अग्निपुराणम्

घृतेनाभ्यज्य मूलेन स्नपयेत् पञ्चगव्यकैः। हिरण्यवर्णां हरिणी नेत्रे चोन्मीलयेच्छ्रियाः

तुपाने आणि मूळ मंत्राने अभिषेक करून, पंचगव्याने स्नान करावं; सोन्यासारखी कांती असलेल्या, हरिणीसारख्या डोळ्यांच्या श्रीचे नेत्र उघडावेत.

तन्म आवह इत्येवं प्रदद्यान्मधुरत्रयम्। अश्वपूर्वेति पूर्वेण तां कुम्भेनाभिषेचयेत्

'इथे या' असं म्हणत, तीन गोड पदार्थ अर्पण करावेत; 'अश्वपूर्व' या मंत्राने, पूर्वीप्रमाणे, त्या कलशाने अभिषेक करावा.

कामोस्मितेति याम्येन पश्चिमेनाभिषेचयेत्। चन्द्रं प्रभासामुच्चार्य्याद्त्यवर्णेति चोत्तरात्

'कामोस्मि' या मंत्राने दक्षिणेकडून, पश्चिमेकडून अभिषेक करावा; 'चंद्रं प्रभासाम्' आणि 'त्यवर्ण' या मंत्रांनी उत्तर दिशेने अभिषेक करावा.

उपैतु मेति चाग्नेयात् क्षुत्‌पिपासेति नैर्ऋतात्। गन्धद्वारेति वायव्यां मनसः कममाकृतिम्

'उपैतु मे' या मंत्राने आग्नेय दिशेने, 'क्षुत्पिपासे' या मंत्राने नैऋत्य दिशेने, 'गंधद्वारे' या मंत्राने वायव्य दिशेने, मनाच्या इच्छेप्रमाणे रूप तयार करावं.

ईशानकलशेनैव शिरः सौवर्णकर्द्दमात्। एकाशीतिघटैः स्नानं मन्त्रेणापः सृजन् क्षितिम्

ईशान कलशाने, सोन्याच्या मातीने शिराचं स्नान करावं; एक्याऐंशी कलशांनी, मंत्राने पाणी तयार करून, पृथ्वीवर अभिषेक करावा.

आद्‌र्द्रां पुष्करिणीं गन्धैराद्‌र्द्रामित्यादिपुष्पकैः। तन्मयावह मन्त्रेण य आनन्द ऋ चाखिलम्

ओलसर कमळं आणि इतर सुगंधी ओले फुलं अर्पण करावीत; 'तनमयावह' या मंत्राने, 'या आनंद' या ऋचेने आणि इतर सर्व मंत्रांनी पूजा करावी.

शायन्तीयेन शय्यायां श्रीसूक्तेन च सन्निधिम्। लक्ष्मीवीजेन चिच्छक्तिं विन्यस्याभ्यर्चयेत् पुनः

'शायंतीय' या सूक्ताने शय्येवर, 'श्रीसूक्त' ने उपस्थितीसाठी; लक्ष्मी बीजमंत्राने चैतन्यशक्ती स्थापन करून पुन्हा पूजा करावी.

श्रीसूक्तेन मण्डपेथ कुण्डेष्वब्जानि होमयेत्। करवीराणि वा हत्वा सहस्रं शतमेव वा

श्रीसूक्त म्हणत मंडप तयार करा आणि कुंडांमध्ये कमळांची आहुती द्या; किंवा करवीर फुलं गोळा करून, हजार किंवा किमान शंभर फुलांची आहुती द्या.

गृहोपकरणान्तादि श्रीसूक्तेनैव चार्पयेत्। ततः प्रासादसंस्कारं सर्वं कृत्वा तु पूर्ववत्

घरातील भांडी व इतर वस्तू श्रीसूक्त म्हणत अर्पण करा; त्यानंतर, पूर्वीप्रमाणेच सर्व देवळाच्या प्रतिष्ठेची विधी पूर्ण करा.

मन्त्रेण पिण्डिकां कृत्वा प्रतिष्ठानं ततः श्रियः । श्रीसूक्तेन च सान्निध्यं पूर्ववत् प्रत्यृचं जपेत्

मंत्राने पिंडी तयार करा आणि मग श्रीची प्रतिष्ठा करा; श्रीसूक्त म्हणत, पूर्वीप्रमाणे प्रत्येक ऋचा जपत तिचे आवाहन करा.

चिच्छक्तिं बोधयित्वा तु मूलात् सान्निध्यकं चरेत्। भूस्वर्णवस्त्रगोन्नादि गुरवे ब्रह्मणेर्पयेत्। एवं देव्योऽखिलाः स्थाप्यावाह्य स्वर्गादि भावयेत्

चैतन्यशक्ती जागृत करून, मूळापासून आवाहन करा; गुरू किंवा ब्राह्मणाला सोनं, वस्त्र, गाई वगैरे द्या; अशा प्रकारे सर्व देवींची स्थापना व आवाहन करून, त्या स्वर्गात व त्यापलीकडे आहेत असे ध्यान करा.

अग्निपुराणम् अध्यायः ७१- गणेशपूजाविधिः अथ एकसप्ततितमोऽध्यायः ईश्वर उवाच गणपूजां प्रवक्ष्यामि निर्विघ्नामखिलार्थदाम् । गणाय स्वाहा हृदयमेकदंष्ट्राय वै शिरः

आता मी गणपतीची पूजा सांगतो, जी सर्व अडथळे दूर करते आणि सर्व मनोकामना पूर्ण करते. 'गणाय स्वाहा'—हे हृदयासाठी; 'एकदंताय'—हे डोक्यासाठी.

गजकर्णिने च शिखा गजवक्त्राय वर्ग च । महोदराय स्वदन्तहस्तायाति तथास्त्रकम्

'गजकर्णी'—शिखेसाठी; 'गजवक्त्राय'—समूहासाठी; 'महोदर, स्वदंतहस्त'—शस्त्रांसाठी.

गणो गुरुः पादुका च शक्त्यनन्तौ च धर्मकः । मुख्यास्थिमण्डलं चाधश्चोर्ध्वच्छदनमर्चयेत्

गण हा गुरू, पादुका, दोन शक्ती आणि धर्म आहे; मुख्य अस्थिमंडल खाली आणि वरचं आवरण यांची पूजा करा.

पद्मकर्णिकवीजांश्च ज्वालिनीं नन्दयार्चयेत् । सूर्येशा कामरूपा च उदया कामवर्तिनी

कमळाच्या कर्णिकेतील बीजाक्षरांची आणि ज्वालामय शक्तीची नंदासह पूजा करा; सूर्येश, कामरूपा, उदया आणि कामवर्तिनी यांचीही पूजा करा.

सत्या च विघ्ननाशा च ग्रासनं गन्धमृत्तिका । यं शोषो रं च दहनं प्लवो लं वं तथामृतम्

सत्या आणि विघ्ननाशा, नैवेद्य, सुवासिक माती; यं, शोष, रं, दहन, प्लव, लं, वं आणि अमृत—यांचीही पूजा करा.

लम्बोदराय विद्महे महोदराय धीमहि तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥ गणपतिर्गणाधिपो गणेशो गणनायकः। गणक्रीडो वक्रतुण्ड एकदंष्ट्रो महोदरः

'लंबोदर याचा विचार करतो, महोदराचे ध्यान करतो, दंती आम्हाला प्रेरणा देवो.' गणपती, गणांचा स्वामी, गणेश, गणनायक, गणांमध्ये रमणारा, वक्रतुंड, एकदंत, महोदर.

गजवक्त्रो लम्बकुक्षिर्विकटो विघ्ननाशनः। धूम्रवर्णा महेन्द्राद्याः पूज्या गणपतेः स्मृताः

गजवक्त्र, लांब पोटाचा, भयंकर, विघ्नांचा नाश करणारा; धूसर रंगाचे, महेंद्र वगैरे हे गणपतीसाठी पूज्य मानले जातात.

भगवानुवाच एवं ताक्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेस्तथा। प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या स्वस्वमन्त्रेण तां श्रृणु

भगवान म्हणाले: तक्ष्याचं चक्र, ब्रह्मा आणि नरहरि यांची प्रतिष्ठा विष्णूप्रमाणेच, त्यांच्या त्यांच्या मंत्राने करावी—ते ऐक.

सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर। च्छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय अभ्यर्च्य चक्रं चानेन रणे दारयते रिपून्

'सुदर्शन, महाचक्र, शांत, दुष्टांचा आणि भयाचा नाश करणारा—कापा, कापा! फोडा, फोडा! विदारा, विदारा!' या मंत्राने चक्राची पूजा केल्यावर, ते युद्धात शत्रूंना फाडते.

त्रैलोक्यमोहनैर्म्मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः। गदी दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः

तीनही लोकांना मोहित करणाऱ्या मंत्रांनी 'त्रैलोक्यमोहन' याची स्थापना करा; उजवीकडे गदा, शांत करणारा, दोन किंवा चार हातांचा असो.

वामोद्‌र्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्यधः। श्रीपुष्टिसंयुतं कुर्य्याद् बलेन सह भद्रया

डाव्या वरच्या बाजूला चक्र आणि खाली पाञ्चजन्य शंख ठेवा; श्री आणि पुष्टी यांच्यासह, बळ व भद्रा यांचाही समावेश करा.

प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपेऽपि वा। वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकम्

विष्णूची स्थापना मंदिरात, घरी किंवा मंडपातही करा; वामन, वैकुंठ, हयग्रीव आणि अनिरुद्ध यांचीही स्थापना करा.

स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान्। सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकम्

पाण्यावर झोपलेल्या रूपाची आणि मत्स्यादी अवतारांची स्थापना करा; संकर्षण, विश्वरूप आणि लिंगरूप रुद्रमूर्ती यांचीही स्थापना करा.

अर्द्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः। भैरवं च तथा सूर्य्यं ग्रहांस्तद्वद्विनायकम्

अर्धनारीश्वर, हरि, शंकर, मातृका, भैरव, सूर्य, ग्रह, आणि विनायक यांची सुद्धा तशीच चित्रे काढावीत.

गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां चित्रजां च बलाबलाम्। पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिम्

मी गौरी, इंद्र आणि इतर देवता, विविध देवी, बला आणि बला, तसेच पुस्तकांची स्थापना कशी करावी हे सांगतो.

स्वस्तिके मण्डलेऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितम् । लोख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुं विद्यां हरिं यजेत्

स्वस्तिक किंवा मंडळावर पूजा करून, कुशाच्या आसनावर बसून, लिहिलेल्या पुस्तकाची, गुरुची, विद्या आणि हरिची पूजा करावी.

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरम्। प्राङ्‌मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकम्

यजमानाने पूर्वेकडे तोंड करून, कमळाचे ध्यान करावे, पाच श्लोक लिहून, गुरु, विद्या, हरि आणि लिहिणारा यांची पूजा करावी.