अग्निपुराणम्

होमं निर्वर्त्तयेदेवं ब्रह्मवीजपदैस्ततः। घृतेन स्रुचि पूर्णायां निधायाधोमुखं स्रुवम्

अशा प्रकारे ब्रह्मबीज मंत्रांनी होम करावा. नंतर तुपाने भरलेल्या पात्रात स्रुव तोंड खाली ठेवावा.

स्रुगग्रे पुष्पमारोप्य पञ्चाद्वामेन पाणिना। पुनः सव्येन तौ धृत्वा शङ्खसन्निभमुद्रया

स्रुवाच्या टोकावर फुल ठेवून, डाव्या हाताने धरावे. मग दोन्ही उजव्या हाताने शंखासारख्या मुद्रेत पकडावे.

समुद्गतोऽर्द्धकायश्च समपादः समुत्थितः। नाभौ तन्मृलमाधाय स्रुगग्रव्यग्रलोचनः

अर्धे शरीर उचलून, पाय समांतर ठेवून, ती मुद्रा नाभीवर ठेवावी आणि दृष्टी स्रुवाच्या टोकावर स्थिर करावी.

ब्रह्मादिकारणात्यागाद्विनिः सृत्य सुषुम्‌णया । वामस्तनान्तमानीय तयोर्मूलमतन्द्रितः

ब्रह्मादि कारणांचा त्याग करून, सुषुम्ना मार्गाने ते बाहेर काढावे, डाव्या छातीपर्यंत नेऊन, दोन्हींचे मूळ तेथे एकाग्रतेने ठेवावे.

मूलमन्त्रमविस्पष्टं वौषडन्तं समुच्चरेत्। तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसम्मितधारया

मूळ मंत्र अस्पष्टपणे, 'वौषट्' ने संपवून म्हणावा. मग, ज्वाळेत जवाच्या दाण्याएवढ्या तुपाची आहुती द्यावी.

आचामं चन्दनं दत्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि। भक्त्या तद्‌भूतिमावन्द्य विदध्यात्प्रणतिं परं

आचमन करून, चंदन, तांबूल वगैरे अर्पण करून, भक्तीने त्या तेजाचे वंदन करावे आणि श्रेष्ठ नमस्कार करावा.

ततो वह्णिं समब्यर्च्य फडन्तास्त्रेण संवरान्। संहारमुद्रयाहृत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च

मग अग्नीची पूजा करून, 'फट्' अस्त्र मंत्राने संवर करून, संहारमुद्रा करून, 'माफ करा' असे नम्रपणे म्हणावे.

भासुरान् परिधीस्तांश्च पूरकेण हृदाऽणुना । श्रद्ध्या परयात्मीये स्थापयेत् हृदम्बुजे

ते तेजस्वी वेढलेले अग्नी, श्वास, मन आणि सूक्ष्म आत्म्याच्या साहाय्याने, अत्यंत श्रद्धेने हृदयाच्या कमळात स्थापन करावेत.

सर्वपाकाग्रमादाय कृत्वा मण्डलकद्वयम् । अन्तर्वहिर्बलिं दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसन्निधौ

सर्वांत उत्तम नैवेद्य घेऊन, दोन मंडळे तयार करून, अग्नीच्या कुंडाजवळ आत आणि बाहेर अशा दोन्ही ठिकाणी नैवेद्य अर्पण करावा.

ओं हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे मातृब्यो दक्षिणे तथा। वारुणे हां गणेभ्यश्च स्वाहा तेभ्यस्त्वयं बलिः

ॐ हां, रुद्रांना स्वाहा; पूर्व दिशेला मातृगणांना, दक्षिणेसुद्धा; पश्चिमेस हां, वरुणगणांना स्वाहा; हा नैवेद्य त्यांच्यासाठी आहे.

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ । अग्नौ हामसुरेभ्यस्च रक्षोब्यो नैर्ऋते बलिः

उत्तर दिशेला हां, यक्षांना; ईशान्येस हां, ग्रहांना; अग्नीमध्ये हां, असुरांना; नैऋत्य दिशेला राक्षसांसाठी नैवेद्य अर्पण करावा.

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश्च मध्यतः। हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैर्ऋते तथा

वायव्य दिशेला हां, नागांना; मध्यभागी नक्षत्रांना; हां, राशींना स्वाहा; अग्नीमध्ये सर्वांना आणि नैऋत्य दिशेलाही.

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः। द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्रायाग्नियमाय च

पश्चिमेस क्षेत्रपालासाठी अंतर्यज्ञ दिला जातो; दुसऱ्या, बाहेरील मंडळात इंद्र, अग्नी आणि यम यांना नैवेद्य अर्पण करावा.

नैर्ऋताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे। ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

नैऋतासाठी, जलाधिपतीसाठी, वायूसाठी, धनपालकासाठी, पूर्व दिशेच्या सुरुवातीला ईशानासाठी आणि ब्रह्मरूप ईशानासाठी नमस्कार.

नैर्ऋते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः। बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाऽऽत्मनि

नैऋतासाठी, विष्णूसाठी स्वाहा; बाहेरील नैवेद्य कावळ्यांसह इतरांसाठी; दोन्ही नैवेद्याचे मंत्र संहारमुद्रेने स्वतःमध्ये विलीन करावेत.

ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः। यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ईश्वर म्हणाले: अर्घ्यपात्र हातात घेऊन, नीट बंदिस्त अग्निगृहात जावे आणि सर्व यज्ञसामग्री दिव्य दृष्टीने तयार करावी.

उदङ्‌मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रोक्षणं ताडनं कुशैः। विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्म्मणाभ्युक्षणं मतं

उत्तर दिशेला तोंड करून, अग्निकुंड पाहावे, कुशांनी शिंपडावे व टोलावे, अस्त्रमंत्राने योग्य कृती करावी आणि कवचाने शिंपडावे.

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि। कुर्वीत वर्म्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

तलवारीने खणलेली माती काढावी, भरून समतल करावी; कवचाने शिंपडावे आणि बाणमंत्राने टोलावे.

सम्मार्ज्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनम्। त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्म्मणाभ्यर्च्चनं सदा

सदैव झाडणे, लेप करणे, कलांच्या रूपांची मांडणी करणे, त्रिसूत्री घालणे आणि कवचाने पूजा करावी.

रेखात्रयमुदक् कुर्य्यादेकां पूर्वाननामधः। कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्य्ययः

तीन पाण्याच्या रेषा काढाव्यात, एक पूर्वेकडे तोंड खाली करून; कुश आणि शिवमंत्राने, किंवा त्याच्या उलट क्रमानेही करता येईल.

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भेश्चतुष्पथम्। अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

वज्रसारखे करण्याच्या मंत्राने आणि मनाने, कुशांनी चार वाटा मांडाव्यात; तंतुमंत्राने आसन मनाने मांडावे.

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशमावाह्य पूजयेत्। वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितम्

मनाने वागीश्वरीला तिथे आमंत्रित करावे आणि प्रभूची पूजा करावी; अग्नी योग्य प्रकारे आणून शुद्ध पात्रावर ठेवावा.

क्रव्यादांशंपरित्यज्य वीक्षणादिविशोधितम्। औदर्य्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयम्

मांसाहारी भाग बाजूला ठेवून, निरीक्षण वगैरेने शुद्ध करून, देहातील, चंद्रमय आणि भौतिक असे तीन अग्नी एकत्र करावेत.

ओं हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत्। संहितामन्त्रितं वह्नि धेनुमुद्रामृतीकृतम्

ॐ हूं, अग्नीचैतन्यासाठी अग्नीबीजाने प्रतिष्ठा करावी; संहितामंत्रांनी संपन्न अग्नी, गायीच्या मुद्रेने अमृतमय करावा.

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितम्। पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योद्‌र्ध्वं प्रदक्षिणम्

अस्त्रमंत्राने रक्षण करून, कवचाने झाकून, पूजासूत्र घेऊन अग्निकुंडाच्या वरून उजवीकडे प्रदक्षिणा करावी.

शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे। वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

शिवाचं बीज मनात धरून, वाणीच्या देवीच्या क्षेत्रात त्याचं ध्यान करावं. मग वाणीच्या देवतेने ते बीज टाकलं जातंय असं मनात कल्पना करावी.

भूमिष्ठजानुको मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत्। ततोऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहम्

मंत्र सांगणारा जमिनीवर बसून, गुडघे वाकवून, हृदयाकडे तोंड करून ते बीज तिथे पाठवावं. मग नाभीच्या जागी आत असलेलं बीज एकत्र करावं.

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा। गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

हृदयातून एकत्रीकरण, वस्त्र परिधान करणं, शुद्धता आणि पाणी पिण्याची क्रिया करावी. गर्भातील अग्नीचं पूजन करून, त्याच्या रक्षणासाठी अस्त्राने सुरक्षित करावं.

वध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे। गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकम्

देवीच्या गर्भातून जन्मलेलं कंकण तिच्या कोमल हातावर बांधावं. गर्भधारणेच्या विधीसाठी 'सद्योजात' मंत्राने अग्नीचं पूजन करावं.