अग्निपुराणम्

ओं क्षों नरसिंह उग्ररूप ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल स्वाहा ओं क्षौं नमो भगवते नरसिंहाय प्रदिप्तसूर्यकोटिसहस्रसमतेजसे वज्रनखदंष्ट्रायुधाय स्फुटविकटविकीर्णकेसरसटा प्रक्षुभितमहार्णवाम्भोददुन्दुभिनिर्घोषाय सर्वमन्त्रोत्तारणाय एह्येहि भगवन्नरसिंह पुरुषपरापर ब्रह्मसत्येन स्फुर स्फुर विजृम्भ विजृम्भ आक्रम आक्रम गर्ज गर्ज मुञ्च मुञ्च सिंहनादान् विदारय विदारय विद्रावय विद्रावय आविश अविश सर्वमन्त्ररूपाणि सर्व्वमन्त्रजातयश्च हन् हन छिन्द छिन्द सङ्क्षिप सङ्क्षिप सर सर दारय दारय स्फुट स्फुट स्फोटय ज्वालामालासङ्घातमय सर्वतोऽनन्तज्वालावज्राशनिचक्रेण सर्वपातालान् उत्सादय उत्सादय सर्वतोऽनन्तज्वलावज्रशरपञ्चरेण सर्वपातालान् परिवारय परिवारय सर्वपातालासुरवासिनां हृदयान्याकर्षय आकर्षय शीघ्रं दह दह पच पच मथ मथ शोषय शोषय निकृन्तय निकृन्तय तावद्यावन्मे वशमागताः पातालेभ्यः फट् असुरेभ्यः फट् मन्त्ररूपेभ्यः फट् मन्त्रजातिभ्यः फट् संशयान्मां भगवन्नरसिंहरूप विष्णो सर्वापद्भ्यः सर्वमन्त्ररूपेभ्यो रक्ष रक्ष ह्रूं फट् नमाऽस्तु ते

ॐ क्षों! नरसिंहा, उग्र रूप, जळ, जळ! प्रज्वल, प्रज्वल! स्वाहा! ॐ क्षौं! भगवंत नरसिंहाला नमस्कार, ज्याचा तेज हजारो सूर्यांइतका प्रखर आहे, ज्याचे शस्त्र वज्रासारखे नख आणि दात आहेत, ज्याची अयाळ फडकलेली आहे, ज्याचा गर्जना समुद्र हलवते आणि मोठ्या नगाऱ्यासारखी घुमते, जो सर्व मंत्रांवर विजय मिळवतो—या, या, भगवंत नरसिंहा, पुरुषोत्तम, ब्रह्माच्या सत्याने प्रकट हो, प्रकट हो! वाढ, वाढ! पुढे जा, पुढे जा! गरजा, गरजा! सिंहगर्जना सोड, सोड! विदारा, विदारा! पळव, पळव! सर्व मंत्ररूपांत आणि सर्व मंत्रवंशांत प्रवेश कर! हल्ला कर, हल्ला कर! छेद, छेद! संकुचित कर, संकुचित कर! वहा, वहा! फोड, फोड! फुट, फुट! ज्वाळांच्या समूहाने सर्वत्र विखुर, अनंत ज्वाळा-वज्रांच्या चक्राने सर्व पाताळांचा नाश कर! अनंत ज्वाळा-वज्रांच्या पिंजऱ्याने सर्व पाताळांना वेढ! पाताळातील असुरांच्या हृदयांना आकर्षित कर, लवकर जाळ, जाळ! भाज, भाज! हालव, हालव! वाळव, वाळव! छाट, छाट! जोपर्यंत ते माझ्या अधीन येत नाहीत, तोपर्यंत—पाताळांपासून फट! असुरांपासून फट! मंत्ररूपांपासून फट! मंत्रवंशांपासून फट! हे भगवंत नरसिंह, विष्णूच्या नरसिंह रूपा, सर्व संकटांपासून, सर्व मंत्ररूपांपासून मला वाचव, वाचव! ह्रूं फट! तुला नमस्कार!

त्रैलोक्यमोहनैर्म्मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः। गदी दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः

तीनही लोकांना मोहित करणाऱ्या मंत्रांनी 'त्रैलोक्यमोहन' याची स्थापना करा; उजवीकडे गदा, शांत करणारा, दोन किंवा चार हातांचा असो.

वामोद्‌र्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्यधः। श्रीपुष्टिसंयुतं कुर्य्याद् बलेन सह भद्रया

डाव्या वरच्या बाजूला चक्र आणि खाली पाञ्चजन्य शंख ठेवा; श्री आणि पुष्टी यांच्यासह, बळ व भद्रा यांचाही समावेश करा.

प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपेऽपि वा। वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकम्

विष्णूची स्थापना मंदिरात, घरी किंवा मंडपातही करा; वामन, वैकुंठ, हयग्रीव आणि अनिरुद्ध यांचीही स्थापना करा.

स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान्। सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकम्

पाण्यावर झोपलेल्या रूपाची आणि मत्स्यादी अवतारांची स्थापना करा; संकर्षण, विश्वरूप आणि लिंगरूप रुद्रमूर्ती यांचीही स्थापना करा.

अर्द्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः। भैरवं च तथा सूर्य्यं ग्रहांस्तद्वद्विनायकम्

अर्धनारीश्वर, हरि, शंकर, मातृका, भैरव, सूर्य, ग्रह, आणि विनायक यांची सुद्धा तशीच चित्रे काढावीत.

गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां चित्रजां च बलाबलाम्। पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिम्

मी गौरी, इंद्र आणि इतर देवता, विविध देवी, बला आणि बला, तसेच पुस्तकांची स्थापना कशी करावी हे सांगतो.

स्वस्तिके मण्डलेऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितम् । लोख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुं विद्यां हरिं यजेत्

स्वस्तिक किंवा मंडळावर पूजा करून, कुशाच्या आसनावर बसून, लिहिलेल्या पुस्तकाची, गुरुची, विद्या आणि हरिची पूजा करावी.

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरम्। प्राङ्‌मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकम्

यजमानाने पूर्वेकडे तोंड करून, कमळाचे ध्यान करावे, पाच श्लोक लिहून, गुरु, विद्या, हरि आणि लिहिणारा यांची पूजा करावी.

रौप्यस्थमस्या हैम्या च लेखन्या नागराक्षरम् । ब्राह्मणान् बोजयेच्छक्त्या शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम्

चांदीच्या किंवा सोन्याच्या लेखणीने नागरी अक्षरे लिहावीत. मग आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि दक्षिणा द्यावी.

गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः। पूर्ववन्मण्डलाद्ये च ऐशान्यां भद्रपीठके

गुरु, विद्या आणि हरि यांची पूजा करून, पूर्वीप्रमाणेच, मांडळापासून सुरुवात करून, ईशान्य दिशेला शुभ आसनावर पुराणे वगैरे लिहावीत.

दर्प्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्व्ववद् घटैः। नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः

दर्पणात पुस्तक पाहून, पूर्वीप्रमाणेच कलशातील पाण्याने शिंपडावे. डोळे उघडण्याचा विधी करून, पुस्तक पलंगावर ठेवावे.

न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं वेदाद्यं तत्र पुस्तके। कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः

पुस्तकात पुरुषसूक्त आणि वेदाचा पहिला भाग ठेवावा, सजीविकरण करून, पूजा करावी आणि नंतर नैवेद्य अर्पण करावा.

सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्व्वादीन् भोजयेद् द्विजान्। रथेन हस्तिना वापि भ्रामयेत् पुस्तकं नरैः

गुरु वगैरेना दक्षिणा देऊन जेवू घालावे. मग पुरुषांनी पुस्तक रथात किंवा हत्तीवरून फिरवावे.

गृहे देवालयादौ तु षुस्तकं स्थाप्य पूजयेत्। वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्च्चयेत्

पुस्तक घरात किंवा देवळात ठेवून, वस्त्र वगैरेने गुंडाळून, सुरुवातीला आणि शेवटी वाचनाच्या वेळी पूजा करावी.

जगच्छान्तिञ्चावधार्य्य पुस्तकं वाचयेन्नरः। अद्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्

जगात शांतता यावी म्हणून, पुस्तक वाचावे. प्रत्येक अध्यायाच्या सुरुवातीला, यजमान व इतरांना कलशातील पाण्याने शिंपडावे.

द्विजाय पुस्तकं दत्त्वा फलस्यान्तो न विद्यते। त्रीण्याहुरतिदीनानि गावः पृथ्वी सरस्वती

ब्राह्मणाला पुस्तक दिल्यावर, त्याचे फळ अनंत असते. गायी, पृथ्वी आणि सरस्वती या तिघी अत्यंत दयाळू मानल्या जातात.

विद्यादानफलं दत्त्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयम्। यावत्तु पत्रसङ्‌ख्यानमक्षराणां तथाऽन्घ

विद्यादानाचे फळ, शाई आणि पानांचा संच दिल्यावर, जशी पाने आणि अक्षरे असतील, तितकेच फळ मिळते, हे प्रिय.

तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते। पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः। कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते

इतक्या हजार वर्षे विष्णुलोकात मान मिळतो. पाच रात्री पुराणे आणि भारत दिल्यावर, एकवीस पिढ्या उध्दार होतात आणि शेवटी परम तत्वात विलीन होतो.

ईश्वर उवाच अर्घपात्रकरो यायादग्न्यागारं सुसंवृतः। यागोपकरणं सर्वं दिव्यदृष्ट्या च कल्पयेत्

ईश्वर म्हणाले: अर्घ्यपात्र घेऊन, नीट सज्ज होऊन, अग्निकुंडात जावे आणि सर्व यज्ञसामग्री दिव्य दृष्टीने तयार करावी.

उदङ्‌मुखः कुण्डमीक्षेत् प्रोक्षणं ताडनं कुशैः। विदध्यादस्त्रमन्त्रेण वर्म्मणाभ्युक्षणं मतं

उत्तर दिशेला तोंड करून, कुंड पाहावे, कुशाने शिंपडावे आणि हलके मारावे, मंत्र म्हणावे आणि रक्षणासाठी पाण्याचा अभिषेक करावा.

खड्गेन खातमुद्धारं पूरणं समतामपि। कुर्वीत वर्म्मणा सेकं कुट्टनन्तु शरात्मना

तलवारीने खड्डा खणावा, साफ करावा, भरून समतल करावा. मग रक्षणासाठी पाण्याचा शिंपडावा आणि बाणाने टकटक करावी.

सम्मार्ज्जनं समालेपं कलारूपप्रकल्पनम्। त्रिसूत्रीपरिधानं च वर्म्मणाभ्यर्च्चनं सदा

स्वच्छ करून, लेप लावून, योग्य मापाने आकार द्यावा, तीन दोऱ्यांनी बांधावे आणि नेहमी रक्षणासाठी पाण्याने पूजा करावी.

रेखात्रयमुदक् कुर्य्यादेकां पूर्वाननामधः। कुशेन च शिवास्त्रेण यद्वा तासां विपर्य्ययः

तो तीन पाण्याच्या रेषा काढाव्यात — एक पूर्वेकडे, एक समोर, आणि एक खाली. किंवा पवित्र कुश आणि शिवास्त्र वापरून त्यांची जागा बदलू शकतो.

वज्रीकरणमन्त्रेण हृदा दर्भेश्चतुष्पथम्। अक्षपात्रन्ततनुत्रेण विन्यसेद्विष्टरं हृदा

वज्रासारखा करण्याच्या मंत्राने, मनानेच तो चार दिशांना कुश घालावा. पात्राच्या मंत्राने, मनानेच आसन मोठ्या प्रमाणात मांडावे.

हृदा वागीश्वरीं तत्र ईशमावाह्य पूजयेत्। वह्निं सदाश्रयानीतं शुद्धपात्रोपरिस्थितम्

मनानेच तिथे वागीश्वरीला बोलवून, प्रभूची पूजा करावी. अग्नी योग्य प्रकारे आणून, शुद्ध पात्रावर ठेवावा.

क्रव्यादांशंपरित्यज्य वीक्षणादिविशोधितम्। औदर्य्यं चैन्दवं भौतं एकीकृत्यानलत्रयम्

मांसाहारींसाठी योग्य असलेला भाग बाजूला काढून, नीट पाहून व इतर उपायांनी शुद्ध करून, देहातील, चंद्रातील आणि भौतिक असे तीन अग्नी एकत्र करावेत.

ओं हूं वह्निचैतन्याय वह्निवीजेन विन्यसेत्। संहितामन्त्रितं वह्नि धेनुमुद्रामृतीकृतम्

ॐ हूं असा उच्चार करून, अग्नीच्या चैतन्यासाठी अग्नीबीजाने स्थापना करावी. संहितामंत्राने सिद्ध केलेला अग्नी, गायीच्या मुद्रा करून अमृतमय करावा.

रक्षितं हेतिमन्त्रेण कवचेनावगुण्ठितम्। पूजितन्त्रिः परिभ्राम्य कुण्डस्योद्‌र्ध्वं प्रदक्षिणम्

शस्त्र मंत्राने रक्षण करून, कवचाने झाकून, पूजेची दोरी घेऊन, कुंडाच्या वरून उजवीकडे प्रदक्षिणा करावी.