अग्निपुराणम्

गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः। पूर्ववन्मण्डलाद्ये च ऐशान्यां भद्रपीठके

गुरु, विद्या आणि हरि यांची पूजा करून, पूर्वीप्रमाणेच, मांडळापासून सुरुवात करून, ईशान्य दिशेला शुभ आसनावर पुराणे वगैरे लिहावीत.

दर्प्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्व्ववद् घटैः। नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः

दर्पणात पुस्तक पाहून, पूर्वीप्रमाणेच कलशातील पाण्याने शिंपडावे. डोळे उघडण्याचा विधी करून, पुस्तक पलंगावर ठेवावे.

न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं वेदाद्यं तत्र पुस्तके। कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः

पुस्तकात पुरुषसूक्त आणि वेदाचा पहिला भाग ठेवावा, सजीविकरण करून, पूजा करावी आणि नंतर नैवेद्य अर्पण करावा.

सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्व्वादीन् भोजयेद् द्विजान्। रथेन हस्तिना वापि भ्रामयेत् पुस्तकं नरैः

गुरु वगैरेना दक्षिणा देऊन जेवू घालावे. मग पुरुषांनी पुस्तक रथात किंवा हत्तीवरून फिरवावे.

गृहे देवालयादौ तु षुस्तकं स्थाप्य पूजयेत्। वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्च्चयेत्

पुस्तक घरात किंवा देवळात ठेवून, वस्त्र वगैरेने गुंडाळून, सुरुवातीला आणि शेवटी वाचनाच्या वेळी पूजा करावी.

जगच्छान्तिञ्चावधार्य्य पुस्तकं वाचयेन्नरः। अद्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्

जगात शांतता यावी म्हणून, पुस्तक वाचावे. प्रत्येक अध्यायाच्या सुरुवातीला, यजमान व इतरांना कलशातील पाण्याने शिंपडावे.

द्विजाय पुस्तकं दत्त्वा फलस्यान्तो न विद्यते। त्रीण्याहुरतिदीनानि गावः पृथ्वी सरस्वती

ब्राह्मणाला पुस्तक दिल्यावर, त्याचे फळ अनंत असते. गायी, पृथ्वी आणि सरस्वती या तिघी अत्यंत दयाळू मानल्या जातात.

विद्यादानफलं दत्त्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयम्। यावत्तु पत्रसङ्‌ख्यानमक्षराणां तथाऽन्घ

विद्यादानाचे फळ, शाई आणि पानांचा संच दिल्यावर, जशी पाने आणि अक्षरे असतील, तितकेच फळ मिळते, हे प्रिय.

तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते। पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः। कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते

इतक्या हजार वर्षे विष्णुलोकात मान मिळतो. पाच रात्री पुराणे आणि भारत दिल्यावर, एकवीस पिढ्या उध्दार होतात आणि शेवटी परम तत्वात विलीन होतो.

ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः। यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ईश्वर म्हणाले: अर्घ्यपात्र घेऊन, नीट सज्ज होऊन, अग्निकुंडात जावे आणि सर्व यज्ञसामग्री दिव्य दृष्टीने तयार करावी.

उदङ्‌मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रोक्षणं ताडनं कुशैः। विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्म्मणाभ्युक्षणं मतं

उत्तर दिशेला तोंड करून, कुंड पाहावे, कुशाने शिंपडावे आणि हलके मारावे, मंत्र म्हणावे आणि रक्षणासाठी पाण्याचा अभिषेक करावा.

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि। कुर्वीत वर्म्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

तलवारीने खड्डा खणावा, साफ करावा, भरून समतल करावा. मग रक्षणासाठी पाण्याचा शिंपडावा आणि बाणाने टकटक करावी.

सम्मार्ज्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनम्। त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्म्मणाभ्यर्च्चनं सदा

स्वच्छ करून, लेप लावून, योग्य मापाने आकार द्यावा, तीन दोऱ्यांनी बांधावे आणि नेहमी रक्षणासाठी पाण्याने पूजा करावी.

रेखात्रयमुदक् कुर्य्यादेकां पूर्वाननामधः। कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्य्ययः

तो तीन पाण्याच्या रेषा काढाव्यात — एक पूर्वेकडे, एक समोर, आणि एक खाली. किंवा पवित्र कुश आणि शिवास्त्र वापरून त्यांची जागा बदलू शकतो.

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भेश्चतुष्पथम्। अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

वज्रासारखा करण्याच्या मंत्राने, मनानेच तो चार दिशांना कुश घालावा. पात्राच्या मंत्राने, मनानेच आसन मोठ्या प्रमाणात मांडावे.

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशमावाह्य पूजयेत्। वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितम्

मनानेच तिथे वागीश्वरीला बोलवून, प्रभूची पूजा करावी. अग्नी योग्य प्रकारे आणून, शुद्ध पात्रावर ठेवावा.

क्रव्यादांशंपरित्यज्य वीक्षणादिविशोधितम्। औदर्य्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयम्

मांसाहारींसाठी योग्य असलेला भाग बाजूला काढून, नीट पाहून व इतर उपायांनी शुद्ध करून, देहातील, चंद्रातील आणि भौतिक असे तीन अग्नी एकत्र करावेत.

ओं हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत्। संहितामन्त्रितं वह्नि धेनुमुद्रामृतीकृतम्

ॐ हूं असा उच्चार करून, अग्नीच्या चैतन्यासाठी अग्नीबीजाने स्थापना करावी. संहितामंत्राने सिद्ध केलेला अग्नी, गायीच्या मुद्रा करून अमृतमय करावा.

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितम्। पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योद्‌र्ध्वं प्रदक्षिणम्

शस्त्र मंत्राने रक्षण करून, कवचाने झाकून, पूजेची दोरी घेऊन, कुंडाच्या वरून उजवीकडे प्रदक्षिणा करावी.

शिववीजमिति ध्यात्वा वागीशागर्भगोचरे। वागीश्वरेण देवेन क्षिप्यमानं विभावयेत्

शिवबीज वागीशेच्या गर्भात आहे असे ध्यान करून, वागीश्वरे देवतेने ते टाकले जात आहे असे मनात पाहावे.

भूमिष्ठजानुको मन्त्री हृदात्मसम्मुखं क्षिपेत्। ततोऽन्तस्थितवीजस्य नाभिदेशे समूहम्

भूमीवर बसलेला पुरोहित, मनानेच स्वतःकडे तोंड करून ते टाकावे. मग, नाभीच्या भागात आतल्या बीजांचा समूह एकत्र करावा.

सम्भृतिं परिधानस्य शौचमाचमनं हृदा। गर्भाग्नेः पूजनं कृत्वा तद्रक्षार्थं शराणुना

आच्छादन एकत्र करणे, शुद्धता आणि आचमन हे सर्व मनाने करावे. गर्भाग्नीची पूजा करून, त्याच्या रक्षणासाठी बाणाचा उपयोग करावा.

वध्नीयाद्गर्भजं देव्याः ककङ्कणं पाणिपल्लवे। गर्भाधानाय सम्पूज्य सद्योजातेन पावकम्

देवीच्या गर्भातून जन्मलेले कंकण तिच्या कोमल हातावर बांधावे. संपूर्ण पूजा करून, सद्योजाताने अग्नीची गर्भाधानासाठी पूजा करावी.

ततो हृदयमन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्। पुंसवनाय वामेन तृतीये मासि पूजयेत्

मग हृदयमंत्राने तीन आहुती द्याव्यात. पुत्रप्राप्तीसाठी, तिसऱ्या महिन्यात डाव्या बाजूने पूजा करावी.

आहुतित्रितयं दद्याच्छिरसाम्बुकणान्वितं। सीमन्तोन्नयनं षष्ठे मासि सम्पूज्य रूपिणा

तीन आहुती, डोक्यावर पाण्याचे थेंब टाकून द्याव्यात. सहाव्या महिन्यात, रूपिणी देवीची पूजा करून सीमंतोन्नयन करावे.

जुहुयादाहुतीस्तिस्त्रः शिखया शिखयैव तु। वक्त्राङ्गकल्पनां कुर्य्याद्वक्त्रोद्‌घाटननिष्कृती

शिखा वापरून तीन आहुती द्याव्यात, प्रत्यक्ष शिखेनेच. मग तोंडाची रचना, तोंड उघडणे आणि शुद्धीची क्रिया करावी.

जातकर्म्मंनृकर्म्मभ्यां दशमे मासि पूर्ववत। वह्नि सन्धुक्ष्य दर्भाद्यैः स्नानं गर्भमलापहं

दहाव्या महिन्यात, पूर्वीप्रमाणेच जातकर्म आणि नरकर्म करावेत. कुश वगैरेने अग्नी प्रज्वलित करून, गर्भातील अशुद्धी दूर करण्यासाठी स्नान करावे.

सुवर्णबन्धनं देव्या कृतं ध्यात्वा हृदार्च्चयेत्। सद्यः सूतकनाशाय प्रोक्षयेदस्त्रवारिणा

देवीसाठी केलेले सुवर्णबंधन मनात ठेवून, मनानेच पूजा करावी. लगेच सूतक नष्ट व्हावे म्हणून, शस्त्र मंत्राने सिद्ध केलेल्या पाण्याने शिंपडावे.

कुम्भन्तु वहिरस्त्रेण ताडयेद्वर्म्मणोक्षयेत्। अस्त्रेणोत्तरपूर्व्वाग्रान्मेखलासु वहिः कुशान्

मडके बाहेरील शस्त्राने स्पर्श करावे आणि कवचाने शुद्ध करावे. शस्त्र मंत्राने, उत्तरेकडील आणि पूर्वेकडील टोकांवर, मेखला बाहेर कुश ठेवावेत.