अग्निपुराणम्

शैलूषं दुप्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम्। तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

तो नट, जो दुष्ट गंधर्व होता आणि सिंधू नदीच्या काठी राहत होता, त्याचे पुत्र तक्षक आणि पुष्कर, हे दोघे त्या प्रदेशात भरताने जिवंत ठेवले.

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः। रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

भरत आणि शत्रुघ्न दोघेही निघून गेले, आणि राघवाचा सन्मान केला; रामाने युद्धात दुष्टांचा नाश केला आणि उरलेल्या लोकांचे योग्यतेने रक्षण केले.

पुत्रौ कुशल्वौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ। लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

त्याचे दोन उत्तम पुत्र कुश आणि लव वाल्मीकीच्या आश्रमात जन्मले; जनकनंदिनी सीतेला लोकनिंदेमुळे सोडले गेले असले तरी, त्यांच्या चांगल्या वागणुकीची ख्याती सर्वत्र पसरली.

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहमस्मीति ध्यानतत्परः। दशवर्षसहस्त्राणि दशवर्षसतानि च

रामाने आपल्या पुत्रांना राज्याभिषेक करून, 'मीच ब्रह्म आहे' असे ध्यान करत, दहा हजार आणि दहा शंभर वर्षे तपश्चर्या केली.

अग्निरुवाच हरिवंशम्प्रवक्षयामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः । ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

अग्नी म्हणाले: मी आता हरिवंश सांगतो, जो विष्णूच्या नाभीतील कमळातून उत्पन्न झाला; ब्रह्मापासून अत्री, त्यानंतर सोम, आणि सोमापासून पुरूरवा जन्मला.

तस्मादायुरभूत्तस्मान्नहुषोऽतो ययातिकः। यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद्देवयानी व्यजायत

त्याच्यापासून आयू, मग नहुष, आणि मग ययाति झाला; त्याच्यापासून यदु आणि तुर्वसु, आणि त्यांच्यापासून देवयानी जन्मली.

द्रुह्यञ्चानुञ्च पूरुञ्च शर्म्मिष्ठा वार्षपर्वणी। यदोः कुले यादवाश्च वसुदेवस्तदुत्तमः

द्रुह्यु, अनु आणि पुरु हे जन्मले, आणि वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा; यदुच्या वंशात यादव झाले आणि त्यात वसुदेव श्रेष्ठ ठरला.

भूवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः। हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्‌गर्भा योगनिद्रया

पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी, वसुदेव आणि देवकी यांच्याकडून हिरण्यकशिपूचे सहा पुत्र, योगमायेने जन्माला आले.

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा । अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

विष्णूच्या इच्छेने ते पूर्वी देवकीच्या गर्भात नेले गेले; आणि देवकीच्या पोटी सातवा गर्भ म्हणून बलराम जन्मला.

सङ्‌क्रामितोऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो इरिः । कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्द्धरात्रे चतुर्भुजः

तो गर्भ रोहिणीच्या पोटी गेला आणि म्हणून तो रौहिणेय म्हणून ओळखला गेला; कृष्णाष्टमीच्या दिवशी, अर्ध्या रात्री, चतुर्भुज कृष्ण जन्मला.

देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः । वसुदेवः कंसभयाद्यसोदाशयनेऽनयत्

तो दोन हातांचा बालक देवकी आणि वसुदेव यांनी स्तुती केला; वसुदेवाने कंसाच्या भीतीने त्याला यशोदेच्या अंगणी नेले.

यशोदावालिकां गृह्य देवकीशयनेऽनयत् । कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षएप शिलातले

यशोदेची मुलगी घेऊन, वसुदेवाने तिला देवकीच्या अंगणी ठेवले; कंसाने त्या बाळाचा रडण्याचा आवाज ऐकून, तिला दगडावर आपटले.

वारीतोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम। श्रुत्वाऽशरीणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः

तरीही, ती देवकीची आठवी गर्भ होती, जी माझ्या रूपाने कंसाचा मृत्यू ठरली; माझा देह नसलेला आवाज ऐकून, कंसाने त्या गर्भांना मारले.

समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः। सा क्षिप्ता बालिका कंसमाकशस्थाब्रवीदिदम्

देवकीला लग्नाच्या वेळी जी मुले दिली गेली होती, ती नष्ट झाली; पण ती मुलगी, फेकली गेल्यावर, आकाशातून कंसाला बोलली.

किं मया क्षिप्ताया कंस जातो यस्त्वां वधिष्यति। सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः

'कंसा, मला फेकून काय उपयोग? जो तुझा वध करणार आहे तो आधीच जन्मला आहे; तो सर्व देवतांचा सार आहे आणि पृथ्वीवरील भार दूर करण्यासाठी आला आहे.'

इत्युक्त्वा सा च सुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता। आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि

असे म्हणून, तिने सुम्भ वगैरे राक्षसांचा वध केला आणि इंद्राने तिची स्तुती केली; तीच आर्या, दुर्गा, वेदांची जननी, अंबिका आणि भद्रकाळी आहे.

भद्रा क्षोम्या क्षेमकरी नैकबाहुर्नमामि ताम्। त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्

ती भद्रा, क्षोम्या, क्षेमकरी आणि अनेक हातांची आहे—मी तिला वंदन करतो; जो कोणी तिचे नाव तीन वेळा म्हणतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

कंसोपि पूतनादींश्च प्रैषयद् बालनाशने। यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ

कंसाने पूतना आणि इतरांना त्या बाळाचा नाश करण्यासाठी पाठवले. वसुदेवाने यशोदा आणि नंदाला त्या बाळाची काळजी घेण्याची जबाबदारी दिली होती.

रक्षणाय च संसादेर्भीतेनैव हि गोकुले। रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह

त्यांच्या रक्षणासाठी, भीतीपोटी, राम आणि कृष्ण गोकुळात गायी आणि गवळ्यांच्या सोबत वावरत होते.

सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः। कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया

संपूर्ण जगाचे रक्षण करणारे हे दोघे गवळे बनले. कृष्णाला यशोदेने दोरीने उखळाला बांधले, कारण ती कामात गुंतली होती.

यमलार्जुनमध्येऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ। परिवृत्तश्च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना

तो यमलार्जुन झाडांच्या मध्ये गेला आणि ती झाडे मोडली गेली. आईचे दूध मागणाऱ्या त्या बाळाच्या पायाच्या ठोक्याने शेकट उलथवले गेले.

पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता। वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्

पूतना जी मारण्यासाठी आली होती, तिला दूध पाजताना कृष्णाने मारले. कृष्णाने वृंदावनात जाऊन यमुनातल्या तळ्यात कालियाला जिंकले.

जित्वा निः सार्य चाब्धिस्थञ्चकार बलसंस्तुतः। क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्द्दभम्

कालियाला पाण्यातून हाकलून देऊन, आपली शौर्याची स्तुती मिळवली. त्याने धेनुक नावाच्या गाढव राक्षसाचा वध करून तालवन सुरक्षित केले.

अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम्। शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः

अरिष्ट नावाच्या वृषभाचा आणि घोड्याच्या रूपातील केशीचा वध केल्यावर, त्याने इंद्राचा उत्सव सोडून गवळ्यांचा यज्ञ घडवून आणला.

पर्वतं घारयित्वा च शक्राद् वृप्टिर्निवारिता। नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दोऽथार्जुनोर्पितः

त्याने पर्वत उचलून इंद्राने आणलेला पाऊस थांबवला. त्यानंतर गोविंदाला महेंद्राने वंदन केले आणि अर्जुनाला समर्पित केले.

इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः। रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः

नंतर, कृष्णाने संतुष्ट होऊन पुन्हा इंद्राचा उत्सव घडवला. रथावर बसून तो मथुरेला गेला, जिथे कंसाच्या सांगण्यावरून अक्रूराने त्याची स्तुती केली.

गोपीभिरनुरक्ताबिः क्रीडिताभिर्निरीक्षितः। रजकं चाप्रयच्छन्तं इत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्

त्याच्यावर प्रेम करणाऱ्या गोपींनी त्याच्याकडे पाहिले आणि त्याच्यासोबत खेळल्या. कपडे नाकारणाऱ्या धोपट्याला त्याने हरवले आणि वस्त्रे घेतली.

सह रामेण मालाभृन्मालाकारे वरन्ददौ। दत्तानुलेपनां कुब्जामृजुं चक्रेऽहनद् गजम्

रामासोबत त्याने माळ घातली आणि माळकाराला वर दिला. त्याला उटणे लावणाऱ्या कुब्जेला सरळ केले आणि हत्तीचा वध केला.

मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च। कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकम्

तो रंगमंदिरात गेला, दारात उभ्या असलेल्या मदमस्त कुबलयापीडाशी सामना केला. कंस आणि इतर मंडळी समोर बसले असताना त्याने कुस्ती केली.