अग्निपुराणम्

निर्गत्य वहिराचम्य गोमये मण्डलत्रये। पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तधावनञ्च क्रमाद यजेत् ।.

बाहेर जाऊन शुद्धी करून, गोमयाच्या तीन वर्तुळांत, पाचगव्य, दही आणि धुण्याची पूजा एकामागोमाग करावी.

आचान्तो मन्त्रसम्बद्धः कृतसङ्गीतजागरः। स्वपेदन्तः स्मरन्नीशं बुभुक्षुर्दर्भसंस्तरे

शुद्ध होऊन, मंत्राशी एकरूप होऊन, गाणं आणि जागरण केल्यावर, अन्नाची इच्छा ठेवून, दर्भाच्या आसनावर, अंतःकरणात ईश्वराचा स्मरण करत झोपावं.

अनेनैव प्रकारेण मुमुक्षुरपि संविशेत्। केवलम्भस्मशय्यायां सोपवासः समाहितः

मुक्तीची इच्छा असलेल्यानेही, ह्याच प्रकारे, उपवास करून आणि मन एकाग्र करून, फक्त भस्माच्या शय्येवर झोपावं.

ईश्वर उवाच अथ प्रातः समुत्थाय कृतस्नानः समाहितः। कृतसन्ध्यार्चनो मन्त्री प्रवीस्य मखमण्डपम्

ईश्वर म्हणाले: मग सकाळी उठून, स्नान करून, मन एकाग्र करून, संध्यावंदन व पूजा करून, मंत्रसंपन्न पुजारी यज्ञमंडपात प्रवेश करावा.

समादाय पवित्राणि अविसर्जितदैवतः। ऐशान्यां भाजने शुद्धे स्थापयेत् कृतमण्डले

पवित्रकं घेऊन, देवतांना निरोप न देता, पूर्वी तयार केलेल्या वेदीवर, ईशान्य दिशेला स्वच्छ भांड्यात ठेवावं.

ततो विसर्ज्य देवेशं निर्म्माल्यमपनीय च। पूर्ववद् भूतले शुद्धे कृत्वाह्नि कमथ द्वयम्

मग देवाधिदेवाचा निरोप देऊन, वापरलेली सामग्री काढून, पूर्वीप्रमाणे, स्वच्छ भूमीवर त्या दिवशीसाठी दोन कमठे ठेवावेत.

आदित्यद्वारदिक्‌पालकुम्भेशानौ शिवेऽनले । नैमित्तिकीं सविस्तारां कुर्य्यात् पूजां विशेषतः

सूर्याच्या दरवाज्याजवळ, दिशांमध्ये, दिक्पालांच्या कलशाजवळ, ईश्वर, शिव आणि अग्नी येथे, विस्ताराने आणि विशेष पूजा करावी.

मन्त्राणां तर्पणं प्रायश्चित्तहोमं शरात्मना । अष्टोत्तरशतं कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतिं शनैः

मंत्रांना तर्पण करून, शररूपाने प्रायश्चित्त होम करून, एकशेआठ वेळा पूर्ण करून, शांतपणे पूर्णाहुती द्यावी.

पवित्रं भानवे दत्वा समाचम्य ददीत च। द्वारपालादिदिक्पालकुम्भवर्द्धनिकादिषु

पवित्रक सूर्याला अर्पण करून, स्वतः शुद्ध होऊन, ते द्वारपाल, दिक्पाल, कलशवर्धक यांना देखील अर्पण करावं.

सन्निधाने ततः शम्भोरुपविश्य निजासने। पवित्रमात्मने दद्याद् गणाय गुरुवह्नये

शंभूंच्या सान्निध्यात, स्वतःच्या आसनावर बसून, पवित्रक स्वतःला, गणांना, गुरुजींना आणि अग्नीला अर्पण करावं.

ओं कालात्मना त्वया देव यद्दिष्टं मामके विधौ । कृतं क्लिष्टं समुत्सृष्टं कृतं गुप्तञ्च यत् कृतं

ॐ, काळस्वरूपा प्रभो, माझ्या विधीत तुझ्या इच्छेने जे काही केले, त्रासदायक, सोडलेले, लपवलेले किंवा पूर्ण केलेले आहे—

तदस्तु क्लिष्टमक्लिष्टं कृतं क्लिष्टमसंस्कृतम्(४)। सर्वात्मनाऽमुना शम्भो पवित्रेण त्वदिच्छया

ते त्रासदायक असो वा नसो, केलेलं असो वा नसो, अशुद्ध असो वा शुद्ध; हे शंभो, तुझ्या इच्छेने या पवित्रकाने सर्व प्रकारे शुद्ध होवो.

ओं पूरयमखव्रतं नियमेश्वराय स्वाहा। आत्मतत्त्वे प्रकृत्यन्ते पालिते पद्मयोनिना

ॐ, यज्ञव्रत पूर्ण कर, नियमस्वरूप ईश्वरासाठी स्वाहा. आत्मतत्त्वात, प्रकृतीच्या शेवटी, कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्म्याने रक्षण केलेले.

मूलं लयान्तमुच्चार्य्य पवित्रेणार्च्चयेच्छिवम्। विद्यातत्त्वे च विद्यान्ते विष्णुकारणपालिते

मूळ आणि लय म्हणत, पवित्रकाने शिवाची पूजा करावी; विद्या तत्त्वात आणि विद्येच्या शेवटी, विष्णूच्या कारणाने रक्षण केलेले.

ईश्वरान्तं समुच्चार्य्य पवित्रमधिरोपयेत्। शिवान्ते शिवतत्त्वे च रुद्रकारणपालिते

ईश्वराचा शेवट म्हणत, पवित्रक ठेवावं; शिवाच्या शेवटी, शिवतत्त्वात, रुद्राच्या कारणाने रक्षण केलेले.

शिवान्तं मन्त्रमुच्चार्य्य तस्मै देवं पवित्रकम्। सर्वकारणपालेषु शिवमुच्चर्य सुव्रत

शिवमंत्राचा शेवट म्हणत, त्या देवाला पवित्रक अर्पण करावं; सर्व कारणांमध्ये, शिवाचे स्मरण करत, हे सुशील.

मूलं लयान्तमुच्चार्य दद्याद् गङ्गावतारकम् । आत्मविद्याशिवैः प्रोक्तं मुमुक्षूणां पवित्रकम्

मूळ आणि लय म्हणत, गंगावतार अर्पण करावा; आत्मज्ञान, विद्या आणि शिवज्ञान असणाऱ्यांनी सांगितलेले हे पवित्रक, मुक्ती इच्छिणाऱ्यांसाठी आहे.

विनिर्दिष्टं बुभुक्षूणां शिवतत्त्वात्मभिः क्रमात्। स्वाहान्तं वा नमोऽन्तं वा मन्त्रमेषामुदीरयेत्

शिवतत्त्वाला समजून घेतलेल्या इच्छुकांसाठी जसा क्रम सांगितला आहे, तसा 'स्वाहा' किंवा 'नमः' या शब्दांनी संपणारा मंत्र म्हणावा.

ओं हां आत्मतत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा। ओं हां विद्यातत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा । ओं हौं शिवतत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा। नत्वा गङ्गावतारन्तु प्रार्थयेत्तं कृताञ्जलिः। त्वङ्गतिः सर्व्वभूतानां संस्थितस्त्वञ्चराचरे

'ॐ हां आत्मतत्त्वाचे अधिपती शिव यांना स्वाहा; ॐ हां विद्येच्या तत्त्वाचे अधिपती शिव यांना स्वाहा; ॐ हौं शिवतत्त्वाचे अधिपती शिव यांना स्वाहा.' असे मंत्र म्हणावेत.

अन्तश्चारेण भूताना द्रष्टा त्वं परमेश्वर। कर्मणा मनसा वाचा त्वत्तो नान्या गतिर्म्मम ।। मन्त्रहीनं क्रियाहीनं द्रव्यहीनञ्च यत् कृतम्। जपहोमार्च्चनैर्हीनं कृतं नित्यं मया तव

परमेश्वरा, तुझ्या अंतर्यामी असण्यामुळे सर्व जीवांचे साक्षीदार तूच आहेस. माझ्या कृती, मन आणि वाणी यांद्वारे मला तुझ्याशिवाय दुसरा आधार नाही. मंत्र, विधी, द्रव्य, जप, होम किंवा पूजा यांपैकी काही न करता मी जे काही केलं, ते नेहमी तुझ्यासाठीच केलं.

अकृतं वाक्यहीनं च तत् पूरय महेश्वर । सपूतत्वं परेशान पवित्रं पापनाशनम्

महेश्वरा, मी जे काही अपूर्ण राहिलं किंवा बोलण्यात कमी पडलो, ते सर्व तू पूर्ण कर. परमेश्वरा, मला शुद्धता, पावित्र्य आणि पापांचा नाश मिळू दे.

त्वया पवित्रितं सर्व जगत् स्थावरजङ्गमम्। खण्डितं यन्मया देव व्रतं वैकल्पयोगतः

देवा, स्थावर आणि जंगम जग सगळं तुझ्यामुळे पवित्र होतं. मी कधी दुर्लक्षाने किंवा चुकून कोणतंही व्रत मोडलं असेल, तर

एकीभवतु तत् सर्वं तवाज्ञासूत्रगुम्फितम्। जपं निवेद्य देवस्य भक्त्या स्तोत्रं विधाय च

ते सर्व तुझ्या आज्ञेच्या धाग्याने एकरूप होऊ दे. देवाच्या जपाचे अर्पण करून, भक्तीने स्तोत्र तयार करावं.

नत्वा तु गुरुणादिष्टं गृह्णीयान्नियमन्नरः। चतुर्म्मासं त्रिमासं वा त्र्यहमेकाहमेव च

गुरूंनी सांगितलेला नियम मान्य करून, नमस्कार करून, चार महिने, तीन महिने, तीन दिवस किंवा अगदी एक दिवससुद्धा तो नियम पाळावा.

प्रणम्य क्षमयित्वेशं गत्वा कुण्डान्तिकं व्रती। पावलकस्थे शिवेऽप्येवं पवित्राणां चतुष्टयम्

प्रणाम करून, प्रभूची क्षमा मागून, व्रतीने कुंडाजवळ जावं. अग्नित स्थापन केलेल्या शिवाच्या साक्षीने, अशी चार पवित्रता पूर्ण होते.

समारोप्य समभ्यर्च्च्य पुष्पधूपाक्षतादिभिः। अन्तर्बलिं पवित्रञ्च रुद्रदिभ्यो निवेदयेत्

फुलं, धूप, अक्षता इत्यादींनी पूजा करून, अंतरबलि आणि पवित्रता रुद्र आणि इतर देवांना अर्पण करावी.

प्रविश्यान्तः शिवं स्तुत्वा सप्रणामं क्षमापयेत्। प्रायश्चित्तकृतं होमं कृत्वा हुत्वा च पायसं

मंदिरात जाऊन, शिवाची स्तुती करून, नमस्कार करावा आणि क्षमा मागावी. प्रायश्चित्त म्हणून होम करून, पायसाचा नैवेद्य अर्पण करावा.

शनैः पूर्णाहुतिं दत्वा वह्निस्थं विसृजेच्छिवं। होमं व्याहृतिमिः कृत्वा रुन्ध्यान्निष्ठुरयाऽनलं

हळूहळू पूर्ण आहुती देऊन, अग्नित स्थापन केलेल्या शिवाला मुक्त करावं. व्याहृत्यांनी होम करून, अग्नीला कठोरपणे न विझवता शांत करावं.

अग्न्यादिभ्यस्ततो दद्यादाहुतीनां चतुष्टयं। दिक्पतिभ्यस्ततो दद्यात् सपवित्रं बहिर्बलिं

मग अग्नी आणि इतर देवांना चार आहुत्या द्याव्यात. त्यानंतर, दिशांच्या रक्षणकर्त्यांना पवित्रता आणि बाह्य बलि अर्पण करावा.