अग्निपुराणम्

पित्रोरावाहनं कृत्वा हृदये ताडयेच्छिशुं। प्रविश्य पूर्वमन्त्रेण तदात्मनि नियोजयेत्

पालकांना बोलावून, त्यांच्या हृदयावर त्या मुलाला स्पर्श करावा. आधीच्या मंत्राने आत प्रवेश करून, ती शक्ती स्वतःमध्ये स्थिर करावी.

आकृष्यादाय पूर्वोक्तविधिनाऽऽत्मनि योजयेत्। वामया योजयेद् योनौ गृहीत्वा द्वादशान्ततः

आधी सांगितल्याप्रमाणे ती शक्ती आत ओढून, स्वतःमध्ये एकरूप करावी. डाव्या हाताने द्वादशांतापासून ती शक्ती पकडून, गर्भात स्थापन करावी.

कुर्व्वीत देहसम्पत्तिं जन्माधिकारमेव च। भोगं लयन्तथा श्रोतः शुद्धितत्त्वविशोधनं

शरीराची सिद्धी, जन्माचा अधिकार, भोग, विलय आणि नाड्यांची शुद्धी व तत्त्वज्ञानाची स्पष्टता साधावी.

निः शेषमलकर्म्मादिपाशबन्धनिवृत्तये। निष्कृत्यैव विधानेन यजेत शतमाहुतीः

सर्व अशुद्धी, कर्मबंधन व इतर पाश पूर्णपणे दूर करण्यासाठी, विधिप्रमाणे प्रायश्चित्त करून शंभर आहुती द्याव्यात.

अस्त्रेण पाशशैथिल्यं मलशक्तिं तिरोहितां। छेदनं मर्द्दनं तेषां वर्त्तुलीकरणं तथा

अस्त्रमंत्राने पाश सैल करावेत, मलशक्ती लपवावी, ती कापावी, चिरडावी आणि गोलाकार करावी.

दाहं तदक्षराभावं प्रायश्चित्तमथोदितं। रुद्राण्यावाहनं पूजा रूपगन्धसमर्पणं

दहन, त्या अक्षरांचा अभाव आणि प्रायश्चित्त असे सांगितले आहे. रुद्राणीचे आवाहन, पूजा, रूप व सुगंध अर्पण करावे.

ओं ह्रीं रूपगन्धौ शुल्कं रुद्र गृहाण स्वाहा। संश्राव्य शाम्भवीमाज्ञां रुद्रं विसृज्य कारणं। विधायात्मनि चैतन्यं पाशसूत्रे निवेशयेत्

'ॐ ह्रीं, रूप व सुगंध, दक्षिणा — हे रुद्र, स्वीकारा, स्वाहा!' शांभवी आज्ञा सांगून, रुद्राला कारण म्हणून मुक्त करावे, चेतना स्वतःमध्ये स्थापन करावी आणि ती पाशसूत्रात ठेवावी.

विन्दुं शिरसि विन्यस्य विसृजेत् पितरौ ततः। दद्यात् पूर्णां विधानेन समस्तविधिपूरणीं

बिंदू डोक्यावर ठेवून, मग पालकांना मुक्त करावे. सर्व विधी पूर्ण करणारी पूर्ण आहुती विधिप्रमाणे द्यावी.

पूर्वोक्तविधिना कार्य्यं विद्यायां ताडनादिकं। स्ववीजन्तु विशेषः स्यादिति विद्या विशोधिता

पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे विद्या-संस्कारातील स्पर्श व इतर कृती कराव्यात. विशेष बीजमंत्र वापरावा आणि अशा प्रकारे विद्या शुद्ध होते.

ईश्वर उवाच अथैकतात्त्विकी दीक्षा लघुत्वादुपदिश्यते । सूत्रबन्धादि कुर्व्वीत यथायोगं निजात्मना

ईश्वर म्हणाले: आता एकात्मिक दीक्षा थोडक्यात सांगतो. सूत्र बांधणे व इतर कृती योग्य पद्धतीने स्वतःच्या मनाने कराव्यात.

कालाग्न्यादिशिवान्तानि तत्त्वानि परिभावयेत्। समतत्त्वे समग्राणि सूत्रे मणिगणानिव

कालाग्नीपासून शिवार्पर्यंतची तत्त्वे मनात धरावीत. सर्व तत्त्वे सारखी मानून, जणू काही मण्यांची माळ सूत्रात ओवली आहे, तसे एकत्र करावीत.

आवाह्य शिवतत्त्वादि गर्भाधानादि पूर्ववत्। मूलेन किन्तु कुर्व्वीत सर्व्वशुल्कसमर्पणं

शिवतत्त्व वगैरे आवाहन करून, पूर्वीप्रमाणे गर्भाधानादी विधी करावेत; पण मूळ मंत्राने सर्व दक्षिणा अर्पण करावी.

प्रददीत ततः पूर्णां तत्त्वव्रातोपगर्भितां। एकयैव यया शिष्यो निर्व्वाणमधिगच्छति

मग तत्त्वव्रतयुक्त पूर्ण आहुती द्यावी. या एकाच विधीने शिष्याला मुक्ती मिळते.

योजनायै शिवे चान्यां स्थिरत्वापादनाय च। दत्वा पूर्णां प्रकुर्वीत शिवकुम्भाभिषेचनं

शिवाशी एकरूपता व स्थैर्य मिळवण्यासाठी, पूर्ण आहुती अर्पण करून, शिवकुंभाने अभिषेक करावा.

ईश्वर उवाच शिवमभ्यर्च्याभिषेकं कुर्य्याच्छिष्यादिके क्षिये। सुम्भानीशादिकाष्ठासु क्रमशो नव विन्यसेत्

ईश्वर म्हणाले: शिवाची पूजा करून, शिष्य व इतरांसाठी अभिषेक करावा. आठ लाकडी पाटांवर, नव गोष्टी एकामागोमाग मांडाव्यात.

तेषु क्षारोदं क्षीरीदं दध्युदं घृतसागरं। इक्षुकादम्बरीस्वादुमस्तूदानष्टसागरान्

त्यावर क्षाराचे सागर, दूधाचा सागर, दह्याचा सागर, तुपाचा सागर, ऊसाच्या रसाचा सागर, मद्याचा सागर, मधाचा सागर आणि असे आठ सागर ठेवावेत.

निवेशयेद् यथासङ्‌ख्यमष्टौ विद्येश्वरानथ। एकं शिखण्डिनं रुद्रं श्रीकण्ठन्तु द्वितीयकं

त्यावर त्यांच्या संख्येनुसार आठ विद्येश्वरांची स्थापना करावी. मग एक शिखाधारी रुद्र आणि दुसरा श्रीकंठ यांची स्थापना करावी.

त्रिमूर्त्तमेकरुद्राक्षमेकनेत्रं शिवोत्तमं। सप्तमं सूक्ष्मनामानमनन्तं रुद्रमष्टमं

सप्तवा हा त्रिमूर्ती, एकाच रुद्राचा डोळा असलेला, एक नेत्र असलेला, सर्वश्रेष्ठ शिव, सूक्ष्म नावाने ओळखला जाणारा, अनंत असा आहे; आठवा हा रुद्र आहे.

मध्ये शिवं समुद्रञ्च शिंवमन्त्रं च विन्यसेत्। यागालयान् दिगीशस्य रचिते स्नानमण्डपे

यज्ञमंडपात दिशांच्या अधिपतीसाठी बांधलेल्या स्नानमंडपाच्या मध्यभागी शिव, समुद्र आणि शिंव मंत्राची स्थापना करावी.

कुर्य्यात् करद्वयायामां वेदीमष्टाङ्गुलोच्छ्रितां। श्रीपर्णाद्यासने तत्र विन्यस्यानन्तमानसं

दोन हातांच्या लांबीची आणि आठ बोटे उंचीची वेदी तयार करावी; तेथे श्रीपर्ण वगैरे पानांच्या आसनावर अनंत मनाची स्थापना करावी.

शिष्यं निवेश्य पूर्वास्यं सकलीकृत्य पूजयेत्। काञ्चिकौदनमृद्‌भस्मदूर्वागोमयगोलकैः

शिष्याला पूर्वेला तोंड करून बसवावे, त्याचे सर्व उपचार करून, कमरपट्टा, भात, माती, भस्म, दुर्वा आणि शेणाच्या गोळ्यांनी पूजा करावी.

सिद्धार्थदधितोयैश्च कुर्य्यान्निर्म्मञ्छनं ततः। क्षारोदानुक्रमेणाथ हृदा विद्येशशम्बरै

त्यानंतर सिद्ध केलेला भात, दही आणि पवित्र जलाने अभिषेक करावा; मग दूध आणि भात यानुसार, विद्या-अधिपतींच्या मंत्रांनी अभिषेक करावा.

कलसैः स्नापयेच्छिष्यं स्वधाधारणयान्वितं। परिधाप्य सिने वस्त्रे निवेश्य शिवदक्षिणे

कलशांनी शिष्याला स्नान घालावे, स्वधा स्थापनेसह; त्याला स्वच्छ वस्त्र घालून शिवाच्या उजवीकडे बसवावे.

पूर्व्वोदितासने शिष्यं पुनः पूर्ववदर्च्चयेत्। उष्णीषं योगपट्टञ्च मुकुटं कर्त्तरीं घटीं

पूर्वी सांगितलेल्या आसनावर शिष्याची पुन्हा पूर्वीप्रमाणे पूजा करावी, त्याला उष्णीष, योगपट्टा, मुकुट, चाकू आणि घट देऊन.

अक्षमालां पुस्तकादि शिविकाद्यधिकारकं। दीक्षाव्याख्याप्रतिष्ठाद्यं ज्ञात्वाऽद्यप्रभृति त्वया

अक्षयमाळा, पुस्तक वगैरे, शिविका आणि इतर अधिकारचिन्हे देऊन, दीक्षा, व्याख्या आणि प्रतिष्ठा यांची जबाबदारी आजपासून तुझ्याकडे आहे, हे जाणून.

सुपरीक्ष्य विधातव्यमाज्ञां संश्रावयेदिति। अभिवाद्य ततः शिष्यं प्रणिपत्य महेश्वरं

सर्व बाजूंनी नीट तपासून विधी करावा; आज्ञा जाहीर करावी: 'शिष्याला अभिवादन करून, मग महेश्वराला वंदन करावे.'

विघ्नज्वालापनोदार्थं कुर्य्याद्विज्ञापनां यथा। अभिषेकार्थमादिष्टस्त्वयाऽहं गुरुमुर्त्तिना

विघ्न आणि ज्वाळा दूर करण्यासाठी अशी प्रार्थना करावी: 'गुरुरूपाने तू दिलेल्या आज्ञेने मी अभिषेकासाठी तयार आहे.'

संहितापारगः सोऽयमभिषिक्तो मया शिव। तृप्तये मन्त्रचक्रस्य पञ्चपञ्चाहुतीर्यजेत्

'जो संहितांचा पारंगत आहे, त्याचा मी अभिषेक केला आहे, हे शिवा; मंत्रचक्राच्या तृप्तीसाठी पाच वेळा पाच आहुती द्याव्यात.'

दद्यात् पूर्णां ततः शिष्यं स्थापयेन्निजदक्षिणे। शिष्यदक्षिणपाणिस्था अह्गुलष्ठाद्यङ्गुलीः क्रमात्

मग पूर्ण आहुती द्यावी, आणि शिष्याला आपल्या उजवीकडे बसवावे; शिष्याच्या उजव्या हातात लहान बोटापासून पुढे सर्व बोटे एकामागून एक ठेवावीत.