अग्निपुराणम्

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् । सुमित्रां प्राप्तराज्योऽथ द्विजादीन् सोऽभ्यपूजयत्

वसिष्ठ व इतरांना, कौसल्या, कैकेयी आणि सुमित्रा यांना वंदन करून, राज्य मिळाल्यावर रामाने ब्राह्मणांचाही सन्मान केला.

वासुदेवं स्वमात्मानमश्वमेधैरथायजत्। सर्वदानानि स ददौ पालयामास स प्रजाः

रामाने वासुदेव, म्हणजेच स्वतःच्याच आत्म्याची अश्वमेध यज्ञांनी पूजा केली. त्याने सर्व दानं दिली आणि प्रजेला रक्षण केलं.

पुत्रवद्धर्म्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः। सर्वधर्म्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी

रामाने प्रजेला मुलांप्रमाणे जपलं, धर्म आणि काम यांना महत्त्व दिलं, वाईटांचा बंदोबस्त केला. सर्व लोक धर्मपरायण झाले आणि पृथ्वीवर सर्वत्र समृद्धी नांदली.

नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुरगस्त्याद्याः सुपूजिताः। धन्यस्त्वं विजयी यस्मादिन्द्रजिद्विनिपातितः

नारद म्हणाले: अगस्त्य व इतर ऋषींचा सन्मान करून, ते राज्य करणाऱ्या रामाकडे आले. तू खरोखर धन्य आणि विजयी आहेस, कारण इंद्रजिताचा वध झाला.

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूद् विश्रवास्तस्यनैकषी। पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

ब्रह्माचा पुत्र पुलस्त्य याचा नाइकषीपासून विश्रवा नावाचा मुलगा झाला. पुष्पोत्कटा ही पहिली पत्नी होती, तिच्या पोटी धनाचा स्वामी झाला.

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्द्दशाननः। तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

नाइकषीच्या पोटी वीस हातांचा आणि दहा डोक्यांचा रावण जन्माला आला. त्याने तपश्चर्येने आणि ब्रह्माच्या वराने देवतांनाही जिंकले.

कुम्भकर्णः सनिद्रोऽभूद्धर्म्मिष्ठोऽभूद्धिभीषणः। स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

कुंभकर्ण कायम झोपाळू होता, विभीषण धर्मनिष्ठ होता. त्यांची बहीण शूर्पणखा आणि रावणाचा मुलगा मेघनाद होता.

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद्रावणादधिको बली। हतस्त्वया लक्षमणेन देवादेः क्षेममिच्छता

इंद्रजिताने इंद्रावर विजय मिळवला आणि तो रावणापेक्षा अधिक बलवान झाला. पण देवांच्या कल्याणासाठी तू आणि लक्ष्मणाने त्याचा वध केला.

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः। देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्द्दनः

असं सांगून, अगस्त्य व इतर पूज्य ऋषी निघून गेले. देवांच्या विनंतीवरून रामाने लवणाचा पराभव करणाऱ्या शत्रुघ्नाची कथा सांगितली.

अभूत् पूर्म्मथुरा काचिद् रामोक्तो भरतोऽवधीत्। कोटित्रयञ्च शैलूषपुत्राणां निशितैः शरैः

पूर्वी मथुरा नावाचे एक शहर होते, जे रामाच्या आज्ञेने भरताने नष्ट केले; आणि त्या नाटककारांच्या मुलांपैकी तीन कोटींना भरताने तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले.

शैलूषं दुप्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम्। तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

तो नट, जो दुष्ट गंधर्व होता आणि सिंधू नदीच्या काठी राहत होता, त्याचे पुत्र तक्षक आणि पुष्कर, हे दोघे त्या प्रदेशात भरताने जिवंत ठेवले.

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः। रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

भरत आणि शत्रुघ्न दोघेही निघून गेले, आणि राघवाचा सन्मान केला; रामाने युद्धात दुष्टांचा नाश केला आणि उरलेल्या लोकांचे योग्यतेने रक्षण केले.

पुत्रौ कुशल्वौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ। लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

त्याचे दोन उत्तम पुत्र कुश आणि लव वाल्मीकीच्या आश्रमात जन्मले; जनकनंदिनी सीतेला लोकनिंदेमुळे सोडले गेले असले तरी, त्यांच्या चांगल्या वागणुकीची ख्याती सर्वत्र पसरली.

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहमस्मीति ध्यानतत्परः। दशवर्षसहस्त्राणि दशवर्षसतानि च

रामाने आपल्या पुत्रांना राज्याभिषेक करून, 'मीच ब्रह्म आहे' असे ध्यान करत, दहा हजार आणि दहा शंभर वर्षे तपश्चर्या केली.

अग्निरुवाच हरिवंशम्प्रवक्षयामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः । ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

अग्नी म्हणाले: मी आता हरिवंश सांगतो, जो विष्णूच्या नाभीतील कमळातून उत्पन्न झाला; ब्रह्मापासून अत्री, त्यानंतर सोम, आणि सोमापासून पुरूरवा जन्मला.

तस्मादायुरभूत्तस्मान्नहुषोऽतो ययातिकः। यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद्देवयानी व्यजायत

त्याच्यापासून आयू, मग नहुष, आणि मग ययाति झाला; त्याच्यापासून यदु आणि तुर्वसु, आणि त्यांच्यापासून देवयानी जन्मली.

द्रुह्यञ्चानुञ्च पूरुञ्च शर्म्मिष्ठा वार्षपर्वणी। यदोः कुले यादवाश्च वसुदेवस्तदुत्तमः

द्रुह्यु, अनु आणि पुरु हे जन्मले, आणि वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा; यदुच्या वंशात यादव झाले आणि त्यात वसुदेव श्रेष्ठ ठरला.

भूवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः। हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्‌गर्भा योगनिद्रया

पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी, वसुदेव आणि देवकी यांच्याकडून हिरण्यकशिपूचे सहा पुत्र, योगमायेने जन्माला आले.

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा । अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

विष्णूच्या इच्छेने ते पूर्वी देवकीच्या गर्भात नेले गेले; आणि देवकीच्या पोटी सातवा गर्भ म्हणून बलराम जन्मला.

सङ्‌क्रामितोऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो इरिः । कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्द्धरात्रे चतुर्भुजः

तो गर्भ रोहिणीच्या पोटी गेला आणि म्हणून तो रौहिणेय म्हणून ओळखला गेला; कृष्णाष्टमीच्या दिवशी, अर्ध्या रात्री, चतुर्भुज कृष्ण जन्मला.

देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः । वसुदेवः कंसभयाद्यसोदाशयनेऽनयत्

तो दोन हातांचा बालक देवकी आणि वसुदेव यांनी स्तुती केला; वसुदेवाने कंसाच्या भीतीने त्याला यशोदेच्या अंगणी नेले.

यशोदावालिकां गृह्य देवकीशयनेऽनयत् । कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षएप शिलातले

यशोदेची मुलगी घेऊन, वसुदेवाने तिला देवकीच्या अंगणी ठेवले; कंसाने त्या बाळाचा रडण्याचा आवाज ऐकून, तिला दगडावर आपटले.

वारीतोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम। श्रुत्वाऽशरीणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः

तरीही, ती देवकीची आठवी गर्भ होती, जी माझ्या रूपाने कंसाचा मृत्यू ठरली; माझा देह नसलेला आवाज ऐकून, कंसाने त्या गर्भांना मारले.

समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः। सा क्षिप्ता बालिका कंसमाकशस्थाब्रवीदिदम्

देवकीला लग्नाच्या वेळी जी मुले दिली गेली होती, ती नष्ट झाली; पण ती मुलगी, फेकली गेल्यावर, आकाशातून कंसाला बोलली.

किं मया क्षिप्ताया कंस जातो यस्त्वां वधिष्यति। सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः

'कंसा, मला फेकून काय उपयोग? जो तुझा वध करणार आहे तो आधीच जन्मला आहे; तो सर्व देवतांचा सार आहे आणि पृथ्वीवरील भार दूर करण्यासाठी आला आहे.'

इत्युक्त्वा सा च सुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता। आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि

असे म्हणून, तिने सुम्भ वगैरे राक्षसांचा वध केला आणि इंद्राने तिची स्तुती केली; तीच आर्या, दुर्गा, वेदांची जननी, अंबिका आणि भद्रकाळी आहे.

भद्रा क्षोम्या क्षेमकरी नैकबाहुर्नमामि ताम्। त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्

ती भद्रा, क्षोम्या, क्षेमकरी आणि अनेक हातांची आहे—मी तिला वंदन करतो; जो कोणी तिचे नाव तीन वेळा म्हणतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

कंसोपि पूतनादींश्च प्रैषयद् बालनाशने। यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ

कंसाने पूतना आणि इतरांना त्या बाळाचा नाश करण्यासाठी पाठवले. वसुदेवाने यशोदा आणि नंदाला त्या बाळाची काळजी घेण्याची जबाबदारी दिली होती.

रक्षणाय च संसादेर्भीतेनैव हि गोकुले। रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह

त्यांच्या रक्षणासाठी, भीतीपोटी, राम आणि कृष्ण गोकुळात गायी आणि गवळ्यांच्या सोबत वावरत होते.