अग्निपुराणम्

मूलमन्त्रमविस्पष्टं वौषडन्तं समुच्चरेत्। तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसम्मितधारया

मूळ मंत्र अस्पष्टपणे, 'वौषट्' या शब्दाने संपवावा. नंतर ज्वाळेत जवाच्या प्रमाणात तूप होम करावे.

आचामं चन्दनं दत्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि। भक्त्या तद्‌भूतिमावन्द्य विदध्यात्प्रणतिं परं

आचमन करून, चंदन आणि तांबूल वगैरे अर्पण करावे. भक्तीने त्या तेजाचे पूजन करून, उत्तम नमस्कार करावा.

ततो वह्णिं समब्यर्च्य फडन्तास्त्रेण संवरान्। संहारमुद्रयाहृत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च

मग अग्नीचे नीट पूजन करून, 'फट्' अस्त्र मंत्राने संवर गोळा करावेत. संहारमुद्रा करून, 'क्षमस्व' असे म्हणावे.

भासुरान् परिधीस्तांश्च पूरकेण हृदाऽणुना । श्रद्ध्या परयात्मीये स्थापयेत् हृदम्बुजे

ते तेजस्वी परिघ, श्वास आणि सूक्ष्म हृदयाने, परम श्रद्धेने, आपल्या हृदयकमळात स्थापन करावेत.

सर्वपाकाग्रमादाय कृत्वा मण्डलकद्वयम् । अन्तर्वहिर्बलिं दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसन्निधौ

सर्वात उत्तम शिजवलेले अन्न घेऊन, दोन मंडळे तयार करावीत. आत आणि बाहेर, अग्नीच्या कुंडाजवळ बळी अर्पण करावा.

ओं हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे मातृब्यो दक्षिणे तथा। वारुणे हां गणेभ्यश्च स्वाहा तेभ्यस्त्वयं बलिः

ॐ हां, पूर्वेला रुद्रांना स्वाहा, दक्षिणेला मातृगणांना स्वाहा. पश्चिमेला वरुणाला हां, गणांना स्वाहा; हा बळी त्यांच्यासाठी आहे.

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ । अग्नौ हामसुरेभ्यस्च रक्षोब्यो नैर्ऋते बलिः

उत्तर दिशेला यक्षांना हां, ईशान्येला ग्रहांना हां. अग्नीमध्ये असुरांना हां, नैऋत्य दिशेला राक्षसांना बळी अर्पण करावा.

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश्च मध्यतः। हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैर्ऋते तथा

वायव्य दिशेला नागांना हां, मध्यभागी नक्षत्रांना हां. राशींना हां स्वाहा, अग्नीमध्ये विश्वांना आणि नैऋत्य दिशेला बळी अर्पण करावा.

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः। द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्रायाग्नियमाय च

पश्चिमेला क्षेत्रपालाला अंतरबळी अर्पण करावा. दुसऱ्या मंडळात, बाहेर, इंद्र आणि अग्नियम यांना बळी द्यावा.

नैर्ऋताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे। ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

नैरृत, जलाचा देव, वायू, धनाचा रक्षक, पूर्व दिशेच्या आरंभी ईशान, ईशान आणि ब्रह्मा — या सर्वांना माझा नमस्कार.

नैर्ऋते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः। बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाऽऽत्मनि

नैरृत आणि विष्णू यांना स्वाहा; कावळे व इतरांसाठी बाह्य नैवेद्य; दोन्ही नैवेद्याचे मंत्र संहारमुद्रेने स्वतःमध्ये विलीन करावेत.

ईश्वर उवाच कपिलापूजनं वक्ष्ये एभिर्म्मन्त्रैर्यजेच्च गाम्। ओं कपिले नन्दे नमः ओं कपिले भद्रिके नमः

ईश्वर म्हणाले: मी कपिला पूजन सांगतो; या मंत्रांनी गायीचे पूजन करावे — ॐ कपिला, नंदा, तुला नमस्कार; ॐ कपिला, भद्रिका, तुला नमस्कार.

ओं कपिले सुशीले नमः कपिले सुरभिप्रभे। ओं कपिले सुमनसे नमः ओं भुक्तिमुक्तिप्रदे नमः

ॐ कपिला, सुशील, तुला नमस्कार; कपिला, सुरभीसारखी तेजस्वी; ॐ कपिला, सुमनस, तुला नमस्कार; ॐ भोग व मोक्ष देणारी, तुला नमस्कार.

सौरभेयि जगन्‌मातर्देवानाममृतप्रदे। गृहाण वरदे ग्रासमीपसितार्थञ्च देहि मे

सौरभी, जगाची माता, देवांना अमृत देणारी, वर देणारी, माझा नैवेद्य स्वीकार आणि मी जे इच्छितो ते मला दे.

वन्दिताऽसि वसिष्ठेन विश्वामित्रेण धीमता। कपिले हर मे पापं यन्तया दुष्कृतं कृतम्

वसिष्ठ आणि बुद्धिमान विश्वामित्र यांनी तुझे पूजन केले आहे; कपिला, माझे पाप दूर कर आणि केलेल्या दुष्कृत्यांना थांबव.

गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च। गावो मे हृदये चापि गवां मध्ये वसाम्यहम्

गायी नेहमी माझ्या पुढे आहेत, गायी माझ्या मागेही आहेत; गायी माझ्या हृदयात आहेत आणि मी गायींच्या मध्ये राहतो.

दत्तं गुह्णन्तु मे ग्रासं जप्त्वा स्यां निर्म्मलः शिवः। प्रार्च्य विद्यापुस्तकानि गुरुपादौ नमेन्नरः

मी दिलेला नैवेद्य त्यांनी लपवावा; जप केल्यावर मी निर्मळ व शुभ होईन; पूजन झाल्यावर विद्या-पुस्तके आणि गुरूंच्या पायांना नमस्कार करावा.

यजेत् स्नात्वा तु मध्याह्ने अष्टपुष्पिकया शिवम्। पीठमूर्त्तिशिवाङ्गानां पूजा स्यादष्टपुषिपिका

स्नान करून दुपारी आठ फुलांनी शिवाचे पूजन करावे; पिंड, मूर्ती आणि शिवाच्या अंगांचे पूजनही आठ फुलांनी करावे.

मध्याह्ने भोजनागारे सुलिप्ते पाकमानयेत्। ततो मृत्युञ्जयेनैव वौषडन्तेन सप्तधा

दुपारी, स्वच्छ लिपलेल्या भोजनगृहात शिजलेले अन्न आणावे; मग मृत्युञ्जय मंत्राच्या 'वौषट्' समाप्तीने सात वेळा जप करावा.

जप्तैः सदर्भशङ्खस्थैः सिञ्चेत्तं वारिविन्दुभिः। सर्वपाकाग्रमुद्धत्य शिवाय विनिवेदयेत्

दर्भा आणि शंखात ठेवून जप करत पाण्याचे थेंब शिंपडावेत; सर्वात उत्तम शिजलेले अन्न घेऊन ते शिवाला अर्पण करावे.

अथार्द्धं चुल्लिकाहोमे विधानायोपकल्पयेत् । विशोध्य विधिना चुल्लीं तद्वह्निं पूरकाहुतिम्

मग त्याचा अर्धा भाग चुलीच्या होमासाठी ठेवावा; विधीप्रमाणे चुलीला शुद्ध करून त्या अग्नीत नैवेद्य अर्पण करावा.

हुत्वा नाभ्यग्निना चैकं ततो रेचकवायुना। वह्निवीजं समादाय कादिस्थानगतिक्रमात्

नाभीच्या अग्नीने एक आहुती दिल्यावर, नंतर रेचक वायूने; 'क' पासून सुरू होणाऱ्या स्थानांच्या क्रमाने अग्नीबीज घ्यावे.

शिवाग्निस्त्वमिति ध्यात्वा चुल्लिकाग्नौ निवेशयेत्। ओं हां अग्नये नमो वै हां सोमाय वै नमः

'तू शिवाचा अग्नी आहेस' असे ध्यान करून चुलीच्या अग्नीमध्ये ठेवावे; ॐ हां अग्नीला नमस्कार, हां सोमाला नमस्कार.

सूर्य्याय बृहस्पतये प्रजानां पतये नमः। सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यः सर्वविश्वेभ्य एव च

सूर्य, बृहस्पती, प्रजापती यांना नमस्कार; सर्व देवांना आणि सर्व विश्वदेवांना देखील नमस्कार.

हामग्नये स्विष्टिकृते पूर्वादावर्च्चयेदिमान्। स्वाहान्तामाहुतिं दत्वा क्षमयित्वा विसर्जयेत्

हां अग्नीला, स्विष्टिकृतासाठी, पूर्व दिशेला या सर्वांची पूजा करावी; स्वाहा समाप्तीने आहुती देऊन क्षमा मागून विसर्जन करावे.

चुल्ल्या दक्षिणबाहौ च यजेद्धर्माय वै नमः। वामबाहावधर्म्माय काञ्जिकादिकभाण्डके

चुलीच्या उजव्या बाजूला धर्मासाठी नमस्कार करावा; डाव्या बाजूला अधर्मासाठी, कांजी वगैरे भांड्यात पूजन करावे.

रसपरिवर्त्तमानाय वरुणाय जलाग्नये । विघ्नराजो गृहद्वारे पेषण्यां सुभगो नमः

रस बदलणाऱ्या, वरुण, जलाग्नी यांना नमस्कार; घराच्या दाराशी विघ्नराजाला, आणि दळणाच्या ठिकाणी शुभगाला नमस्कार.

ओं रौद्रिके नमो गिरिके नमश्चोलूखले यजेत्। बलप्रियायायुधाय नमस्ते मुषले यजेत्

ॐ रौद्ररूपिणीला नमस्कार, पर्वतावर राहणाऱ्या देवीला नमस्कार. उखळाजवळ पूजा करावी. बळ प्रिय असलेल्या, शस्त्रधारी देवीला नमस्कार. मुसळाजवळ पूजा करावी.

सम्मार्ज्जन्यां देवतोक्ते कामाय शयनीयके। मध्यस्तम्भे च स्कन्दाय दत्वा वास्तुबलिं ततः

देवतांनी सांगितलेल्या झाडूवर, इच्छेसाठी; शय्येवर; आणि घराच्या मध्यस्तंभावर स्कंदासाठी—वास्तुबलि अर्पण केल्यावर—