अग्निपुराणम्

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ । अग्नौ हामसुरेभ्यस्च रक्षोब्यो नैर्ऋते बलिः

उत्तर दिशेला हां, यक्षांना; ईशान्येस हां, ग्रहांना; अग्नीमध्ये हां, असुरांना; नैऋत्य दिशेला राक्षसांसाठी नैवेद्य अर्पण करावा.

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश्च मध्यतः। हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैर्ऋते तथा

वायव्य दिशेला हां, नागांना; मध्यभागी नक्षत्रांना; हां, राशींना स्वाहा; अग्नीमध्ये सर्वांना आणि नैऋत्य दिशेलाही.

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः। द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्रायाग्नियमाय च

पश्चिमेस क्षेत्रपालासाठी अंतर्यज्ञ दिला जातो; दुसऱ्या, बाहेरील मंडळात इंद्र, अग्नी आणि यम यांना नैवेद्य अर्पण करावा.

नैर्ऋताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे। ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

नैऋतासाठी, जलाधिपतीसाठी, वायूसाठी, धनपालकासाठी, पूर्व दिशेच्या सुरुवातीला ईशानासाठी आणि ब्रह्मरूप ईशानासाठी नमस्कार.

नैर्ऋते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः। बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाऽऽत्मनि

नैऋतासाठी, विष्णूसाठी स्वाहा; बाहेरील नैवेद्य कावळ्यांसह इतरांसाठी; दोन्ही नैवेद्याचे मंत्र संहारमुद्रेने स्वतःमध्ये विलीन करावेत.

ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः। यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ईश्वर म्हणाले: अर्घ्यपात्र हातात घेऊन, नीट बंदिस्त अग्निगृहात जावे आणि सर्व यज्ञसामग्री दिव्य दृष्टीने तयार करावी.

उदङ्‌मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रोक्षणं ताडनं कुशैः। विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्म्मणाभ्युक्षणं मतं

उत्तर दिशेला तोंड करून, अग्निकुंड पाहावे, कुशांनी शिंपडावे व टोलावे, अस्त्रमंत्राने योग्य कृती करावी आणि कवचाने शिंपडावे.

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि। कुर्वीत वर्म्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

तलवारीने खणलेली माती काढावी, भरून समतल करावी; कवचाने शिंपडावे आणि बाणमंत्राने टोलावे.

सम्मार्ज्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनम्। त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्म्मणाभ्यर्च्चनं सदा

सदैव झाडणे, लेप करणे, कलांच्या रूपांची मांडणी करणे, त्रिसूत्री घालणे आणि कवचाने पूजा करावी.

रेखात्रयमुदक् कुर्य्यादेकां पूर्वाननामधः। कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्य्ययः

तीन पाण्याच्या रेषा काढाव्यात, एक पूर्वेकडे तोंड खाली करून; कुश आणि शिवमंत्राने, किंवा त्याच्या उलट क्रमानेही करता येईल.

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भेश्चतुष्पथम्। अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

वज्रसारखे करण्याच्या मंत्राने आणि मनाने, कुशांनी चार वाटा मांडाव्यात; तंतुमंत्राने आसन मनाने मांडावे.

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशमावाह्य पूजयेत्। वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितम्

मनाने वागीश्वरीला तिथे आमंत्रित करावे आणि प्रभूची पूजा करावी; अग्नी योग्य प्रकारे आणून शुद्ध पात्रावर ठेवावा.

क्रव्यादांशंपरित्यज्य वीक्षणादिविशोधितम्। औदर्य्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयम्

मांसाहारी भाग बाजूला ठेवून, निरीक्षण वगैरेने शुद्ध करून, देहातील, चंद्रमय आणि भौतिक असे तीन अग्नी एकत्र करावेत.

ओं हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत्। संहितामन्त्रितं वह्नि धेनुमुद्रामृतीकृतम्

ॐ हूं, अग्नीचैतन्यासाठी अग्नीबीजाने प्रतिष्ठा करावी; संहितामंत्रांनी संपन्न अग्नी, गायीच्या मुद्रेने अमृतमय करावा.

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितम्। पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योद्‌र्ध्वं प्रदक्षिणम्

अस्त्रमंत्राने रक्षण करून, कवचाने झाकून, पूजासूत्र घेऊन अग्निकुंडाच्या वरून उजवीकडे प्रदक्षिणा करावी.

शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे। वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

शिवाचं बीज मनात धरून, वाणीच्या देवीच्या क्षेत्रात त्याचं ध्यान करावं. मग वाणीच्या देवतेने ते बीज टाकलं जातंय असं मनात कल्पना करावी.

भूमिष्ठजानुको मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत्। ततोऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहम्

मंत्र सांगणारा जमिनीवर बसून, गुडघे वाकवून, हृदयाकडे तोंड करून ते बीज तिथे पाठवावं. मग नाभीच्या जागी आत असलेलं बीज एकत्र करावं.

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा। गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

हृदयातून एकत्रीकरण, वस्त्र परिधान करणं, शुद्धता आणि पाणी पिण्याची क्रिया करावी. गर्भातील अग्नीचं पूजन करून, त्याच्या रक्षणासाठी अस्त्राने सुरक्षित करावं.

वध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे। गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकम्

देवीच्या गर्भातून जन्मलेलं कंकण तिच्या कोमल हातावर बांधावं. गर्भधारणेच्या विधीसाठी 'सद्योजात' मंत्राने अग्नीचं पूजन करावं.

ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्। पुंसवनाय वामेन तृतीये मासि पूजयेत्

मग हृदयमंत्राने तीन आहुती द्याव्यात. पुत्रप्राप्तीसाठी तिसऱ्या महिन्यात डाव्या हाताने पूजन करावं.

आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितं। सीमन्तोन्नयनं षष्ठे मासि सम्पूज्य रूपिणा

डोक्यावर पाण्याचे थेंब ठेवून तीन आहुती द्याव्यात. सहाव्या महिन्यात सीमंतोन्नयनासाठी रूपाचं पूजन करावं.

जुहुयादाहुतीस्तिस्त्रः शिखया शिखयैव तु। वक्त्राङ्गकल्पनां कुर्य्याद्वक्त्रोद्‌घाटननिष्कृती

शिखा वापरून, म्हणजेच शिखेनेच, तीन आहुती द्याव्यात. मग तोंडाची रचना करून, तोंड उघडण्याची आणि शुद्धीची क्रिया करावी.

जातकर्म्मंनृकर्म्मभ्यां दशमे मासि पूर्ववत। वह्नि सन्धुक्ष्य दर्भाद्यैः स्नानं गर्भमलापहं

जन्मसंस्कार आणि मनुष्यत्वाचा संस्कार दहाव्या महिन्यात पूर्वीप्रमाणे करावेत. दर्भा घालून अग्नी प्रज्वलित करावा आणि गर्भातील अशुद्धी दूर करण्यासाठी स्नान करावं.

सुवर्णबन्धनं देव्या कृतं ध्यात्वा हृदार्च्चयेत्। सद्यः सूतकनाशाय प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

देवीसाठी केलेलं सुवर्णबंधन मनात धरून, हृदयातून पूजन करावं. जन्मानंतरची अशुद्धता लगेच दूर करण्यासाठी अस्त्रयुक्त पाण्याने शिंपडावं.

कुम्भन्तु वहिरस्त्रेण ताडयेद्वर्म्मणोक्षयेत्। अस्त्रेणोत्तरपूर्व्वाग्रान्मेखलासु वहिः कुशान्

कुंभावर बाहेरून अस्त्राने प्रहार करावा आणि कवचाने शुद्ध करावं. अस्त्राने मेखलेचे वरचे आणि खालचे टोक स्पर्श करावेत आणि कुशा बाहेर ठेवाव्यात.

आस्थाप्य स्थापयेत्तेषु हृदा परिधिविस्तरं। वक्ताणामस्त्रमन्त्रेण ततो नालापन्तुत्तये

त्यांना ठेवून, हृदयातून परिघाचा विस्तार करावा. मग यजमानांसाठी अस्त्रमंत्राने नाळेच्या तीन टोकांना संबोधावं.

समिधः पञ्च होतव्याः प्रान्ते मूले घृतप्लुताः। ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुमनन्तञ्च हृदार्च्चयेत्

तुपात बुडवलेल्या पाच समिधा टोकांना आणि मुळाशी अर्पण कराव्यात. मग हृदयातून ब्रह्मा, शंकर, विष्णु आणि अनंत यांचं पूजन करावं.

दूर्वाक्षतैश्च पर्य्यन्तं परिधिस्थाननुक्रमात्। इन्द्रादीशानपर्य्यन्तान्विष्टरस्थाननुक्रमात्

दुर्वा आणि अक्षता घेऊन परिघाभोवती एकामागोमाग एक फेरी मारावी. इंद्रापासून ईशानापर्यंत विस्तारलेल्या जागांभोवती क्रमाने जावं.

अग्नेरभिमुशीभूतान् निजदिक्षु हृदार्च्चयेत्। निनार्य्य विघ्नसङ्घातं वालकं पालयिष्यथ

अग्नीशी संबंधित जे आहेत, त्यांना त्यांच्या दिशांमध्ये हृदयातून पूजन करावं. असं केल्याने विघ्नांचा नाश होईल आणि मूल सुरक्षित राहील.