अग्निपुराणम्

चिच्छक्तिं बोधयित्वा तु मूलात् सान्निध्यकं चरेत्। भूस्वर्णवस्त्रगोन्नादि गुरवे ब्रह्मणेर्पयेत्। एवं देव्योऽखिलाः स्थाप्यावाह्य स्वर्गादि भावयेत्

चैतन्यशक्ती जागृत करून, मूळापासून आवाहन करा; गुरू किंवा ब्राह्मणाला सोनं, वस्त्र, गाई वगैरे द्या; अशा प्रकारे सर्व देवींची स्थापना व आवाहन करून, त्या स्वर्गात व त्यापलीकडे आहेत असे ध्यान करा.

अग्निपुराणम् अध्यायः ७१- गणेशपूजाविधिः अथ एकसप्ततितमोऽध्यायः ईश्वर उवाच गणपूजां प्रवक्ष्यामि निर्विघ्नामखिलार्थदाम् । गणाय स्वाहा हृदयमेकदंष्ट्राय वै शिरः

आता मी गणपतीची पूजा सांगतो, जी सर्व अडथळे दूर करते आणि सर्व मनोकामना पूर्ण करते. 'गणाय स्वाहा'—हे हृदयासाठी; 'एकदंताय'—हे डोक्यासाठी.

गजकर्णिने च शिखा गजवक्त्राय वर्ग च । महोदराय स्वदन्तहस्तायाति तथास्त्रकम्

'गजकर्णी'—शिखेसाठी; 'गजवक्त्राय'—समूहासाठी; 'महोदर, स्वदंतहस्त'—शस्त्रांसाठी.

गणो गुरुः पादुका च शक्त्यनन्तौ च धर्मकः । मुख्यास्थिमण्डलं चाधश्चोर्ध्वच्छदनमर्चयेत्

गण हा गुरू, पादुका, दोन शक्ती आणि धर्म आहे; मुख्य अस्थिमंडल खाली आणि वरचं आवरण यांची पूजा करा.

पद्मकर्णिकवीजांश्च ज्वालिनीं नन्दयार्चयेत् । सूर्येशा कामरूपा च उदया कामवर्तिनी

कमळाच्या कर्णिकेतील बीजाक्षरांची आणि ज्वालामय शक्तीची नंदासह पूजा करा; सूर्येश, कामरूपा, उदया आणि कामवर्तिनी यांचीही पूजा करा.

सत्या च विघ्ननाशा च ग्रासनं गन्धमृत्तिका । यं शोषो रं च दहनं प्लवो लं वं तथामृतम्

सत्या आणि विघ्ननाशा, नैवेद्य, सुवासिक माती; यं, शोष, रं, दहन, प्लव, लं, वं आणि अमृत—यांचीही पूजा करा.

लम्बोदराय विद्महे महोदराय धीमहि तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥ गणपतिर्गणाधिपो गणेशो गणनायकः। गणक्रीडो वक्रतुण्ड एकदंष्ट्रो महोदरः

'लंबोदर याचा विचार करतो, महोदराचे ध्यान करतो, दंती आम्हाला प्रेरणा देवो.' गणपती, गणांचा स्वामी, गणेश, गणनायक, गणांमध्ये रमणारा, वक्रतुंड, एकदंत, महोदर.

गजवक्त्रो लम्बकुक्षिर्विकटो विघ्ननाशनः। धूम्रवर्णा महेन्द्राद्याः पूज्या गणपतेः स्मृताः

गजवक्त्र, लांब पोटाचा, भयंकर, विघ्नांचा नाश करणारा; धूसर रंगाचे, महेंद्र वगैरे हे गणपतीसाठी पूज्य मानले जातात.

भगवानुवाच एवं ताक्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेस्तथा। प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या स्वस्वमन्त्रेण तां श्रृणु

भगवान म्हणाले: तक्ष्याचं चक्र, ब्रह्मा आणि नरहरि यांची प्रतिष्ठा विष्णूप्रमाणेच, त्यांच्या त्यांच्या मंत्राने करावी—ते ऐक.

सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर। च्छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय अभ्यर्च्य चक्रं चानेन रणे दारयते रिपून्

'सुदर्शन, महाचक्र, शांत, दुष्टांचा आणि भयाचा नाश करणारा—कापा, कापा! फोडा, फोडा! विदारा, विदारा!' या मंत्राने चक्राची पूजा केल्यावर, ते युद्धात शत्रूंना फाडते.

त्रैलोक्यमोहनैर्म्मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः। गदी दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः

तीनही लोकांना मोहित करणाऱ्या मंत्रांनी 'त्रैलोक्यमोहन' याची स्थापना करा; उजवीकडे गदा, शांत करणारा, दोन किंवा चार हातांचा असो.

वामोद्‌र्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्यधः। श्रीपुष्टिसंयुतं कुर्य्याद् बलेन सह भद्रया

डाव्या वरच्या बाजूला चक्र आणि खाली पाञ्चजन्य शंख ठेवा; श्री आणि पुष्टी यांच्यासह, बळ व भद्रा यांचाही समावेश करा.

प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपेऽपि वा। वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकम्

विष्णूची स्थापना मंदिरात, घरी किंवा मंडपातही करा; वामन, वैकुंठ, हयग्रीव आणि अनिरुद्ध यांचीही स्थापना करा.

स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान्। सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकम्

पाण्यावर झोपलेल्या रूपाची आणि मत्स्यादी अवतारांची स्थापना करा; संकर्षण, विश्वरूप आणि लिंगरूप रुद्रमूर्ती यांचीही स्थापना करा.

अर्द्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः। भैरवं च तथा सूर्य्यं ग्रहांस्तद्वद्विनायकम्

अर्धनारीश्वर, हरि, शंकर, मातृका, भैरव, सूर्य, ग्रह, आणि विनायक यांची सुद्धा तशीच चित्रे काढावीत.

गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां चित्रजां च बलाबलाम्। पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिम्

मी गौरी, इंद्र आणि इतर देवता, विविध देवी, बला आणि बला, तसेच पुस्तकांची स्थापना कशी करावी हे सांगतो.

स्वस्तिके मण्डलेऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितम् । लोख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुं विद्यां हरिं यजेत्

स्वस्तिक किंवा मंडळावर पूजा करून, कुशाच्या आसनावर बसून, लिहिलेल्या पुस्तकाची, गुरुची, विद्या आणि हरिची पूजा करावी.

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरम्। प्राङ्‌मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकम्

यजमानाने पूर्वेकडे तोंड करून, कमळाचे ध्यान करावे, पाच श्लोक लिहून, गुरु, विद्या, हरि आणि लिहिणारा यांची पूजा करावी.

रौप्यस्थमस्या हैम्या च लेखन्या नागराक्षरम् । ब्राह्मणान् बोजयेच्छक्त्या शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम्

चांदीच्या किंवा सोन्याच्या लेखणीने नागरी अक्षरे लिहावीत. मग आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि दक्षिणा द्यावी.

गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः। पूर्ववन्मण्डलाद्ये च ऐशान्यां भद्रपीठके

गुरु, विद्या आणि हरि यांची पूजा करून, पूर्वीप्रमाणेच, मांडळापासून सुरुवात करून, ईशान्य दिशेला शुभ आसनावर पुराणे वगैरे लिहावीत.

दर्प्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्व्ववद् घटैः। नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः

दर्पणात पुस्तक पाहून, पूर्वीप्रमाणेच कलशातील पाण्याने शिंपडावे. डोळे उघडण्याचा विधी करून, पुस्तक पलंगावर ठेवावे.

न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं वेदाद्यं तत्र पुस्तके। कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः

पुस्तकात पुरुषसूक्त आणि वेदाचा पहिला भाग ठेवावा, सजीविकरण करून, पूजा करावी आणि नंतर नैवेद्य अर्पण करावा.

सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्व्वादीन् भोजयेद् द्विजान्। रथेन हस्तिना वापि भ्रामयेत् पुस्तकं नरैः

गुरु वगैरेना दक्षिणा देऊन जेवू घालावे. मग पुरुषांनी पुस्तक रथात किंवा हत्तीवरून फिरवावे.

गृहे देवालयादौ तु षुस्तकं स्थाप्य पूजयेत्। वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्च्चयेत्

पुस्तक घरात किंवा देवळात ठेवून, वस्त्र वगैरेने गुंडाळून, सुरुवातीला आणि शेवटी वाचनाच्या वेळी पूजा करावी.

जगच्छान्तिञ्चावधार्य्य पुस्तकं वाचयेन्नरः। अद्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्

जगात शांतता यावी म्हणून, पुस्तक वाचावे. प्रत्येक अध्यायाच्या सुरुवातीला, यजमान व इतरांना कलशातील पाण्याने शिंपडावे.

द्विजाय पुस्तकं दत्त्वा फलस्यान्तो न विद्यते। त्रीण्याहुरतिदीनानि गावः पृथ्वी सरस्वती

ब्राह्मणाला पुस्तक दिल्यावर, त्याचे फळ अनंत असते. गायी, पृथ्वी आणि सरस्वती या तिघी अत्यंत दयाळू मानल्या जातात.

विद्यादानफलं दत्त्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयम्। यावत्तु पत्रसङ्‌ख्यानमक्षराणां तथाऽन्घ

विद्यादानाचे फळ, शाई आणि पानांचा संच दिल्यावर, जशी पाने आणि अक्षरे असतील, तितकेच फळ मिळते, हे प्रिय.

तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते। पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः। कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते

इतक्या हजार वर्षे विष्णुलोकात मान मिळतो. पाच रात्री पुराणे आणि भारत दिल्यावर, एकवीस पिढ्या उध्दार होतात आणि शेवटी परम तत्वात विलीन होतो.