अग्निपुराणम्

अविन्ध्यवारितो राजरथस्यः सबलौययौ। इन्द्रोक्तो मातलीरामं रथस्थं प्रचकार तम्

अविंध्याने अडवल्यावर राजा आपल्या सैन्यासह रथातून निघाला. इंद्राच्या आज्ञेवरून मातलीने रामाजवळ रथ आणला.

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव। रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश्च रावणम्

राम आणि रावण यांच्यातील युद्ध पुन्हा तसंच घडलं. रावणाने वानरांना ठार मारलं, आणि मारुतीसह इतरांनी रावणावर प्रहार केला.

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश्च ववर्ष जलदो यथा। तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश्च सारथिम्

रामाने शस्त्रांचा आणि अस्त्रांचा वर्षाव केला, जणू काही काळोख दाटून पाऊस पडतो. त्याने रावणाचा ध्वज, रथ, घोडे आणि सारथी यांना छेदून टाकलं.

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि। पैतामहेन हृदयं भित्त्वा रामेण रावणः

धनुष्य, हात आणि डोकी वर उचलली गेली, कारण रामाने ब्रह्मास्त्राने रावणाचं हृदय भेदलं आणि त्याची डोकी खरोखरच वेगळी झाली.

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः। आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामज्ञप्तो विभीषणः

रावण जमिनीवर पडल्यावर सर्व राक्षस स्त्रिया रडू लागल्या. रामाच्या आज्ञेने विभीषणाने त्यांना धीर दिला आणि रावणाचे अंतिम संस्कार केले.

हनृमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान्। रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

शत्रूचा पराभव केल्यावर रामाने शुद्ध सिता स्वीकारली. सिता अग्निपरीक्षेत उतरली, तिची शुद्धता सिद्ध झाली आणि इंद्रादी देवांनी तिचं कौतुक केलं.

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्ण् राक्षसमर्द्दनः। इन्द्रौर्च्चितोऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

ब्रह्मा आणि दशरथ यांनी, राक्षसांचा संहार करणाऱ्या विष्णूची पूजा केली. इंद्राने अमृताचा वर्षाव करून वानरांना पुन्हा जिवंत केलं.

रामेण पूजिता जग्मुर्युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते । रामो विभीषणायादाल्लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

रामाने त्यांचा सन्मान केला, आणि युद्ध पाहून ते सर्व स्वर्गात गेले. रामाने वानरांची पूजा करून लंका विभीषणाला दिली.

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः। दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

सीतेसह राम पुष्पक विमानात बसला आणि ज्या मार्गाने आला, त्याच मार्गाने गेला. त्याने आनंदाने सीतेला वनातील किल्ले दाखवले.

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः। भरतेन नतश्चागादयोध्यान्तत्र संश्थितः

भरद्वाजांना वंदन करून राम नंदीग्रामात पोहोचला. भरताने त्याचे स्वागत केले आणि राम अयोध्येत गेला व तेथे राज्याभिषेक झाला.

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् । सुमित्रां प्राप्तराज्योऽथ द्विजादीन् सोऽभ्यपूजयत्

वसिष्ठ व इतरांना, कौसल्या, कैकेयी आणि सुमित्रा यांना वंदन करून, राज्य मिळाल्यावर रामाने ब्राह्मणांचाही सन्मान केला.

वासुदेवं स्वमात्मानमश्वमेधैरथायजत्। सर्वदानानि स ददौ पालयामास स प्रजाः

रामाने वासुदेव, म्हणजेच स्वतःच्याच आत्म्याची अश्वमेध यज्ञांनी पूजा केली. त्याने सर्व दानं दिली आणि प्रजेला रक्षण केलं.

पुत्रवद्धर्म्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः। सर्वधर्म्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी

रामाने प्रजेला मुलांप्रमाणे जपलं, धर्म आणि काम यांना महत्त्व दिलं, वाईटांचा बंदोबस्त केला. सर्व लोक धर्मपरायण झाले आणि पृथ्वीवर सर्वत्र समृद्धी नांदली.

नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुरगस्त्याद्याः सुपूजिताः। धन्यस्त्वं विजयी यस्मादिन्द्रजिद्विनिपातितः

नारद म्हणाले: अगस्त्य व इतर ऋषींचा सन्मान करून, ते राज्य करणाऱ्या रामाकडे आले. तू खरोखर धन्य आणि विजयी आहेस, कारण इंद्रजिताचा वध झाला.

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूद् विश्रवास्तस्यनैकषी। पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

ब्रह्माचा पुत्र पुलस्त्य याचा नाइकषीपासून विश्रवा नावाचा मुलगा झाला. पुष्पोत्कटा ही पहिली पत्नी होती, तिच्या पोटी धनाचा स्वामी झाला.

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्द्दशाननः। तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

नाइकषीच्या पोटी वीस हातांचा आणि दहा डोक्यांचा रावण जन्माला आला. त्याने तपश्चर्येने आणि ब्रह्माच्या वराने देवतांनाही जिंकले.

कुम्भकर्णः सनिद्रोऽभूद्धर्म्मिष्ठोऽभूद्धिभीषणः। स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

कुंभकर्ण कायम झोपाळू होता, विभीषण धर्मनिष्ठ होता. त्यांची बहीण शूर्पणखा आणि रावणाचा मुलगा मेघनाद होता.

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद्रावणादधिको बली। हतस्त्वया लक्षमणेन देवादेः क्षेममिच्छता

इंद्रजिताने इंद्रावर विजय मिळवला आणि तो रावणापेक्षा अधिक बलवान झाला. पण देवांच्या कल्याणासाठी तू आणि लक्ष्मणाने त्याचा वध केला.

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः। देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्द्दनः

असं सांगून, अगस्त्य व इतर पूज्य ऋषी निघून गेले. देवांच्या विनंतीवरून रामाने लवणाचा पराभव करणाऱ्या शत्रुघ्नाची कथा सांगितली.

अभूत् पूर्म्मथुरा काचिद् रामोक्तो भरतोऽवधीत्। कोटित्रयञ्च शैलूषपुत्राणां निशितैः शरैः

पूर्वी मथुरा नावाचे एक शहर होते, जे रामाच्या आज्ञेने भरताने नष्ट केले; आणि त्या नाटककारांच्या मुलांपैकी तीन कोटींना भरताने तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले.

शैलूषं दुप्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम्। तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

तो नट, जो दुष्ट गंधर्व होता आणि सिंधू नदीच्या काठी राहत होता, त्याचे पुत्र तक्षक आणि पुष्कर, हे दोघे त्या प्रदेशात भरताने जिवंत ठेवले.

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः। रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

भरत आणि शत्रुघ्न दोघेही निघून गेले, आणि राघवाचा सन्मान केला; रामाने युद्धात दुष्टांचा नाश केला आणि उरलेल्या लोकांचे योग्यतेने रक्षण केले.

पुत्रौ कुशल्वौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ। लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

त्याचे दोन उत्तम पुत्र कुश आणि लव वाल्मीकीच्या आश्रमात जन्मले; जनकनंदिनी सीतेला लोकनिंदेमुळे सोडले गेले असले तरी, त्यांच्या चांगल्या वागणुकीची ख्याती सर्वत्र पसरली.

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहमस्मीति ध्यानतत्परः। दशवर्षसहस्त्राणि दशवर्षसतानि च

रामाने आपल्या पुत्रांना राज्याभिषेक करून, 'मीच ब्रह्म आहे' असे ध्यान करत, दहा हजार आणि दहा शंभर वर्षे तपश्चर्या केली.

अग्निरुवाच हरिवंशम्प्रवक्षयामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः । ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

अग्नी म्हणाले: मी आता हरिवंश सांगतो, जो विष्णूच्या नाभीतील कमळातून उत्पन्न झाला; ब्रह्मापासून अत्री, त्यानंतर सोम, आणि सोमापासून पुरूरवा जन्मला.

तस्मादायुरभूत्तस्मान्नहुषोऽतो ययातिकः। यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद्देवयानी व्यजायत

त्याच्यापासून आयू, मग नहुष, आणि मग ययाति झाला; त्याच्यापासून यदु आणि तुर्वसु, आणि त्यांच्यापासून देवयानी जन्मली.

द्रुह्यञ्चानुञ्च पूरुञ्च शर्म्मिष्ठा वार्षपर्वणी। यदोः कुले यादवाश्च वसुदेवस्तदुत्तमः

द्रुह्यु, अनु आणि पुरु हे जन्मले, आणि वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा; यदुच्या वंशात यादव झाले आणि त्यात वसुदेव श्रेष्ठ ठरला.

भूवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः। हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्‌गर्भा योगनिद्रया

पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी, वसुदेव आणि देवकी यांच्याकडून हिरण्यकशिपूचे सहा पुत्र, योगमायेने जन्माला आले.

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा । अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

विष्णूच्या इच्छेने ते पूर्वी देवकीच्या गर्भात नेले गेले; आणि देवकीच्या पोटी सातवा गर्भ म्हणून बलराम जन्मला.