अग्निपुराणम्

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भेश्चतुष्पथम्। अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

वज्रसारखे करण्याच्या मंत्राने आणि मनाने, कुशांनी चार वाटा मांडाव्यात; तंतुमंत्राने आसन मनाने मांडावे.

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशमावाह्य पूजयेत्। वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितम्

मनाने वागीश्वरीला तिथे आमंत्रित करावे आणि प्रभूची पूजा करावी; अग्नी योग्य प्रकारे आणून शुद्ध पात्रावर ठेवावा.

क्रव्यादांशंपरित्यज्य वीक्षणादिविशोधितम्। औदर्य्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयम्

मांसाहारी भाग बाजूला ठेवून, निरीक्षण वगैरेने शुद्ध करून, देहातील, चंद्रमय आणि भौतिक असे तीन अग्नी एकत्र करावेत.

ओं हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत्। संहितामन्त्रितं वह्नि धेनुमुद्रामृतीकृतम्

ॐ हूं, अग्नीचैतन्यासाठी अग्नीबीजाने प्रतिष्ठा करावी; संहितामंत्रांनी संपन्न अग्नी, गायीच्या मुद्रेने अमृतमय करावा.

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितम्। पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योद्‌र्ध्वं प्रदक्षिणम्

अस्त्रमंत्राने रक्षण करून, कवचाने झाकून, पूजासूत्र घेऊन अग्निकुंडाच्या वरून उजवीकडे प्रदक्षिणा करावी.

शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे। वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

शिवाचं बीज मनात धरून, वाणीच्या देवीच्या क्षेत्रात त्याचं ध्यान करावं. मग वाणीच्या देवतेने ते बीज टाकलं जातंय असं मनात कल्पना करावी.

भूमिष्ठजानुको मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत्। ततोऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहम्

मंत्र सांगणारा जमिनीवर बसून, गुडघे वाकवून, हृदयाकडे तोंड करून ते बीज तिथे पाठवावं. मग नाभीच्या जागी आत असलेलं बीज एकत्र करावं.

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा। गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

हृदयातून एकत्रीकरण, वस्त्र परिधान करणं, शुद्धता आणि पाणी पिण्याची क्रिया करावी. गर्भातील अग्नीचं पूजन करून, त्याच्या रक्षणासाठी अस्त्राने सुरक्षित करावं.

वध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे। गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकम्

देवीच्या गर्भातून जन्मलेलं कंकण तिच्या कोमल हातावर बांधावं. गर्भधारणेच्या विधीसाठी 'सद्योजात' मंत्राने अग्नीचं पूजन करावं.

ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्। पुंसवनाय वामेन तृतीये मासि पूजयेत्

मग हृदयमंत्राने तीन आहुती द्याव्यात. पुत्रप्राप्तीसाठी तिसऱ्या महिन्यात डाव्या हाताने पूजन करावं.

आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितं। सीमन्तोन्नयनं षष्ठे मासि सम्पूज्य रूपिणा

डोक्यावर पाण्याचे थेंब ठेवून तीन आहुती द्याव्यात. सहाव्या महिन्यात सीमंतोन्नयनासाठी रूपाचं पूजन करावं.

जुहुयादाहुतीस्तिस्त्रः शिखया शिखयैव तु। वक्त्राङ्गकल्पनां कुर्य्याद्वक्त्रोद्‌घाटननिष्कृती

शिखा वापरून, म्हणजेच शिखेनेच, तीन आहुती द्याव्यात. मग तोंडाची रचना करून, तोंड उघडण्याची आणि शुद्धीची क्रिया करावी.

जातकर्म्मंनृकर्म्मभ्यां दशमे मासि पूर्ववत। वह्नि सन्धुक्ष्य दर्भाद्यैः स्नानं गर्भमलापहं

जन्मसंस्कार आणि मनुष्यत्वाचा संस्कार दहाव्या महिन्यात पूर्वीप्रमाणे करावेत. दर्भा घालून अग्नी प्रज्वलित करावा आणि गर्भातील अशुद्धी दूर करण्यासाठी स्नान करावं.

सुवर्णबन्धनं देव्या कृतं ध्यात्वा हृदार्च्चयेत्। सद्यः सूतकनाशाय प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

देवीसाठी केलेलं सुवर्णबंधन मनात धरून, हृदयातून पूजन करावं. जन्मानंतरची अशुद्धता लगेच दूर करण्यासाठी अस्त्रयुक्त पाण्याने शिंपडावं.

कुम्भन्तु वहिरस्त्रेण ताडयेद्वर्म्मणोक्षयेत्। अस्त्रेणोत्तरपूर्व्वाग्रान्मेखलासु वहिः कुशान्

कुंभावर बाहेरून अस्त्राने प्रहार करावा आणि कवचाने शुद्ध करावं. अस्त्राने मेखलेचे वरचे आणि खालचे टोक स्पर्श करावेत आणि कुशा बाहेर ठेवाव्यात.

आस्थाप्य स्थापयेत्तेषु हृदा परिधिविस्तरं। वक्ताणामस्त्रमन्त्रेण ततो नालापन्तुत्तये

त्यांना ठेवून, हृदयातून परिघाचा विस्तार करावा. मग यजमानांसाठी अस्त्रमंत्राने नाळेच्या तीन टोकांना संबोधावं.

समिधः पञ्च होतव्याः प्रान्ते मूले घृतप्लुताः। ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तञ्च हृदार्च्चयेत्

तुपात बुडवलेल्या पाच समिधा टोकांना आणि मुळाशी अर्पण कराव्यात. मग हृदयातून ब्रह्मा, शंकर, विष्णु आणि अनंत यांचं पूजन करावं.

दूर्वाक्षतैश्च पर्य्यन्तं परिधिस्थाननुक्रमात्। इन्द्रादीशानपर्य्यन्तान्विष्टरस्थाननुक्रमात्

दुर्वा आणि अक्षता घेऊन परिघाभोवती एकामागोमाग एक फेरी मारावी. इंद्रापासून ईशानापर्यंत विस्तारलेल्या जागांभोवती क्रमाने जावं.

अग्नेरभिमुशीभूतान् निजदिक्षु हृदार्च्चयेत्। निनार्य्य विघ्नसङ्घातं वालकं पालयिष्यथ

अग्नीशी संबंधित जे आहेत, त्यांना त्यांच्या दिशांमध्ये हृदयातून पूजन करावं. असं केल्याने विघ्नांचा नाश होईल आणि मूल सुरक्षित राहील.

शैवीमाज्ञामिमान्तेषां श्रावयेत्तदनन्तम्। गृहीत्वा स्रुक्‌स्रुवावलूर्ध्ववदनाधोमुखैः क्रमात्

शैव आज्ञा शेवटी सर्वांना सांगावी. मग स्रुक आणि स्रुवा घेऊन, त्यांची तोंडं वर आणि खाली अशी क्रमाने ठेवावीत.

प्रताप्याग्नौ त्रिधा दर्भमूलमध्याग्रकैः स्परृशेत् । कुशस्पृषृप्रदेशे तु आत्मविद्याशिवात्मकं

त्यांना अग्नीमध्ये तापवून, दर्भाच्या मुळाशी, मधोमध आणि टोकाला स्पर्श करावा. कुशाच्या स्पर्श केलेल्या जागी आत्मविद्या आणि शिवस्वरूपाचं आह्वान करावं.

क्रमात्तत्त्वत्रयं न्यस्य हां हीं हूं सं रवैः क्रमात्। स्रुचि शक्तिं स्तुवे शम्भुं विन्यस्य हृदयाणुना

क्रमाने तीन तत्त्वं 'हां', 'हीं', 'हूं', 'सं', 'र' या अक्षरांनी स्थापित करावीत. स्रुकमध्ये शक्ती आणि शंभूचं हृदयातील अणूने स्तवन करावं.

त्रिसूत्रीवेष्टितग्रीवौ पूजितौ कुसुमादिभिः। कुशानामुपरिष्टात्तौ स्थापयित्वा स्वदक्षिणे

तीन दोऱ्यांनी गळ्यात बांधलेल्यांना, फुलांनी वगैरे पूजन करून, कुशावर वरच्या बाजूला, स्वतःच्या उजव्या बाजूला ठेवावं.

गव्यमाज्यं समादाय वीक्षणादिविशोधितं। स्वकां ब्रह्ममयीं मूर्त्ति सञ्चिन्त्यादाय तद्‌घृतं

गायीपासून मिळालेलं तूप, नीट पाहून आणि शुद्ध करून, आपली मूर्ती ब्रह्मरूप आहे असं मनात ठेऊन, ते तूप घ्यावं.

कुण्डस्योर्ध्वं हृदावर्त्यं भ्रामयित्वाग्निगोचरे। पुनर्व्विष्णुमयीं ध्यात्वा घृतमीशानगोचरे

कुंडाच्या वर, हृदयाच्या समोर, अग्नीच्या आवाक्यात ते तूप फिरवून, पुन्हा विष्णुरूप ध्यानात धरावं आणि ते तूप ईशानाच्या क्षेत्रात ठेवावं.

धृत्वादाय कुशाग्रेण स्वाहान्तं शिरसाणुना । जुहुयाद्विष्णवे विन्दुं रुद्ररूपमनन्तरं

कुशाच्या टोकाने ते तूप घेऊन, डोकं थोडं वाकवून 'स्वाहा' म्हणावं. मग एक थेंब विष्णूला आणि लगेचच रुद्राला अर्पण करावा.

बावयन्निजमात्मानं नाभौ धृत्वा प्लवेत्ततः। प्रादेशमात्रदर्भाभप्यामङ्गुष्ठानामिकाग्रकैः

स्वतःचं मन लावून, नाभीवर धरून, मग ते तूप तरंगवावं; एक पाऊण लांबीच्या दर्भाच्या काड्या अंगठा आणि अनामिका यांच्या टोकांनी वापराव्यात.

धृताभ्यां सम्मुखं वह्नेरस्त्रेणाप्लवमाचरेत्। हृदात्मसम्मुखं तद्वत् कुर्यात् सम्प्लवनन्ततः

दोन्ही हातांनी दर्भ धरून, अग्नीच्या समोर, अस्त्राच्या मुद्रेने तरंगवावं; तसेच, हृदय आणि आत्म्याच्या समोरही पुढचं तरंगवणं करावं.

हृदालब्धदग्धदर्भं शस्त्रक्षेपात् पवित्रयेत्। दीप्तेनापरदर्भेण निवाह्यानेन दीपयेत्

हृदयाजवळ जळलेला दर्भ अस्त्र टाकून शुद्ध करावा; दुसऱ्या तेजस्वी दर्भाने तो झाडावा आणि पेटवावा.