अग्निपुराणम्

रक्ष त्वमुत्तरद्वारं सकुवेर नमोस्तु ते। सोमं राजानमिति वा यजेत्सोमाय वै नमः

‘उत्तर दरवाजाचे रक्षण कर, कुबेरासह. तुला नमस्कार.’ किंवा ‘राजा सोमास नमस्कार’ या मंत्राने सोमाची पूजा करावी.

आगच्छेशान सबल शूलहस्त वृषस्थित। यज्ञमण्डपस्यैशानीं दिशं रक्ष नमोस्तु ते

‘ईशान, सामर्थ्यशाली, त्रिशूलधारी, वृषावर बसलेले, या. यज्ञमंडपाच्या ईशान्य दिशेचे रक्षण कर. तुला नमस्कार.’

ईशानमस्येति यजेदीशानाय नमोऽपि वा। ब्रह्मन्नागच्छ हंसस्य स्रुक्स्रुवव्यग्रहस्तक

‘ईशानमस्य’ या मंत्राने किंवा ‘ईशानास नमस्कार’ असे म्हणून ईशानाची पूजा करावी. ‘ब्रह्मन्, हंसावर बसलेले, स्रुक्-स्रुव हातात घेऊन ये.’

सलोकोद्‌र्ध्वां दिशं रक्ष यज्ञस्याज नमोस्तु ते। हिरण्यगर्भेति यजेन्नमस्ते ब्रह्मणेपि वा

‘स्वतःच्या लोकांसह वरच्या दिशेचे रक्षण कर. यज्ञाचे अजन्मा, तुला नमस्कार.’ ‘हिरण्यगर्भ’ या मंत्राने किंवा ‘ब्रह्मास नमस्कार’ असे म्हणून त्याची पूजा करावी.

अनन्तागच्छ चक्राढ्य कूर्म्मस्थाहिगणेश्वर। अधोदिशं रक्ष रक्ष अनन्तेश नमोस्तु ते

‘अनंत, चक्रधारी, सर्पांचा स्वामी, कूर्मावर बसलेले, या. खालील दिशेचे रक्षण कर, रक्षण कर. अनंतेशा, तुला नमस्कार.’

नमोस्तु सर्पेति यजेदनन्ताय नमोपि वा

'सर्पास नमस्कार असो,' असे म्हणावे किंवा अनंताला यज्ञ करावा, किंवा फक्त नमस्कार करावा.

भगवानुवाच भूमेः परिग्रहं कुर्य्यात् क्षिपेद् व्रीहींश्च सर्षपान्। नारसिंहेन रक्षोघ्नान् प्रोक्षयेत् पञ्चगव्यतः

भगवान म्हणाले: भूमीची सीमा आखावी, तांदूळ आणि मोहरी पेरावी, आणि नरसिंह मंत्र म्हणत गायीच्या पंचगव्याने त्यांना शिंपडावे, जेणेकरून वाईटापासून रक्षण होईल.

भूमिं घटे तु सम्पूज्य सरत्ने साङ्गकं हरिम्। अस्त्रमन्त्रेण करकं तत्र चाष्टशतं यजेत्

मातीच्या घड्याला, रत्नांसह आणि योग्य वस्तूंनी, पिवळ्या रंगासह, नीट पूजा करावी; मग अस्त्र मंत्राने एकशेआठ आहुती द्याव्यात.

अच्छिन्नधारया सिञ्चन् व्रीहीन् संस्कृत्य धारयेत्। प्रदक्षिणं परिभ्राम्य कलशं विकिरोपरि

तांदूळ तयार करून त्यावर अखंड धारेने पाणी शिंपडावे आणि ते ठेवावे; मग घड्याभोवती उजवीकडे प्रदक्षिणा घालून ते तांदूळ त्या जागी विखरावे.

सवस्त्रे कलशे भूयः पूजयेदच्युतं श्रियम्। योगे योगेति मन्त्रेण न्यसेच्छय्यान्तु मण्डले ष

घड्यावर वस्त्र ठेवून पुन्हा अच्युत आणि श्री यांची पूजा करावी; 'योगे योगे' या मंत्राने त्यांना मंडळाच्या सहा दिशांना शय्येवर ठेवावे.

कुशोपरि तूलिकाञ्च शय्यायां दिग्‌विदिक्षु च। विद्याधिपान् यजेद्विष्णुं मधुघातं त्रिविक्रमम्

शय्येवर, कुशाच्या पात्यांवर आणि गादीवर, तसेच सर्व दिशांना, ज्ञानाचा स्वामी म्हणून विष्णू, मधुघात आणि त्रिविक्रम यांची पूजा करावी.

वामनं दिक्षु वाय्वादौ श्रीधरञ्च हृषीकपम्। विद्याधिपान् यजेद्विष्णुं मधुगातं त्रिविक्रमम्

वाऱ्यापासून सुरू होणाऱ्या दिशांमध्ये, वामन, श्रीधर, हृषीकेश आणि ज्ञानाचा स्वामी म्हणून विष्णू, मधुघात व त्रिविक्रम यांची पूजा करावी.

अभ्यर्च्य पञ्चादैशान्यां चतुष्कुम्बे सवेदिके। स्नानमण्डपके सर्वद्रव्याण्यानीय निक्षिपेत्

ईशान्य दिशेला पाच भांडी आणि वेदीवर पूजा करून, सर्व साहित्य स्नानमंडपात नेऊन ठेवावे.

स्नानकुम्भेषु कुम्भां स्तां श्चतुर्दिक्ष्वधिवासयेत्। कल्शाः स्थापनीयास्तु अभिषेकार्थमादरात्

स्नानाच्या घड्यांमध्ये चारही दिशांना कलश ठेवावेत आणि अभिषेकासाठी ते नीट मांडावेत.

वटोदुम्बरकाश्वत्थांश्वम्पकाशोकश्री द्रुमान् । पलाशार्जुनप्लक्षांस्तु कदम्बवकुलाम्रकान्

वड, उंबर, पिंपळ, चंपा, अशोक, श्री, पळस, अर्जुन, पिंपळ, कदंब, बकुळ आणि आंबा यांच्या फांद्या गोळा कराव्यात.

पल्लवांस्तु समानीय पूर्वकुम्भे विनिक्षिपेत्। पद्मकं रोचनां दूर्व्वा दर्भपिञ्जलमेव च

कोवळ्या पल्लव पूर्वेकडील घड्यात ठेवावेत; त्यात पद्मक, रोचना, दुर्वा आणि कुशाची जुडी घालावी.

जातीपुष्पं कुन्दपुष्पञ्चन्दनं रक्तचन्दनम्। सिद्धार्थं तगरञ्चैव तण्डुलं दक्षिणे न्यसेत्

जाईचे फूल, कुंदाचे फूल, चंदन, रक्तचंदन, सिद्धार्थ, तगर आणि तांदूळ उजवीकडे ठेवावे.

सुवर्णं रजतञ्चैव कूलद्वयमृदन्तथा। नद्याः समुद्रगामिन्या विशेषात् जाह्रवीमृदम्

सोनं, चांदी, दोन प्रकारची नदीकाठीची माती, आणि विशेषतः समुद्राकडे जाणाऱ्या जाह्नवीच्या काठीची माती ठेवावी.

गोमयञ्च यवान् शालींस्तिलांश्चैवापरे न्यसेत्। विष्णुपर्णी श्यामलतां भृङ्गराजं शताधरीम्

गोमय, ज्वारी, तांदूळ, तीळ; तसेच विष्णुपर्णी, श्यामलता, भृंगराज आणि शताधरी वनस्पती ठेवाव्यात.

सहदेवां महादेवीं बलां व्याघ्नीं सलक्ष्मणाम्। ऐसान्यामपरे सुम्भे मह्गल्यान्विनिवेशयेत्

सहदेवी, महादेवी, बला, व्याघ्नी (ओळख पटणारी) आणि ईशान्य दिशेला इतर शुभ वस्तू ठेवाव्यात.

वल्मीकमृत्तिकां सप्तस्थानोत्थामपरे न्यसेत्। जाह्नतीवालुकातोयं विन्यसेदपरे घटे

वाळवीच्या वारुळाची माती आणि सात वेगवेगळ्या ठिकाणची माती ठेवावी; दुसऱ्या घड्यात जाह्नवीच्या वाळूचे पाणी ठेवावे.

वराहवृषनागेन्द्रविषाणोद्धृतमृत्तिकाम्। मृत्तिकां पद्ममूलस्य कुशस्य त्वपरे न्यसेत्

वराहाच्या दाताजवळची माती, वृषभाच्या अंडकोषाजवळची माती, हत्तीच्या शिंगाजवळची माती, तसेच कमळाच्या मुळाशी आणि कुशाजवळची माती ठेवावी.

तीर्थपर्वतमृद्भिस्च युक्तमप्यपरे न्यसेत्। नागकेशरपुष्पञ्च काश्मीरमपरे न्यसेत्

तीर्थ व पर्वतांची मातीसुद्धा ठेवावी; दुसऱ्या घड्यात नागकेशर फुलं आणि काश्मीर ठेवावं.

चन्द नागुरुकर्पूरैः पुष्पं चैवापरे न्यसेत्। वैदूर्यं विद्रुमं मुक्तां स्फटिकं वज्रमेव च

इतरांनी चंदन, नागर, कर्पूर आणि फुलं, तसेच वैडूर्य, माणिक, मोती, स्फटिक आणि हिरा या सुगंधी वस्तू ठेवाव्यात.

एतान्येकत्र निक्षिप्य स्थापयेद्देवसत्तम। नदीनदतडागानां सलिलैरपरं न्यसेत्

ही सर्व वस्तू एकत्र ठेवून, हे देवश्रेष्ठा, त्या जागी ठेवाव्यात. आणि दुसऱ्या ठिकाणी नद्या, तलाव आणि सरोवरांचं पाणी ठेवावं.

एकाशीतिपदे धान्यान्मण्डपे कलशान् न्यसेत्। गन्धोदकाद्यैः सम्पूर्णान् श्रीसूक्तेनाभिमन्त्रयेत्

एक्याऐंशी भागांच्या मंडपात, धान्यांनी भरलेली आणि सुगंधी पाणी वगैरे घातलेली कलशं ठेवावीत, आणि श्रीसूक्ताने त्यांचं पूजन करावं.

यवं सिद्धार्थकं गन्धं कुशाग्रं चाक्षतं तथा। लितान् फलं तता पुष्पमघ्यार्थं पूर्वतो न्यसेत्

यव, सिद्धार्थक, सुगंध, कुशाचं टोक, अक्षता, तसेच फळं आणि पूजेची फुलं पूर्वेकडे ठेवावीत.

पद्मं श्यामलतां दूर्वां विष्णुपर्णी कुशांस्तथा। पाद्यार्थं दक्षिणे भागे मधुपर्क्कं तु दक्षिणे

पद्म, श्यामलता, दुर्वा, विष्णुपर्णी आणि कुशा हे पाद्याकरता दक्षिण बाजूला ठेवावेत, आणि मधुपर्कही दक्षिणेकडे ठेवावा.

कक्कोलकं लवङ्गञ्च तथा जातीफलं शुभम्। उत्तरे ह्याचमनाय अग्नौ दूर्वाक्षतान्वितम्

कक्कोल, लवंग आणि शुभ जायफळ हे उत्तर बाजूला आचमनासाठी ठेवावेत, आणि अग्नीसाठी दुर्वा व अक्षता घालाव्यात.