अग्निपुराणम्

नियमञ्च करिष्यामि परमेश तवाज्ञया। इत्येवन्देवमामन्त्र्य रेचकेनामृतीकृतम्

परमेश्वरा, तुझ्या आज्ञेने मी नियम पाळीन. अशा प्रकारे आमंत्रण करून, श्वासाने अमृत केले जावे.

शिवान्तं मूलमुच्चार्य्य तच्छिवाय निवेदयेत्। जपं स्तोत्रं प्रणामञ्च कृत्वा शम्भुं क्षमापयेत्

‘शिव’ या शब्दाने संपणारा मूलमंत्र उच्चारून, तो शिवाला अर्पण करावा. जप, स्तोत्र आणि नमस्कार करून, शंभूची क्षमा मागावी.

हुत्वा चरोस्तृतीयांशं तद्ददीत शिवाग्नये । दिग्वासिब्यो दिगीशेभ्यो भूतमातृगणेभ्य उ

तिसरा भाग होम करून, तो शिवाग्नीला अर्पण करावा. दिशांचे रक्षक, दिग्पती आणि भूतमातेच्या गणांना द्यावा.

रुद्रेभ्यः क्षेत्रपादिभ्यो नमः स्वाहा बलिस्त्वयं। दिङ्नागाद्यैश्च पूर्वादौ क्षेत्राय चाग्नये बलिः

रुद्र आणि क्षेत्रपालांना नमस्कार आणि स्वाहा, ही बलि आहे. पूर्व दिशेला, दिग्गज आणि इतर दिक्पती, क्षेत्र आणि अग्नी यांना बलि द्यावी.

तत ओमग्नये स्वाहा स्वाहा सोमाय चैव हि। ओमग्नीषोमाभ्यां स्वाहाऽग्नये स्विष्टकृते तथा

मग ‘ॐ अग्नये स्वाहा, सोमाय स्वाहा, ॐ अग्नीषोमाभ्यां स्वाहा, अग्नीला स्विष्टकृत’ असे म्हणावे.

इत्याहुतिच्तुष्कन्तु दत्वा कुर्य्यात्तु योजनाम्। वह्निकुण्डार्च्चितं देवं मण्डलाभ्यर्च्चिते शिवे

ही चार आहुती दिल्यावर, संयोग करावा. अग्निकुंडात पूजिलेला देव आणि मंडलात पूजिलेला शिव यांना अर्पण करावे.

नाडीसन्धानरूपेण विधिना योजयेत्तत्तः। वंशादिपात्रे विन्यस्य अस्त्रञ्च हृदयन्ततः

नाडी संधानाच्या पद्धतीने त्यांचा संयोग करावा. मग वंशादी पात्रात ठेवावे आणि हृदयावर अस्त्र मंत्र लावावा.

अधिरोप्य पवित्राणि कलाभिर्वाऽथ मन्त्रयेत्। षडङ्गं ब्रह्ममूलैर्व्वां हृद्वर्म्मास्त्रञ्च योजयेत्

पवित्र धागे ठेवून किंवा कलांनी मंत्र म्हणावे. सहा अंग आणि ब्रह्ममूल मंत्रांनी हृदय, कवच आणि अस्त्र लावावे.

विधाय सूत्रैः संवेष्ट्य पूजयित्वाऽङ्गसम्भवैः । रक्षार्थं जगदीशाय भक्तिनम्रः समर्पयेत्

धाग्यांनी गुंडाळून, अंगज मंत्रांनी पूजा करून, रक्षणासाठी, भक्तिभावाने वाकून जगदीशाला अर्पण करावे.

पूजिते पुष्पधूपाद्यैर्द्दत्वा सिद्धान्तपुस्तके। गुरोः पादान्तिकं गत्वा भक्त्या दद्यात् पवित्रकम्

फुलं, धूप वगैरेने पूजा करून, पवित्र धागा ग्रंथावर ठेवावा. मग गुरुजींच्या पायाजवळ जाऊन, भक्तीभावाने तो पवित्रक अर्पण करावा.

निर्गत्य वहिराचम्य गोमये मण्डलत्रये। पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तधावनञ्च क्रमाद यजेत् ।.

बाहेर जाऊन शुद्धी करून, गोमयाच्या तीन वर्तुळांत, पाचगव्य, दही आणि धुण्याची पूजा एकामागोमाग करावी.

आचान्तो मन्त्रसम्बद्धः कृतसङ्गीतजागरः। स्वपेदन्तः स्मरन्नीशं बुभुक्षुर्दर्भसंस्तरे

शुद्ध होऊन, मंत्राशी एकरूप होऊन, गाणं आणि जागरण केल्यावर, अन्नाची इच्छा ठेवून, दर्भाच्या आसनावर, अंतःकरणात ईश्वराचा स्मरण करत झोपावं.

अनेनैव प्रकारेण मुमुक्षुरपि संविशेत्। केवलम्भस्मशय्यायां सोपवासः समाहितः

मुक्तीची इच्छा असलेल्यानेही, ह्याच प्रकारे, उपवास करून आणि मन एकाग्र करून, फक्त भस्माच्या शय्येवर झोपावं.

ईश्वर उवाच अथ प्रातः समुत्थाय कृतस्नानः समाहितः। कृतसन्ध्यार्चनो मन्त्री प्रवीस्य मखमण्डपम्

ईश्वर म्हणाले: मग सकाळी उठून, स्नान करून, मन एकाग्र करून, संध्यावंदन व पूजा करून, मंत्रसंपन्न पुजारी यज्ञमंडपात प्रवेश करावा.

समादाय पवित्राणि अविसर्जितदैवतः। ऐशान्यां भाजने शुद्धे स्थापयेत् कृतमण्डले

पवित्रकं घेऊन, देवतांना निरोप न देता, पूर्वी तयार केलेल्या वेदीवर, ईशान्य दिशेला स्वच्छ भांड्यात ठेवावं.

ततो विसर्ज्य देवेशं निर्म्माल्यमपनीय च। पूर्ववद् भूतले शुद्धे कृत्वाह्नि कमथ द्वयम्

मग देवाधिदेवाचा निरोप देऊन, वापरलेली सामग्री काढून, पूर्वीप्रमाणे, स्वच्छ भूमीवर त्या दिवशीसाठी दोन कमठे ठेवावेत.

आदित्यद्वारदिक्‌पालकुम्भेशानौ शिवेऽनले । नैमित्तिकीं सविस्तारां कुर्य्यात् पूजां विशेषतः

सूर्याच्या दरवाज्याजवळ, दिशांमध्ये, दिक्पालांच्या कलशाजवळ, ईश्वर, शिव आणि अग्नी येथे, विस्ताराने आणि विशेष पूजा करावी.

मन्त्राणां तर्पणं प्रायश्चित्तहोमं शरात्मना । अष्टोत्तरशतं कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतिं शनैः

मंत्रांना तर्पण करून, शररूपाने प्रायश्चित्त होम करून, एकशेआठ वेळा पूर्ण करून, शांतपणे पूर्णाहुती द्यावी.

पवित्रं भानवे दत्वा समाचम्य ददीत च। द्वारपालादिदिक्पालकुम्भवर्द्धनिकादिषु

पवित्रक सूर्याला अर्पण करून, स्वतः शुद्ध होऊन, ते द्वारपाल, दिक्पाल, कलशवर्धक यांना देखील अर्पण करावं.

सन्निधाने ततः शम्भोरुपविश्य निजासने। पवित्रमात्मने दद्याद् गणाय गुरुवह्नये

शंभूंच्या सान्निध्यात, स्वतःच्या आसनावर बसून, पवित्रक स्वतःला, गणांना, गुरुजींना आणि अग्नीला अर्पण करावं.

ओं कालात्मना त्वया देव यद्दिष्टं मामके विधौ । कृतं क्लिष्टं समुत्सृष्टं कृतं गुप्तञ्च यत् कृतं

ॐ, काळस्वरूपा प्रभो, माझ्या विधीत तुझ्या इच्छेने जे काही केले, त्रासदायक, सोडलेले, लपवलेले किंवा पूर्ण केलेले आहे—

तदस्तु क्लिष्टमक्लिष्टं कृतं क्लिष्टमसंस्कृतम्(४)। सर्वात्मनाऽमुना शम्भो पवित्रेण त्वदिच्छया

ते त्रासदायक असो वा नसो, केलेलं असो वा नसो, अशुद्ध असो वा शुद्ध; हे शंभो, तुझ्या इच्छेने या पवित्रकाने सर्व प्रकारे शुद्ध होवो.

ओं पूरयमखव्रतं नियमेश्वराय स्वाहा। आत्मतत्त्वे प्रकृत्यन्ते पालिते पद्मयोनिना

ॐ, यज्ञव्रत पूर्ण कर, नियमस्वरूप ईश्वरासाठी स्वाहा. आत्मतत्त्वात, प्रकृतीच्या शेवटी, कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्म्याने रक्षण केलेले.

मूलं लयान्तमुच्चार्य्य पवित्रेणार्च्चयेच्छिवम्। विद्यातत्त्वे च विद्यान्ते विष्णुकारणपालिते

मूळ आणि लय म्हणत, पवित्रकाने शिवाची पूजा करावी; विद्या तत्त्वात आणि विद्येच्या शेवटी, विष्णूच्या कारणाने रक्षण केलेले.

ईश्वरान्तं समुच्चार्य्य पवित्रमधिरोपयेत्। शिवान्ते शिवतत्त्वे च रुद्रकारणपालिते

ईश्वराचा शेवट म्हणत, पवित्रक ठेवावं; शिवाच्या शेवटी, शिवतत्त्वात, रुद्राच्या कारणाने रक्षण केलेले.

शिवान्तं मन्त्रमुच्चार्य्य तस्मै देवं पवित्रकम्। सर्वकारणपालेषु शिवमुच्चर्य सुव्रत

शिवमंत्राचा शेवट म्हणत, त्या देवाला पवित्रक अर्पण करावं; सर्व कारणांमध्ये, शिवाचे स्मरण करत, हे सुशील.

मूलं लयान्तमुच्चार्य दद्याद् गङ्गावतारकम् । आत्मविद्याशिवैः प्रोक्तं मुमुक्षूणां पवित्रकम्

मूळ आणि लय म्हणत, गंगावतार अर्पण करावा; आत्मज्ञान, विद्या आणि शिवज्ञान असणाऱ्यांनी सांगितलेले हे पवित्रक, मुक्ती इच्छिणाऱ्यांसाठी आहे.

विनिर्दिष्टं बुभुक्षूणां शिवतत्त्वात्मभिः क्रमात्। स्वाहान्तं वा नमोऽन्तं वा मन्त्रमेषामुदीरयेत्

शिवतत्त्वाला समजून घेतलेल्या इच्छुकांसाठी जसा क्रम सांगितला आहे, तसा 'स्वाहा' किंवा 'नमः' या शब्दांनी संपणारा मंत्र म्हणावा.

ओं हां आत्मतत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा। ओं हां विद्यातत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा । ओं हौं शिवतत्त्वाधिपतये शिवाय स्वाहा। नत्वा गङ्गावतारन्तु प्रार्थयेत्तं कृताञ्जलिः। त्वङ्गतिः सर्व्वभूतानां संस्थितस्त्वञ्चराचरे

'ॐ हां आत्मतत्त्वाचे अधिपती शिव यांना स्वाहा; ॐ हां विद्येच्या तत्त्वाचे अधिपती शिव यांना स्वाहा; ॐ हौं शिवतत्त्वाचे अधिपती शिव यांना स्वाहा.' असे मंत्र म्हणावेत.