अग्निपुराणम्

बक्त्राणापेकतां कुर्य्यात् स्रुवेण घृतधारया। ओं हां सद्योजातवामदेवाघोरतत्‌पुरुषेसानेभ्यः स्वारा। इतीष्टवक्त्रे वक्त्राणामन्तर्भावस्तदाकृतिः

मुखांची एकत्रता करावी, स्रुवाने तुप घालत. ॐ हां, सद्योजात, वामदेव, अघोर, तत्पुरुष आणि ईशान यांना स्वाहा. अशा रीतीने इच्छित मुखात सर्व मुखांचा समावेश व त्यांची रूपे प्रस्थापित होतात.

ईशेन वह्निमभ्यर्च्य दत्वास्त्रेणाहुतित्रयम्। कुर्यात् सर्व्वात्मना नाम शिवाग्निस्त्वं हुताशन

ईशानासह अग्नीची पूजा करून, अस्त्र मंत्राने तीन आहुती दिल्यावर, पूर्ण मनाने म्हणावे – 'तूच शिव, अग्नी, आणि हवन स्वीकारणारा आहेस.'

हृदार्च्चितौ विसृष्टाग्नौ पितरौ विधिपूरणीं। मूलेन वौषुडन्तेन दद्यात् पूर्णां यथाविधि

मनाने पूजा करून, अग्नी स्थापन केल्यावर, पितरांना मुळ मंत्र 'वौषट्' ने पूर्ण विधीप्रमाणे आहुती द्यावी.

ततो हृदम्बुजे साङ्गं ससेनं भासुरं परम् । यजेत् पूर्व्ववदावाह्य प्रार्थ्याज्ञान्तर्प्पयेच्छिवम्

मग, हृदयकमळात सर्व अंगांसह, सेवकांसह, तेजस्वी आणि श्रेष्ठ अशा रूपात, पूर्वीप्रमाणे आवाहन करून पूजा करावी आणि परवानगी घेऊन शिवाला नैवेद्य अर्पण करावा.

यागाग्निशिवयोः कृत्वा नाडीसन्धानमात्मना। शक्त्या मूलाणुना होमं कुर्य्यादङ्गैर्द्दशांशतः

यज्ञाग्नी आणि शिव यांच्या नाड्या स्वतःमध्ये जोडून, मुळ मंत्र आणि त्याच्या अंगांनी, दहाव्या भागाने होम करावा.

घृतस्य कार्षिको होमः क्षीरस्य मधुनस्तथा। शुक्तिमात्राहुतिर्द्दध्नः प्रसृतिः पायसस्य तु

तुपाची आहुती एक कार्षिक प्रमाणात, दूध आणि मधही तितक्याच प्रमाणात. दह्याची आहुती शिंपल्याएवढी, आणि पायसाची प्रसृति प्रमाणात द्यावी.

यथावत्‌ सर्व्वभक्षाणां लाजानां मुष्टिसम्मितम्। खण्डत्रयन्तु मूलानां फ्लानां स्वप्रमाणतः

सर्व भक्ष्य पदार्थ आणि लाजांसाठी मूठभर प्रमाण, कंद आणि फळांसाठी तीन तुकडे, प्रत्येक त्याच्या योग्य प्रमाणात द्यावे.

ग्रासार्द्धंमात्रमन्नानां सूक्ष्माणि पञ्च होमयेत्। इक्षोरापर्व्विकं मानं लतानामङ्गुलद्वयम्

शिजवलेल्या अन्नासाठी अर्धा घास, सूक्ष्म पदार्थांसाठी पाच भाग द्यावे. ऊसासाठी वरचा गाठ, वेलीसाठी दोन बोटांची लांबी प्रमाण धरावी.

पुष्पं पत्रं स्वमानेन समिधां तु दसाङ्गुलम्। चन्द्रचन्दनकाश्मीरकस्तूरीयक्षकर्द्दमान्

फुलं आणि पानं त्यांच्या योग्य प्रमाणात, समिधा दहा बोटांची लांबीची. कापूर, चंदन, केशर, कस्तुरी आणि गंधराळ यांच्यासाठी—

कलायसम्मितानेतान् गुग्गुलुं वदरास्थिवत्। कन्दानामष्टमं भागं जुहुयाद्विधिवत् परम्

हे सर्व कलया एवढ्या प्रमाणात, गुग्गुळ जांभूळाच्या बीसारखे, कंदांसाठी आठव्या भागाने, योग्य रीतीने अर्पण करावे, हे श्रेष्ठा.

होमं निर्वर्त्तयेदेवं ब्रह्मवीजपदैस्ततः। घृतेन स्रुचि पूर्णायां निधायाधोमुखं स्रुवम्

अशा प्रकारे ब्रह्मबीज मंत्रांनी होम करावा. नंतर तुपाने भरलेल्या पात्रात स्रुव तोंड खाली ठेवावा.

स्रुगग्रे पुष्पमारोप्य पञ्चाद्वामेन पाणिना। पुनः सव्येन तौ धृत्वा शङ्खसन्निभमुद्रया

स्रुवाच्या टोकावर फुल ठेवून, डाव्या हाताने धरावे. मग दोन्ही उजव्या हाताने शंखासारख्या मुद्रेत पकडावे.

समुद्गतोऽर्द्धकायश्च समपादः समुत्थितः। नाभौ तन्मृलमाधाय स्रुगग्रव्यग्रलोचनः

अर्धे शरीर उचलून, पाय समांतर ठेवून, ती मुद्रा नाभीवर ठेवावी आणि दृष्टी स्रुवाच्या टोकावर स्थिर करावी.

ब्रह्मादिकारणात्यागाद्विनिः सृत्य सुषुम्‌णया । वामस्तनान्तमानीय तयोर्मूलमतन्द्रितः

ब्रह्मादि कारणांचा त्याग करून, सुषुम्ना मार्गाने ते बाहेर काढावे, डाव्या छातीपर्यंत नेऊन, दोन्हींचे मूळ तेथे एकाग्रतेने ठेवावे.

मूलमन्त्रमविस्पष्टं वौषडन्तं समुच्चरेत्। तदग्नौ जुहुयादाज्यं यवसम्मितधारया

मूळ मंत्र अस्पष्टपणे, 'वौषट्' ने संपवून म्हणावा. मग, ज्वाळेत जवाच्या दाण्याएवढ्या तुपाची आहुती द्यावी.

आचामं चन्दनं दत्वा ताम्बूलप्रभृतीनपि। भक्त्या तद्‌भूतिमावन्द्य विदध्यात्प्रणतिं परं

आचमन करून, चंदन, तांबूल वगैरे अर्पण करून, भक्तीने त्या तेजाचे वंदन करावे आणि श्रेष्ठ नमस्कार करावा.

ततो वह्णिं समब्यर्च्य फडन्तास्त्रेण संवरान्। संहारमुद्रयाहृत्य क्षमस्वेत्यभिधाय च

मग अग्नीची पूजा करून, 'फट्' अस्त्र मंत्राने संवर करून, संहारमुद्रा करून, 'माफ करा' असे नम्रपणे म्हणावे.

भासुरान् परिधीस्तांश्च पूरकेण हृदाऽणुना । श्रद्ध्या परयात्मीये स्थापयेत् हृदम्बुजे

ते तेजस्वी वेढलेले अग्नी, श्वास, मन आणि सूक्ष्म आत्म्याच्या साहाय्याने, अत्यंत श्रद्धेने हृदयाच्या कमळात स्थापन करावेत.

सर्वपाकाग्रमादाय कृत्वा मण्डलकद्वयम् । अन्तर्वहिर्बलिं दद्यादाग्नेय्यां कुण्डसन्निधौ

सर्वांत उत्तम नैवेद्य घेऊन, दोन मंडळे तयार करून, अग्नीच्या कुंडाजवळ आत आणि बाहेर अशा दोन्ही ठिकाणी नैवेद्य अर्पण करावा.

ओं हां रुद्रेभ्यः स्वाहा पूर्वे मातृब्यो दक्षिणे तथा। वारुणे हां गणेभ्यश्च स्वाहा तेभ्यस्त्वयं बलिः

ॐ हां, रुद्रांना स्वाहा; पूर्व दिशेला मातृगणांना, दक्षिणेसुद्धा; पश्चिमेस हां, वरुणगणांना स्वाहा; हा नैवेद्य त्यांच्यासाठी आहे.

उत्तरे हाञ्च यक्षेभ्य ईशाने हां ग्रहेभ्य उ । अग्नौ हामसुरेभ्यस्च रक्षोब्यो नैर्ऋते बलिः

उत्तर दिशेला हां, यक्षांना; ईशान्येस हां, ग्रहांना; अग्नीमध्ये हां, असुरांना; नैऋत्य दिशेला राक्षसांसाठी नैवेद्य अर्पण करावा.

वायव्ये हाञ्च नागेभ्यो नक्षत्रेभ्यश्च मध्यतः। हां राशिभ्यः स्वाहा वह्नौ विश्वेभ्यो नैर्ऋते तथा

वायव्य दिशेला हां, नागांना; मध्यभागी नक्षत्रांना; हां, राशींना स्वाहा; अग्नीमध्ये सर्वांना आणि नैऋत्य दिशेलाही.

वारुण्यां क्षेत्रपालाय अन्तर्बलिरुदाहृतः। द्वितीये मण्डले वाह्ये इन्द्रायाग्नियमाय च

पश्चिमेस क्षेत्रपालासाठी अंतर्यज्ञ दिला जातो; दुसऱ्या, बाहेरील मंडळात इंद्र, अग्नी आणि यम यांना नैवेद्य अर्पण करावा.

नैर्ऋताय जलेशाय वायवे धनरक्षिणे। ईशानाय च पूर्वादौ हीशाने ब्रह्मणे नमः

नैऋतासाठी, जलाधिपतीसाठी, वायूसाठी, धनपालकासाठी, पूर्व दिशेच्या सुरुवातीला ईशानासाठी आणि ब्रह्मरूप ईशानासाठी नमस्कार.

नैर्ऋते विष्णवे स्वाहा वायसादेर्वहिर्बलिः। बलिद्वयगतान्मन्त्रान् संहारमुद्रयाऽऽत्मनि

नैऋतासाठी, विष्णूसाठी स्वाहा; बाहेरील नैवेद्य कावळ्यांसह इतरांसाठी; दोन्ही नैवेद्याचे मंत्र संहारमुद्रेने स्वतःमध्ये विलीन करावेत.

ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः। यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ईश्वर म्हणाले: अर्घ्यपात्र हातात घेऊन, नीट बंदिस्त अग्निगृहात जावे आणि सर्व यज्ञसामग्री दिव्य दृष्टीने तयार करावी.

उदङ्‌मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रोक्षणं ताडनं कुशैः। विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्म्मणाभ्युक्षणं मतं

उत्तर दिशेला तोंड करून, अग्निकुंड पाहावे, कुशांनी शिंपडावे व टोलावे, अस्त्रमंत्राने योग्य कृती करावी आणि कवचाने शिंपडावे.

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि। कुर्वीत वर्म्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

तलवारीने खणलेली माती काढावी, भरून समतल करावी; कवचाने शिंपडावे आणि बाणमंत्राने टोलावे.

सम्मार्ज्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनम्। त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्म्मणाभ्यर्च्चनं सदा

सदैव झाडणे, लेप करणे, कलांच्या रूपांची मांडणी करणे, त्रिसूत्री घालणे आणि कवचाने पूजा करावी.