अग्निपुराणम्

ब्रह्मादिकारणत्यागक्रमान्नीत्वा शिवास्पदं। गर्भाधानार्थमादाय युगपत् सर्वयोनिषु

ब्रह्मा वगैरे अधिकारांचा त्याग करत करत, शिवाच्या स्थानापर्यंत नेऊन, गर्भधारणेसाठी सर्व योन्यांमध्ये एकाच वेळी प्रवेश करावा.

क्षिपेद्वागीश्वरीयोनौ वामयोद्भवमुद्रया। ओं हां हां हां आत्मने नमः । पूजयेदप्यनेनैव तर्पयेदपि पञ्चधा

वागीश्वरीच्या योनित डाव्या हाताच्या उद्भवमुद्रेने टाकावं: 'ॐ हां हां हां आत्म्याला नमः.' त्याच प्रकारे पूजन व पाच प्रकारे तृप्ती करावी.

अन्ययोनिषु सर्व्वासु देहशुद्धिं हृदा चरेत्। नात्र पुंसवनं स्त्र्यादिशरीरस्यापि सम्भवात्

इतर सर्व योन्यांमध्ये, हृदयात देहशुद्धी करावी; येथे पुंसवन विधी नाही, कारण स्त्री शरीरही होऊ शकतं.

सीमन्तोन्नयनं वापि दैवान्यङ्गानि देहवत्। शिरसा जन्म कुर्व्वीत जुगुप्सन् सर्व्वदेहिनां

किंवा सिमंतोन्नयन किंवा इतर दैवी अंगांची कृती शरीराप्रमाणे करावी; जन्म शिराने घ्यावा, सर्व देहधारकांचा त्याग करावा.

तथैव भावयेदेषामधिकारं शिवाणुना भोगं कवचमन्त्रेण शस्त्रेण विषयात्मना

त्याचप्रमाणे, शिवबीजाने त्यांचा अधिकार ध्यानात घ्यावा; भोग कवचमंत्राने, आणि शस्त्राने विषयस्वरूपात करावा.

मोहरूपमभेदञ्च लयसञ्ज्ञं विभावयेत्। शिवेन स्रोतसां शुद्धिं हृदा तत्त्वविशोधनं

मोहाचं रूप, त्याचं एकरूपपण आणि विलयनाची अवस्था मनात ध्यानात घ्यावी. शिवाच्या कृपेने, मनाच्या अंतरात सर्व प्रवाहांची शुद्धी आणि तत्त्वांची खरी ओळख साधावी.

पञ्च पञ्चाहुतीः कुर्य्यात् गर्भाधानादिषु क्रमात्। मायया मलकर्मादिपाशबन्धनिवृत्तये

माया, मळ आणि कर्मादी बंधनं दूर करण्यासाठी, गर्भधारणेपासून सुरू करून, पाच-पाच आहुतींचे पाच संच योग्य क्रमाने द्यावेत.

निष्कृत्यैव हृदा पश्चाद् यजेत शतमाहुतीः। मलशक्तिनिरोधेन पाशानाञ्च वियोजनं

मनाने शुद्धी करून झाल्यावर, नंतर शंभर आहुती द्याव्यात. मळाची शक्ती रोखल्याने बंधनांपासून मुक्तता होते.

स्वाहान्तायुधमन्त्रेण पञ्चपञ्चाहुतीर्यजेत्। मायाद्यन्तस्य पाशस्य सप्तवारास्त्रजप्तया

'स्वाहा'ने संपणाऱ्या अस्त्रमंत्राने पाच-पाच आहुतींचे पाच संच द्यावेत. माया इथपर्यंतच्या बंधनासाठी, सात वेळा अस्त्रमंत्र म्हणावा.

कर्त्तर्य्या छेदनं कुर्य्यात् कल्पशस्त्रेण तद्यथा। ओं हूं निवृत्तिकलापाशाय हूं फट्। बन्धकत्वञ्च निर्वर्त्य हस्ताभ्याञ्च शराणुना

कृपाणाने, विधीप्रमाणे छेद करावा—'ॐ हूं, निवृत्तीच्या गुंडाळीच्या बंधनासाठी, हूं फट्'—असे म्हणावे. बंधनाची क्रिया पूर्ण करून, दोन्ही हातांनी आणि बाणमंत्राने ती संपवावी.

विसृज्य वर्त्तुलीकृत्य घृतपूर्णे स्रुवे धरेत्। दहेदनुकलास्त्रेण केवलास्त्रेण भस्मसात्

बंध सोडून, वर्तुळाकार फिरवून, तुपाने भरलेली समिधा हातात घ्यावी. उपयुक्त अस्त्रमंत्राने जाळावे आणि मुख्य अस्त्रमंत्राने पूर्णपणे राख करावे.

कुर्यात् पञ्चाहुतीर्दत्वा पाशाङ्कुशनिवृत्तये। ओं हः अस्त्राय हूं फट्। प्रायश्चित्तं ततः कुर्यादस्त्राहुतिभिरष्टभिः

पाशांकुश बंधन दूर करण्यासाठी, पाच आहुती द्याव्यात—'ॐ हः अस्त्राय हूं फट्'—असे म्हणावे. त्यानंतर आठ अस्त्रआहुतींनी प्रायश्चित्त करावे.

अथावाह्य विधातारं पूजयेत्तर्पयेत्तथा। तत ओं हां शब्दस्पर्शशुद्धब्रह्मन् गृहाण स्वाहेत्याहुतित्रयेणाधिकारमस्य समर्पयेत् । दग्धनिःशेषपापस्य ब्रह्मन्नस्य पशोस्त्वया

मग विधात्याला बोलवून, त्याची पूजा व तर्पण करावी. नंतर 'ॐ हां, शब्द व स्पर्शाने शुद्ध ब्रह्मन्, स्वीकारा, स्वाहा'—अशा तीन आहुतींनी अधिकार प्रदान करावा. हे ब्रह्मन्, तुझ्यामुळे यज्ञातील पशूचे सर्व पाप पूर्णपणे जळून जातात.

बन्धाय न पुनः स्थेयं शिवाज्ञां श्रावयेदिति। ततो विसृज्य धातारं नाड्या दक्षिणया शनैः

पुन्हा बंधनात राहू नये, शिवाची आज्ञा सांगावी. मग विधात्याला सोडून, उजव्या नाडीने हळूहळू त्याला मार्गी लावावे.

संहारमुद्रयात्मानं कुम्भकेन निजात्मना। पूजयित्वार्घ्यंपात्रस्थतोयबिन्दुसुधोपमं

संहारमुद्रेने, स्वतःच्या श्वासाने स्वतःला स्थिर करून, अमृतासारख्या शुद्ध पाण्याचा थेंब असलेल्या अर्घ्यपात्राची पूजा करावी.

आदाय योजयेत् सूत्रे रेचकेनोद्भवाख्यया। पूजयित्वार्घ्यपात्रस्थतोयबिन्दुं सुधोपमं

तो थेंब घेऊन, 'उद्भव' नावाच्या रेचकाने दोऱ्याला जोडावा. अमृतासारखा शुद्ध पाण्याचा थेंब असलेल्या अर्घ्यपात्राची पूजा करावी.

आप्यायनाय शिष्यस्य गुरूः शिरसि विन्यसेत्। विसृज्य पितरौ दद्याद्वौषडन्तशिवाणुना। पूरणाय विधिः पूर्णो निवृत्तिरिति शोधिता

शिष्याच्या पोषणासाठी, गुरुने तो थेंब त्याच्या डोक्यावर ठेवावा. मग सोडून, तो आईवडिलांना 'वौषड्'ने संपणाऱ्या शिवमंत्राने द्यावा. हा विधी पूर्णत्वासाठी आहे, आणि निवृत्ती अशा प्रकारे शुद्ध होते.

ईश्वर उवाच तत्त्वयोरथ सन्धानं कुर्य्याच्छुद्धविशुद्धयोः। ह्रस्वदीर्घप्रयोगेण नादनादान्तसङ्गिना

ईश्वर म्हणाले—मग शुद्ध आणि विशुद्ध या दोन तत्त्वांचा संयोग करावा. लहान-मोठ्या स्वरांचा आणि नादाच्या आरंभापासून शेवटपर्यंतच्या गूंजेच्या साहाय्याने तो संयोग साधावा.

ओं हां ह्रूं हाम् अप्तेजोवायुराकाशं तन्मात्रेन्द्रियबुद्धयः। गुणत्रयमहङ्काश्चतुर्विंशः पुमानिति

ॐ हां हूं हाम्—पृथ्वी, जल, तेज, वायू, आकाश, तन्मात्रा, इंद्रिये, बुद्धी, गुणत्रय, अहंकार आणि चोवीसवा पुरुष—असे सर्व.

प्रतिष्ठायां निविष्टानि तत्त्वान्येतानि भावयेत्। पञ्चविंशतिसङ्ख्यानि खादियान्ताक्षराणि च

ही तत्त्वे आधारात स्थिर आहेत असे ध्यान करावे. ती पंचवीस आहेत, आणि 'ख' पासून 'य' पर्यंतची अक्षरेही त्यात आहेत.

पञ्चाशदधिका षष्टिर्भुवनैस्तुल्यसञ्ज्ञिताः। तावन्त एव रुद्राश्च विज्ञेयास्तत्र तद्यथा

पन्नास आणि साठ-सहा मिळून जितकी भुवने आहेत, तितकीच नावे त्यांना आहेत. तितकेच रुद्रही तिथे समजावेत, पुढीलप्रमाणे.

अमरेशः प्रभावश्च नैमिषः पुष्करोऽपि च। तथा पादिश्च दण्डिश्च भावभूतिरथाष्टमः

अमरेश, प्रभाव, नैमिष, पुष्कर, पादि, दंडी, भावभूति आणि आठवा अष्टम—हे आठ.

तु. स्कन्दपुराणे (७.१.१०) तीर्थानां महाभूतानुसारेण वर्गीकरणम् नकुलीशो हरिश्चन्द्रः श्रीशैलो दशमः स्मृतः। अन्वीशोऽस्नातिकेशश्च महाकालोऽथ मध्यमः

नकुलीश, हरिश्चंद्र, श्रीशैल हा दहावा, अन्वीश, अस्नातिकेश, महाकाळ आणि मध्यम—हे पुढील आहेत.

केदारो भैरवश्चैव द्वितीयाष्टकमीरितं। ततो गयाकुरुक्षेत्रखलानादिकनादिके

केदार आणि भैरव, तसेच दुसऱ्या आठ स्थळांचा उल्लेख केला आहे. त्यानंतर गया, कुरुक्षेत्र, खलान आणि इतर ठिकाणांची नावे सांगितली आहेत.

विमलश्चाट्टहासश्च महेन्द्रो भीम एव च। वस्वापदं रुद्रकोटिरवियुक्तो महाबलः

विमल आणि अट्टहास, महेंद्र आणि भीम; वस्वापद, रुद्रकोटी, सूर्याशिवाय आणि अत्यंत बलवान.

गोकर्णो भद्रकर्णश्च स्वर्णाक्षः स्थाणुरेव च। अजेशश्चैव सर्वज्ञो भास्वरः सूद नान्तरः

गोकर्ण आणि भद्रकर्ण, स्वर्णाक्ष आणि स्थाणू; अजेश, सर्वज्ञ, तेजस्वी, सूद आणि नांतर.

सुबाहुर्म्मत्तरूपी च विशालो जटिलस्तथा। रौद्रोऽथ पिङ्गलाक्षश्च कालदंष्ट्री भवेत्ततः

सुबाहू, मद्यधुंद रूपाचा, विशाल आणि जटाधारी; रौद्र, पिंगळ्या डोळ्यांचा आणि त्यानंतर काळदंष्ट्र येतो.

विदुरश्चैव घोरश्च प्राजापत्यो हुताशनः। कामरूपी तथा कालः कर्णोऽप्यथ भयानकः

विदुर आणि घोर, प्रजापत्य, होताशन; कामरूपी, काळ, कर्ण आणि भयंकर.

मतङ्गः पिङ्गलश्चैव हरो वै धातृसञ्ज्ञकः। शङ्कुकर्णो विधानश्च श्रीकण्ठश्चन्द्रशेखरः

मतंग आणि पिंगळ, हर म्हणजे धातृ; शंकुकर्ण, विधान, श्रीकंठ आणि चंद्रशेखर.