्या उजवीकडे बसवावे; शिष्याच्या उजव्या हातात लहान बोटापासून पुढे सर्व बोटे एकामागून एक ठेवावीत.

लात्र्छयेदुपबद्धाय दग्धदर्भाग्रशम्बरैः। कुसुमानि करे दत्वा प्रणामं कारयेदमुं

बांधलेल्या शिष्याला जळलेल्या कुशाच्या टोकांनी स्पर्श करावा; त्याच्या हातात फुले ठेवून त्याला नमस्कार करायला लावावा.

कुम्भेऽनले शिवे स्वस्मिंस्ततस्तत्कृत्यमाविशेत्। अनुग्राह्यास्त्वया शिष्याः शास्त्रेण सुपरीक्षिताः

कलशात, अग्नीत, शिवात आणि स्वतःमध्ये — असे सर्व कृत्ये करावीत; शास्त्राने नीट तपासलेले शिष्य तुझ्याकडून स्वीकारावे.

भूपबन्मानवादीनामभिषेकादबीप्सितं। आं श्रां श्रौं पशुं हूं फडिति अस्त्रराजाभिषेकतः

राजे, ब्राह्मण, माणसे आणि इतरांसाठी अभिषेक इच्छेनुसार असतो; 'आं श्रां श्रौं पशुं हूं फट' या अस्त्रराजाच्या मंत्राने अभिषेक करावा.

ईश्वर उवाच अभिषिक्तः शिवं विष्णुं पूजयेद्भास्करादिकान्। शङ्खभेर्य्यादिनिर्घाषैः स्नापयेत् पञ्चगव्यके

ईश्वर म्हणाले: अभिषिक्त व्यक्तीने शिव, विष्णू, सूर्य वगैरे देवांची पूजा करावी; शंख, भेरी वगैरेच्या निनादात, पंचगव्याने त्यांना स्नान घालावे.

यो देवान्देबलोकं स याति स्वकुलमुद्धरन्। वर्षकोटिसहस्रेषु यत् पापं समुपार्ज्जितं

जो देवांची आणि देवलोकाची पूजा करतो, तो स्वतःच्या कुटुंबाचा उद्धार करतो; कोटी कोटी वर्षांत जे पाप साचले असेल—

घृताभ्यङ्गेन देवानां भस्मीभवति पावके। आढकेन घृताद्यैश्व देवान् स्नाप्य सुरो भवेत्

देवतांना तुपाने अभ्यंगन केल्याने ते पाप अग्नीत जळून जाते; एक आढा तुप वगैरेने देवतांना स्नान घातल्याने मनुष्य देव होतो.

चन्दनेनानुलिप्याथ नान्धाद्यैः पूजयेत्तथा। अल्पायासन स्तुतिभि स्तुता देवास्तु सर्वदा

चंदन लावून, नांदीसारख्या वस्तूंनी देवांची पूजा करावी आणि नेहमीच सोप्या स्तोत्रांनी देवांची स्तुती करावी.

अतीतानागतज्ञानमन्त्रधीभुक्तिमुक्तिदाः। गृहीत्वा प्रश्नसूक्ष्मार्णे हृते द्वाभ्यां शुभाशुभं

ते देव भूतकाळ आणि भविष्यकाळाचं ज्ञान, मंत्रांची समज, बुद्धी, भोग आणि मुक्ती देतात; सूक्ष्म प्रश्न विचारून, शुभ किंवा अशुभ फळ दोन मार्गांनी ठरवता येतात.

त्रिभिर्जीवो मूलधातुश्चतुर्भिब्राह्मणादिधीः। पञ्चादौ भूततत्त्वादि शेष चैवं जपादिकं

तीन गोष्टींनी जीव आणि मूळ तत्त्व ओळखता येतात; चार गोष्टींनी ब्राह्मणांसह इतरांची बुद्धी; पाचांनी सुरुवातीला पंचमहाभूत व तत्त्व, आणि उरलेलं जप व इतर कृत्ये असतात.

एकत्रिकातित्रिकान्ते पदे द्विपमकान्तके। अशुभं मध्यमं मध्येष्विन्द्रश्त्रिषु नृपः शुभः

एक, तीन किंवा तिघांच्या शेवटी, तसेच जोडीच्या शेवटी, मधल्या जागी अशुभता असते; मधल्या स्थानात मध्यम फळ मिळते; आणि तिघांमध्ये इंद्र शुभ मानला जातो, राजन.