अग्निपुराणम्

अष्टाविंशतितो वृद्धं दशभिर्द्दशभिः क्रमात्। द्व्यङ्गुलाभ्यन्तरास्तत्र क्रमादेकाङ्गुलान्तराः

अठ्ठावीस गाठींपासून पुढे, प्रत्येक दहा गाठींनी वाढवाव्यात. त्यात दोन बोटांचे अंतर ठेवावे, आणि पुढे एक बोट अंतराने गाठी घालाव्यात.

ग्रन्थयो मानमप्येषां लिङ्गविस्तारसस्मितम्। सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां कृतनित्यक्रियः शुचिः

गाठींचे माप लिंगाच्या रुंदीप्रमाणे असावे. सप्तमी किंवा त्रयोदशी दिवशी, नित्यकर्मे शुद्धतेने करून हे करावे.

भूषयेत् पुष्पवस्त्रद्यैः सायाह्ने यागमन्दिरं। कृत्वा नैमित्तिकीं सन्ध्यां विशेषेण च तर्प्पणम्

सायंकाळी यज्ञमंडप फुलांनी आणि वस्त्रांनी सुंदर सजवावा. निमित्ताने संध्यावंदन करून, विशेषतः तर्पण करावे.

परिगृहीते भूभागे पवित्रे सूर्य्यमर्च्चयेत् । आचम्य सकलीकृत्य प्रणवार्घ्यकरो गुरुः

पवित्र धागा घेऊन, पवित्र केलेल्या भूमीवर सूर्याची पूजा करावी. पाणी पिऊन, सर्व पूर्वकर्मे करून, गुरु प्रार्थना आणि अर्घ्य अर्पण करतो.

द्वाराण्यस्त्रेण सम्प्रोक्ष्य पूर्वादिक्रमतोऽर्च्चयेत्। हां शन्तिकलद्वारं द्वौ द्वौ द्वाराधिपौ यजेत्

द्वारांवर अस्त्रमंत्राने पाणी शिंपडून, पूर्वेकडून क्रमाने पूजा करावी. शांतिद्वारावर प्रत्येक द्वाराला दोन द्वारपालांची पूजा करावी.

निवृत्तिकलाद्वारायप्रतिष्ठाख्यकलात्मने। तच्छाकयोः प्रतिद्वारं द्वौ द्वौ द्वाराधिपौ यजेत्

निवृत्तिकला द्वारावर, प्रतिष्ठा नावाच्या कलारूपासाठी, त्या दोन द्वारांवर प्रत्येक द्वाराला दोन द्वारपालांची पूजा करावी.

जन्दिने महाकालाय भृङ्गिणेऽथ गणाय च। वृषभाय च स्कन्दाय देव्यै चण्डायचक्रमात्

जन्मदिनी महाकाळ, भृंगी, गण, वृषभ, स्कंद, देवी, चंडा आणि चक्रमात यांची पूजा करावी.

नित्यं च द्वारपालादीन् प्रविश्य द्वारपश्चिमे। इष्ट्वा वास्तुं भूतशुद्धिं विशेषार्घ्यकरः शिवः

नेहमी, द्वारपालांच्या मागून पश्चिम द्वारात प्रवेश केल्यावर, वास्तूची पूजा करून, शिवाला विशेष अर्घ्य अर्पण करावा.

प्रोक्षणाद्यं विदायाथ यज्ञसम्बारकृन्नरः। मन्त्रयेद्दर्भदूर्वाद्यैः पुष्पाद्यैश्च हृदादिभिः

प्रथम पाणी शिंपडून, यज्ञाची तयारी करावी. कुश, दूर्वा, फुले आणि हृदयादी मंत्रांनी जप करावा.

शिवहस्तं विधायेत्थं स्वशिरस्यधिरोपयेत्। शिवोऽहमादिः सर्वज्ञो मम यज्ञप्रधानता

शिवाचा हात अशा प्रकारे करून, तो स्वतःच्या डोक्यावर ठेवावा. 'मीच शिव आहे, सर्वज्ञ आहे, आणि माझा यज्ञ श्रेष्ठ आहे' असे मनाशी ठरवावे.

अत्यर्थं भावयेद्देवं ज्ञानखड्गकरो गुरुः। नेर्ऋतीं दिशमासाद्य प्रक्षिपेदुदगाननः

गुरु ज्ञानाचे तलवार हातात घेऊन, देवतेचे मनापासून चिंतन करावे. उत्तर दिशेला तोंड करून, नैऋत्य दिशेला जाऊन तेथे अर्पण करावे.

अर्घ्याम्बुपञ्चगव्यञ्च समस्तान् मखमण्डपे। चतुष्पथान्तसंस्कारैर्वीक्षणाद्यैः सुसंस्कृतैः

अर्घ्याचे पाणी, पंचगव्य आणि इतर सर्व पदार्थ यज्ञमंडपात शिंपडावेत. चौकाच्या ठिकाणी योग्य विधीने, लक्षपूर्वक पाहून आणि इतर कृती कराव्यात.

विक्षिप्य विकिरांस्तत्र कुशकूर्च्चोपसंहरेत् । तानीशदिशि वर्द्धन्यामासनायोपकल्पयेत्

तेथे नैवेद्य विखुरून, कुशाची पेंढी गोळा करावी. ईशान्य दिशेला त्यांच्यासाठी आसन तयार करावे.

नैर्ऋते वास्तुगीर्वाणा द्वारे लक्ष्मीं प्रपूजयेत्। पश्चिमाभिमुखं कुम्भं सर्वदान्योपरि स्थितम्

नैरृत आणि वास्तु या दिशांच्या दाराजवळ लक्ष्मीचे पूजन करावे. पश्चिमेकडे तोंड करून ठेवलेला कलश नेहमी इतर सर्वांपेक्षा वर असावा.

प्रणवेन वृषारूढं सिहस्थां वर्द्धनीन्ततः। कुम्भे शाङ्गं शिवन्देवं वर्द्धन्यामस्त्रमर्च्चयेत्

ॐकाराने वृषभावर बसलेल्या आणि सिंहावर आसन केलेल्या वर्धिनी देवीचे पूजन करावे. त्यानंतर कलशात वर्धिनी मंत्राने धनुष्यधारी शिवाचे पूजन करावे.

दिक्षु शक्रादिदिक्पालान् विष्णुब्रह्मशिवादिकान्। वर्द्धनीं सम्यगादाय घटप्टष्ठानुगामिनीं

सर्व दिशांना इंद्र वगैरे दिक्पाल, विष्णु, ब्रह्मा, शिव आणि इतर देवतांचे पूजन करावे. कलश आणि आठ दिक्पाल यांच्या मागे वर्धिनी देवीचे योग्य प्रकारे आवाहन करावे.

शिवाज्ञां श्रावयेन्मन्त्री पूर्वादीशानगोचरम्। अविच्छिन्नपयोधारां मूलमन्त्रमुदीरयेत्

पूर्व दिशेपासून ईशान्य दिशेपर्यंत शिवाची आज्ञा पुरोहिताने जाहीर करावी. अखंड पाण्याचा प्रवाह सुरू ठेवत मूळ मंत्राचा उच्चार करावा.

समन्ताद् भ्रामयेदेनां रक्षार्थं शस्त्ररूपिणीम्। पूर्वं कलशमारोप्य शस्त्रार्थन्तस्य वामतः

रक्षणासाठी शस्त्ररूपाने तिचे सर्वत्र प्रदक्षिणा करावी. प्रथम कलश ठेवून, शस्त्र त्याच्या डाव्या बाजूला असावे.

समग्रासनके कुम्भे यजेद्देवं स्थिरासने। वर्द्धन्यां प्रणवस्थायामायुधन्तदनु द्वयोः

पूर्ण आसनावर बसवलेल्या कलशात देवतेचे पूजन करावे. वर्धिनीमध्ये ॐकाराच्या स्थानी आणि शस्त्राच्या स्थानी, या दोघांच्या मध्ये पूजन करावे.

भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया। कुम्भे निवेद्य बोधासिं मूलमन्त्रजपन्तथा

लिंगमुद्रेने भग आणि लिंग यांचा संयोग करावा. तो कलशात समर्पित करून, ज्ञान जागृत करावे आणि मूळ मंत्राचा जप करावा.

तद्दशांश्न वर्द्धन्यां रक्षां विज्ञापयेदपि । गणेशं वायवेऽभ्यर्च्य हरं पञ्चामृतादिभिः

वर्धिनीच्या दहाव्या भागात रक्षणाची सूचना द्यावी. गणेश आणि वायूचे पूजन करून, पंचामृत वगैरेने हराचे पूजन करावे.

स्नापयेत् पूर्ववत् प्रार्च्य कुण्डे च शिवपावकम्। विधिवच्च चरुं कृत्वा सम्पाताहुतिशोधितम्

पूर्वीप्रमाणे स्नान घालावे, पूजन करावे आणि कुंडात शिवाच्या पवित्र अग्नीचे पूजन करावे. विधीपूर्वक आहुती घालून शुद्ध केलेले नैवेद्य तयार करावे.

देवाग्न्यात्मविभेदेन दर्व्या तं विभजेत्त्रिधा। दत्वा भागौ शिवाग्निभ्यां संरक्षेद्भागमात्मनि

देव, अग्नी आणि स्वतः असे तीन भाग करीत, त्या नैवेद्याचे विभागन करावे. शिव आणि अग्नीला भाग अर्पण करून, उरलेला भाग स्वतःसाठी राखावा.

शरेण वर्म्मणा देयं पूर्वतो दन्तधावनम्। तस्माद्‌घोरशिखाभ्यां वा दक्षिणे पश्चिमे मृदां

पूर्वेकडे दात घासण्याची काडी आणि कवच अर्पण करावे. त्यानंतर दक्षिण आणि पश्चिम दिशेला भयंकर ज्वाळांसह माती अर्पण करावी.

सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीकृतम् । जलं वामेन शिरसा ईशे गन्धान्वितं जलम्

सद्योजाताच्या हृदयाने आणि उत्तर दिशेला डाव्या हाताने अर्पण करावे. डाव्या हाताने डोक्यावर पाणी, आणि ईशान्य दिशेला सुगंधी पाणी अर्पण करावे.

पञ्चगव्यं पलाशादिपुटकं वै समन्ततः। ऐशान्यां कुसुमं दद्यादाग्नेय्यां दिशि रोचनां

पंचगव्य आणि पलाशाची पुडी सर्वत्र अर्पण करावी. ईशान्य दिशेला फुल द्यावे आणि आग्नेय दिशेला रोचना अर्पण करावी.

अगुरुं निर्ऋताशायां वायव्यां च चतुः समम्। होमद्रव्याणि सर्वाणि सद्योजातैः कुशैः

नैरृत दिशेला अगरु अर्पण करावे आणि वायव्य दिशेला चार भागांत विभागून अर्पण करावे. सर्व हवनद्रव्ये सद्योजाताच्या कुशांनी अर्पण करावी.

दण्डाक्षसूत्रकौपीनभिक्षापात्राणि रूपिणे। कज्जलं कुङ्कुमन्तैलं शलाकां केशशोधनीं

रूपाला दंड, माळ, यज्ञोपवीत, कौपीन, भिक्षापात्र, काजळ, कुंकवाचे तेल, काडी आणि केस स्वच्छ करण्याचे साधन अर्पण करावे.

ताम्बूलं दर्पणं दद्यादुत्तरे रोचनामपि। आसनं पादुके पात्रं योगपट्टातपत्रकम्

तांबूल, आरसा आणि उत्तर दिशेला रोचना अर्पण करावी. आसन, पादुका, पात्र, योगपट्टा आणि छत्र अर्पण करावे.