अग्निपुराणम्

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् साङ्गं सावरणं क्रमात्। द्वादशाक्षरवीजैस्तु केशवादीन् समर्च्चयेत्

सुगंध, फुले इत्यादींनी, योग्य रीतीने, अंगे आणि आवरणांसह; बारा अक्षरी बीजमंत्रांनी केशव आणि इतरांची पूजा करावी.

द्वादशारे मण्डले तु लोकपालादिकं क्रमात्। प्रतिमामर्च्चयेत् पश्चाद्‌गन्धपुष्पादिभिर्द्विजः

बारा आऱ्यांच्या मंडलात, लोकपाल वगैरे यांची योग्य क्रमाने पूजा करावी; नंतर प्रतिमेची सुगंध, फुले इत्यादींनी पूजा करावी.

पौरुषेण तु सूक्तेन श्रिया सूक्तेन पिण्डिकाम्। जननादिक्रमात् पञ्चाज्जनयेद्वैष्णवानलम्

पुरुषसूक्त आणि श्रीसूक्त याने पिंडीची पूजा करावी; उत्पत्तीपासून पाच प्रकारे वैष्णव अग्नी उत्पन्न करावा.

हुत्वाग्निं वैष्णवैर्म्मन्त्रैः कुर्य्याच्छान्त्युदकं बुधः। तत् सिक्त्वा प्रतिमामूद्‌र्ध्नि वह्निप्रणयनं चरेत्

वैष्णव मंत्रांनी अग्नीला हवन करून, ज्ञानी माणसाने शांतीसाठी पाणी शिंपडावे. ते पाणी मूर्तीच्या डोक्यावर शिंपडून, नंतर अग्नी आणण्याचा विधी करावा.

दक्षिणेग्निं हुतमिति कुण्डेग्निं प्रणयेद् बुधः। अग्निमग्नीति पूर्वे तु कुण्डेग्निं प्रणयेद्बुधः

दक्षिणेकडील वेदीवरून अग्नी आणताना 'अग्नीला हवन केले' असे म्हणावे; आधी 'अग्नीला बोलावतो' असे म्हणून वेदीवरून अग्नी आणावा.

उत्तरे प्रणयेदग्निमग्निमग्नी हवामहे। अग्निप्रणयने मन्त्रस्त्वमग्ने ह्यग्रिरुच्यते

उत्तर दिशेला अग्नी आणताना 'अग्नीला बोलावतो' असे म्हणावे; अग्नी आणताना 'अग्ने, तुलाच अग्नी म्हणतात' असा मंत्र म्हणावा.

पलाशसमिधानान्तु अष्टोत्तरसहस्रकम्। कुण्डे कुण्डे होमयेच्च व्रीहीन् वेदादिकैस्तथा

प्रत्येक वेदीवर एक हजार आठ पलाशाच्या समिधा टाकाव्यात आणि वेद मंत्रांनी तांदूळ व इतर धान्यही अर्पण करावे.

साज्यांस्तिलान् व्याहृतिभिर्मूलमन्त्रेण वै घृतम्। कुर्य्यात्ततः शान्तिहोमं मधुरत्रितयेन च

व्याहृती आणि मूळ मंत्रांनी तुपात तिळ मिसळून हवन करावे; त्यानंतर तीन गोड पदार्थांनी शांतीहवन करावे.

द्वादशार्णैः स्पृशेत् पादौ नाभिं हृन्मस्तकं ततः। घृतं दधि पयो हुत्वा स्पृशेन्मूर्द्धन्यथो ततः

बारा मंत्रांनी पाय, नाभी, हृदय आणि डोके स्पर्श करावे; तूप, दही आणि दूध अर्पण करून पुन्हा डोके स्पर्श करावे.

स्पृष्ट्वा शिरोनाभिपादांश्चतस्रः स्थापयेन्नदीः । गङ्गा च यमुना गोदा क्रमान्नाम्ना सरस्वती

डोके, नाभी आणि पाय स्पर्श केल्यावर, गंगा, यमुना, गोदावरी आणि सरस्वती या चार नद्यांचे स्थापन करावे.

दहेत्तु विष्णुगायत्र्या गायत्रया श्रपयेच्चरुम्। होमयेच्च बलिं दद्यादुत्तरे भोजयेद् द्विजान्

विष्णु गायत्रीने हवन करावे, गायत्री मंत्राने शिद्ध तांदूळ अर्पण करावा, बळी द्यावा आणि उत्तर दिशेला ब्राह्मणांना जेवू घालावे.

सामाधिपानां तुष्ट्यर्थं हेम गां गुरवे ददेत्। दिकपतिभ्यो बलिं दत्त्वा रात्रौ कुर्य्याच्च जागरम्

दिशांच्या रक्षणासाठी गुरुला सोने आणि गाय द्यावी; दिशांच्या पालकांना बळी अर्पण करून, रात्री जागरण करावे.

ब्रह्मगीतादिशब्देन सर्वभागधिवासनात्

'ब्रह्मगीता' आणि इतर गाण्यांनी सर्व भाग पवित्र होतात.

भगवानुवाच पिण्डिकास्थापनार्थन्तु गर्भागारं तु सप्तधा। विभजेद् ब्रह्मभागे तु प्रतिमां स्थापयेद् बुधः

भगवान म्हणाले: पिंडी स्थापनेसाठी गर्भगृह सात भागांत विभागावे; त्यातील ब्रह्मभागात ज्ञानी माणसाने मूर्तीची स्थापना करावी.

देवमानुषपैशाचभागेषु न कदायन। ब्रह्मभागं परित्यज्य किञ्चदाश्रित्य चाण्डज

देव, मानव किंवा पिशाच्च यांच्या भागात कधीही स्थापना करू नये; ब्रह्मभाग सोडून, अगदी थोडेही वळावे नाही.

देवमानुषभागाभ्यां स्थाप्या यत्नात्तुपिण्डिका । नपुंसकशिलायान्तु रत्नन्यासं समाचरेत्

पिंडीची स्थापना देव आणि मानव यांच्या भागात काळजीपूर्वक करावी; नपुंसक दगड असेल तर त्यात रत्न ठेवावे.

नारसिंहेन हुत्वाथ नत्नयासं च तेन वै। व्रीहीन् सत्नांस्त्रिधातूँश्च लोहादींश्चन्दनादिकान्

नरसिंह मंत्राने हवन करून, मग रत्न, तांदूळ, दोरे, तीन धातू, लोखंड वगैरे आणि चंदन इत्यादी ठेवावे.

पूर्वादिनवगर्त्तेषु न्यसेन् मध्ये यथारुचि। अथ चेन्द्रादिमन्त्रैश्च गर्त्तो गुग्‌गुलुनावृतः

पूर्वेकडून सुरू होणाऱ्या नव खड्ड्यांमध्ये आणि मध्यभागी इच्छेनुसार वस्तू ठेवाव्यात; मग इंद्रादी मंत्रांनी गंधाचा खड्डा गूग्गुळाने झाकावा.

रत्नन्यासविधिं कृत्वा प्रतिमामालभेद्गुरुः। सशलाकैर्द्दर्भपुञ्जैः सहदेवैः समन्वितैः

रत्न ठेवण्याचा विधी करून, गुरूने मूर्तीला दर्भाच्या काड्या आणि देव-गणांसह स्पर्श करावा.

सबाह्यन्तैश्च संस्कृत्य पञ्चगव्येन शोधयेत्। प्रोक्षयेद्दर्भतोयेन नदीतीर्थोदकेन च

मूर्ती बाहेरून आणि आतून शुद्ध करून, पंचगव्याने स्नान घालावे; दर्भाच्या पाण्याने आणि नदीच्या तीर्थपाण्याने शिंपडावे.

होमार्थे स्थण्डिलं कुर्य्यात् सिकतामिः समन्ततः। सार्द्धहस्तप्रमाणं तु चतुरस्रं सुशोभनम्

हवनासाठी सर्व बाजूंनी वाळूचे, अर्धा हात मापाचे, चौकोनी आणि सुंदर असे वेदी बनवावे.

अष्टदिक्षु यथान्यासं कलशानाप विन्यसेत्। पूर्वाद्यानष्टवर्णेन अग्निमानीय संस्कृतम्

आठही दिशांना योग्य त्या ठिकाणी कलश मांडावेत, 'पूर्व' या अक्षराने सुरू होणाऱ्या आठ अक्षरी मंत्राने संस्कारित अग्नी आणावा आणि तो ठेवावा.

त्वमग्नेद्युभिरिति गायत्र्या समिधो हुनेत्। अष्टार्णेनाष्टशतकं आज्यं पूर्णा प्रदापयेत्

'त्वमग्ने द्युर्भिः' या गायत्री छंदातील मंत्राने समिधा अर्पण करावी; आणि आठ अक्षरी मंत्राने एकशेआठ वेळा तुप अर्पण करावे.

शान्त्युदकं आम्रपत्रैः मूलेन शतमन्त्रितम्। सिञ्चेद्देवस्य तन्मूर्दिध्न श्रीश्च ते ह्यनया ऋचा

आंब्याच्या पानांनी व देठांसह, शंभर मंत्रांनी पावित्र केलेले पाणी देवाच्या डोक्यावर शिंपडावे आणि 'श्रीश्च ते' ही ऋचा म्हणावी.

ब्रह्मयानेन चोद्धृत्य उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते। तद्विष्णोरिति मन्त्रेण प्रासादाभिमुखं नयेत्

ब्रह्ममंत्राने उचलून, 'उठा ब्रह्मणस्पते' असे म्हणावे आणि 'तद्विष्णोः' या मंत्राने देवाला मंदिराकडे तोंड करून नेत जावे.

शिविकायां हरिं स्थाप्य भ्रामयीत पुरादिकम्। गीतवेदादिशब्दैश्च प्रासादद्वारि धारयेत्

हरिला पालखीत बसवून, गाणी, वेदपठण आणि इतर मंगल ध्वनींसह नगराभोवती फिरवावे आणि मग मंदिराच्या दाराशी ठेवावे.

स्त्रीभिर्विप्रैर्मङ्गलाष्टघटै संस्नापयेद्धरिम्। ततो गन्धादिनाभ्यर्च्य मूलमन्त्रेण देशिकः

स्त्रिया आणि ब्राह्मण यांच्या मदतीने, आठ मंगल कलशांनी हरिचे अभिषेक करावा; त्यानंतर चंदन वगैरे अर्पण करून, आचार्याने मूलमंत्र म्हणावा.

अतो देवेति वस्त्राद्यामष्टाङ्गार्घ्यं निवेद्य च। स्थिरेलग्ने पिण्डिकायां देवस्य त्वेति धारयेत्

'अतो देव' असे म्हणून वस्त्र वगैरे आठ प्रकारचे अर्घ्य अर्पण करावे; शुभ मुहूर्तावर 'देवस्य त्व' असे म्हणत देवाला पिंडीवर स्थापित करावे.

ओं त्रेलोक्यविक्रान्ताय नमस्तेस्तु त्रिविक्रम। संस्थाप्या पिण्डिकायान्तु स्थिरं कुर्य्याद्विचक्षणः

'ॐ त्रिविक्रम, तीनही लोकांत पाऊल टाकणाऱ्या तुला नमस्कार' असे म्हणत, ज्ञानी व्यक्तीने देवाला पिंडीवर घट्टपणे स्थापित करावे.