अग्निपुराणम्

कुशोपरि तूलिकाञ्च शय्यायां दिग्‌विदिक्षु च। विद्याधिपान् यजेद्विष्णुं मधुघातं त्रिविक्रमम्

शय्येवर, कुशाच्या पात्यांवर आणि गादीवर, तसेच सर्व दिशांना, ज्ञानाचा स्वामी म्हणून विष्णू, मधुघात आणि त्रिविक्रम यांची पूजा करावी.

वामनं दिक्षु वाय्वादौ श्रीधरञ्च हृषीकपम्। विद्याधिपान् यजेद्विष्णुं मधुगातं त्रिविक्रमम्

वाऱ्यापासून सुरू होणाऱ्या दिशांमध्ये, वामन, श्रीधर, हृषीकेश आणि ज्ञानाचा स्वामी म्हणून विष्णू, मधुघात व त्रिविक्रम यांची पूजा करावी.

अभ्यर्च्य पञ्चादैशान्यां चतुष्कुम्बे सवेदिके। स्नानमण्डपके सर्वद्रव्याण्यानीय निक्षिपेत्

ईशान्य दिशेला पाच भांडी आणि वेदीवर पूजा करून, सर्व साहित्य स्नानमंडपात नेऊन ठेवावे.

स्नानकुम्भेषु कुम्भां स्तां श्चतुर्दिक्ष्वधिवासयेत्। कल्शाः स्थापनीयास्तु अभिषेकार्थमादरात्

स्नानाच्या घड्यांमध्ये चारही दिशांना कलश ठेवावेत आणि अभिषेकासाठी ते नीट मांडावेत.

वटोदुम्बरकाश्वत्थांश्वम्पकाशोकश्री द्रुमान् । पलाशार्जुनप्लक्षांस्तु कदम्बवकुलाम्रकान्

वड, उंबर, पिंपळ, चंपा, अशोक, श्री, पळस, अर्जुन, पिंपळ, कदंब, बकुळ आणि आंबा यांच्या फांद्या गोळा कराव्यात.

पल्लवांस्तु समानीय पूर्वकुम्भे विनिक्षिपेत्। पद्मकं रोचनां दूर्व्वा दर्भपिञ्जलमेव च

कोवळ्या पल्लव पूर्वेकडील घड्यात ठेवावेत; त्यात पद्मक, रोचना, दुर्वा आणि कुशाची जुडी घालावी.

जातीपुष्पं कुन्दपुष्पञ्चन्दनं रक्तचन्दनम्। सिद्धार्थं तगरञ्चैव तण्डुलं दक्षिणे न्यसेत्

जाईचे फूल, कुंदाचे फूल, चंदन, रक्तचंदन, सिद्धार्थ, तगर आणि तांदूळ उजवीकडे ठेवावे.

सुवर्णं रजतञ्चैव कूलद्वयमृदन्तथा। नद्याः समुद्रगामिन्या विशेषात् जाह्रवीमृदम्

सोनं, चांदी, दोन प्रकारची नदीकाठीची माती, आणि विशेषतः समुद्राकडे जाणाऱ्या जाह्नवीच्या काठीची माती ठेवावी.

गोमयञ्च यवान् शालींस्तिलांश्चैवापरे न्यसेत्। विष्णुपर्णी श्यामलतां भृङ्गराजं शताधरीम्

गोमय, ज्वारी, तांदूळ, तीळ; तसेच विष्णुपर्णी, श्यामलता, भृंगराज आणि शताधरी वनस्पती ठेवाव्यात.

सहदेवां महादेवीं बलां व्याघ्नीं सलक्ष्मणाम्। ऐसान्यामपरे सुम्भे मह्गल्यान्विनिवेशयेत्

सहदेवी, महादेवी, बला, व्याघ्नी (ओळख पटणारी) आणि ईशान्य दिशेला इतर शुभ वस्तू ठेवाव्यात.

वल्मीकमृत्तिकां सप्तस्थानोत्थामपरे न्यसेत्। जाह्नतीवालुकातोयं विन्यसेदपरे घटे

वाळवीच्या वारुळाची माती आणि सात वेगवेगळ्या ठिकाणची माती ठेवावी; दुसऱ्या घड्यात जाह्नवीच्या वाळूचे पाणी ठेवावे.

वराहवृषनागेन्द्रविषाणोद्धृतमृत्तिकाम्। मृत्तिकां पद्ममूलस्य कुशस्य त्वपरे न्यसेत्

वराहाच्या दाताजवळची माती, वृषभाच्या अंडकोषाजवळची माती, हत्तीच्या शिंगाजवळची माती, तसेच कमळाच्या मुळाशी आणि कुशाजवळची माती ठेवावी.

तीर्थपर्वतमृद्भिस्च युक्तमप्यपरे न्यसेत्। नागकेशरपुष्पञ्च काश्मीरमपरे न्यसेत्

तीर्थ व पर्वतांची मातीसुद्धा ठेवावी; दुसऱ्या घड्यात नागकेशर फुलं आणि काश्मीर ठेवावं.

चन्द नागुरुकर्पूरैः पुष्पं चैवापरे न्यसेत्। वैदूर्यं विद्रुमं मुक्तां स्फटिकं वज्रमेव च

इतरांनी चंदन, नागर, कर्पूर आणि फुलं, तसेच वैडूर्य, माणिक, मोती, स्फटिक आणि हिरा या सुगंधी वस्तू ठेवाव्यात.

एतान्येकत्र निक्षिप्य स्थापयेद्देवसत्तम। नदीनदतडागानां सलिलैरपरं न्यसेत्

ही सर्व वस्तू एकत्र ठेवून, हे देवश्रेष्ठा, त्या जागी ठेवाव्यात. आणि दुसऱ्या ठिकाणी नद्या, तलाव आणि सरोवरांचं पाणी ठेवावं.

एकाशीतिपदे धान्यान्मण्डपे कलशान् न्यसेत्। गन्धोदकाद्यैः सम्पूर्णान् श्रीसूक्तेनाभिमन्त्रयेत्

एक्याऐंशी भागांच्या मंडपात, धान्यांनी भरलेली आणि सुगंधी पाणी वगैरे घातलेली कलशं ठेवावीत, आणि श्रीसूक्ताने त्यांचं पूजन करावं.

यवं सिद्धार्थकं गन्धं कुशाग्रं चाक्षतं तथा। लितान् फलं तता पुष्पमघ्यार्थं पूर्वतो न्यसेत्

यव, सिद्धार्थक, सुगंध, कुशाचं टोक, अक्षता, तसेच फळं आणि पूजेची फुलं पूर्वेकडे ठेवावीत.

पद्मं श्यामलतां दूर्वां विष्णुपर्णी कुशांस्तथा। पाद्यार्थं दक्षिणे भागे मधुपर्क्कं तु दक्षिणे

पद्म, श्यामलता, दुर्वा, विष्णुपर्णी आणि कुशा हे पाद्याकरता दक्षिण बाजूला ठेवावेत, आणि मधुपर्कही दक्षिणेकडे ठेवावा.

कक्कोलकं लवङ्गञ्च तथा जातीफलं शुभम्। उत्तरे ह्याचमनाय अग्नौ दूर्वाक्षतान्वितम्

कक्कोल, लवंग आणि शुभ जायफळ हे उत्तर बाजूला आचमनासाठी ठेवावेत, आणि अग्नीसाठी दुर्वा व अक्षता घालाव्यात.

पात्रं नीराजनार्थं च तथोद्वर्त्तनमानिले। गन्धुपुष्पान्वितं पात्रमैशान्यां पात्रके न्यसेत्

नैऋत्य दिशेला, सुगंध व फुलांनी भरलेलं आरतीसाठी आणि उटण्याकरता पात्र ठेवावं.

मुरामांसीं चामलकं सहदेवां निशादिकम्। षष्टिदीपान्न्यसेदष्टौ न्यसेन्नीराजनाय च

मुरा, मांसी, आवळा, सहदेवी, निशादिका आणि साठ दिवे, तसेच आठ आरतीसाठीचे दिवे ठेवावेत.

शङ्‌खंहचक्रञ्च श्रीवत्सं कुलिशं पङ्कजादिकम्। हेमादिपात्रे कृत्वा तु नानावर्णादिपुष्पकम्

शंख, चक्र, श्रीवत्स, वज्र, कमळ वगैरे वस्तू सोन्याच्या पात्रात ठेवाव्यात, आणि विविध रंगांची व प्रकारांची फुलंही घालावीत.

भगवानुवाच एशान्यां जययेत् कुण्डं गुरुर्व्वह्निञ्च वैष्णवम्। गायत्र्याष्टशतं हुत्वा सम्पातविधिना घटान्

भगवान म्हणाले: ईशान्य दिशेला गुरुने कुंड आणि वैष्णव अग्नी स्थापन करावा; गायत्रीने एकशे आठ आहुती देऊन, नियमानुसार कलशांवर पाणी शिंपडावं.

प्रोक्षयेत् कारुशालायां शिल्पिभिमुर्त्तिर्व्रजेत्। तुर्य्यशबदैः कौतुकञ्च बन्धयेद्दक्षिणे करे

तो कारागिरांच्या कार्यशाळेत पाणी शिंपडावा, आणि मूर्तीकारांनी पुढे जावं; मंगलध्वनीत दक्षिण हातावर रक्षा बांधावी.

विष्णवे शिपिविष्टेति ऊर्णासूत्रेण सर्षपैः। पट्टवस्त्रेण कर्त्तव्यं देशिकस्यापि कौतुकम्

विष्णूसाठी 'शिपिविष्ट' म्हणत, लोकराचा दोरा व मोहरीच्या दाण्यांसह, आणि रेशमी वस्त्राने गुरुनेही रक्षा तयार करावी.

मण्डपे प्रतिमां स्थाप्य सवस्त्रां पूजितां स्तुवन्। नमस्तेर्च्यें सुरेशानि प्रणीते विश्वकर्म्मण

मंडपात वस्त्रांनी सजवलेली आणि पूजलेली मूर्ती ठेवून, तो स्तुती करावी: 'देवताधिपती, विश्वकर्म्याने घडवलेल्या तुला मी नमस्कार करतो.'

प्रभाविताशेषजगद्धात्रि तुभ्यं नमो नमः। त्वयि सम्पूजयामीशे नारायणमनामयम्

'संपूर्ण जगाला पोसणाऱ्या, सर्वांना सामर्थ्य देणाऱ्या, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. तुझ्यात, हे ईश्वर, मी निरोगी नारायणाची पूजा करतो.'

रहिता शिल्पिदोषैस्त्वमृद्धियुक्ता सदा भव। एवं विज्ञाप्य प्रतिमां नयेत्तां स्नानमण्डपम्

'तू नेहमी शिल्पदोषांपासून मुक्त आणि समृद्ध राहो.' असं सांगून, तो मूर्तीला स्नानमंडपात घेऊन जावा.

शिल्पिनन्तोषयेद्‌द्रव्यैर्गुरवे गां प्रदापयेत्। चित्रं देवेति मन्त्रेण नेत्रे चोन्मीलयेत्ततः

शिल्पकारांना वस्तू देऊन संतुष्ट करावं, आणि गुरुला गाय द्यावी; 'देवा, सुंदर' या मंत्राने मग डोळे उघडावेत.