अग्निपुराणम्

चतुष्कोणे चार्द्धकोणे वर्तुले पद्मसन्निभेः। पूर्वादौ तोरणार्थन्तु पिप्पलोडुम्बरौ वटम्

चौकोनी, अर्धचौकोनी, गोल आणि कमळासारख्या जागेत, पूर्वेकडून सुरुवात करून, तोरणासाठी पिंपळ, उंबर आणि वड यांचा वापर करावा.

प्लक्षं सुशोभनं पूर्वं सुभद्रन्दक्षतोरणम्। सुकर्म च सुहोत्रञ्च आप्ये सौम्ये समुच्छयम्

सुंदर प्लक्ष झाड प्रथम लावावे, आणि शुभद्र व अंडक झाडे तोरणासाठी घ्यावीत. पाण्याच्या आणि सौम्य दिशांसाठी सुकर्म व सुहोत्र यांचा वापर करावा.

पञ्चहस्तं तु संस्थाप्य स्योनापृथ्वीति पूजयेत्। तोरणस्तम्भमूले तु कलशान्मङ्गलाङ्कुशन्

पाच हात अंतरावर स्योन आणि पृथ्वी यांचे पूजन करावे. तोरणस्तंभाच्या पायथ्याशी कलश आणि मंगल अंकुर ठेवावेत.

प्रदद्यादुपरिष्टाच्च कुर्य्याच्चक्रं सुदर्शनम्। पञ्चहस्तप्रमाणन्तु ध्वजं कुर्य्याद्विचक्षणः

वरच्या बाजूला अर्पण करावे आणि सुंदर सुदर्शन चक्र तयार करावे. पाच हात मापाचा ध्वज बुद्धिमानाने करावा.

वैपुल्यं चास्य कुर्वीत षोडशाङ्गुलसम्मितम्। सप्तहस्तोच्छितं वास्य कुर्य्यात् कुण्डं सुरोत्तम

त्याची रुंदी सोळा अंगुळांची घ्यावी. उत्तम कुंड सात हात उंच करावा.

अरुणोग्निनिभश्चैव कृष्णः शुक्लोथ पीतकः। रक्तवर्णस्तथा श्वेतः श्वेतवर्णादिकक्रमात्

अरुणासारखा, काळा, पांढरा किंवा पिवळा, तसेच लाल आणि पांढरा, या क्रमाने रंग असावा.

कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकोथ वामनः। शङ्कुकर्णः सर्व्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

कुमुद, कुमुदाक्ष, पुण्डरीक, वामन, शंखकर्ण, सर्वनेत्र, सुमुख आणि सुप्रतिष्ठित — हे सर्व पूजनीय आहेत.

पूज्या कोटिगुणैर्युक्ताः पूर्व्वाद्या ध्वजदेवताः। जलाढकसुपूरास्तु पक्कविम्बोपमा घटाः

पूर्व दिशेपासून सुरू होणाऱ्या ध्वजदेवतांची कोटीपट अधिक भक्तीभावाने पूजा करावी. पाण्याने भरलेली, पिकलेल्या फळासारखी गोल आणि पूर्ण भरलेली कलशी ठेवावी.

अष्टविंशाधिकशतं कालमण्डनवर्जिताः। सहिरण्या वस्त्रकण्ठाः सोदकास्तोरणाद् बहिः

एकशे अठ्ठावीस साध्या, अलंकाररहित कलश, गळ्यात सोन्याची आणि वस्त्राची सजावट असलेले, पाण्याने भरलेले, तोरणाच्या बाहेर ठेवावेत.

घटाः स्थाप्याश्च पूर्वादौ वेदिकायाश्च कोणगान्। चतुरः स्थापयेत् कुम्भानाजिघ्ने ति चमन्त्रतः

कलश पूर्व दिशेपासून वेदीच्या कोपऱ्यांमध्ये ठेवावेत. चार कलश मंत्रांनी शुद्ध करून, हात न लावता ठेवावेत.

कुम्भेष्वावाह्य शक्रादीन् पूर्वादौ पूजयेत् क्रमात्। इन्द्रागच्छ देवराज वज्रहस्त गजस्थिता

कलशांमध्ये इंद्र व इतर देवतांना आमंत्रित करून, पूर्वेकडून क्रमाने त्यांची पूजा करावी. 'इंद्रा, देवराज, वज्रधारी, हत्तीवर बसलेले, या.' असे म्हणावे.

पूर्वद्वारञ्च मे रक्ष देवैः सह नमोस्तु ते। त्रातारमिन्द्रमन्त्रेण अर्चयित्वा यजेद् बुधः

‘माझ्या पूर्व दरवाजाचे देवांसह रक्षण कर. तुला नमस्कार.’ असे म्हणून, योग्य मंत्राने रक्षक इंद्राची पूजा करून, ज्ञानी माणसाने यज्ञ करावा.

आगच्छाग्रे शक्तियुत छागस्थ बलसंयुत। रक्षाग्नेयीं दिशं देवैः पूजां गृह्ण नमोस्तु ते

‘शक्तीधारी, बकरावर बसलेले, सामर्थ्याने युक्त असे तू आग्नेय दिशेचे रक्षण कर. देवांसह ही पूजा स्वीकार. तुला नमस्कार.’

अग्निर्मूर्द्धेतिमन्त्रेण यजेद्वा अग्नये नमः। महिषस्थ यमागच्छ पण्डहस्त महाबल

‘अग्नि हा सर्वांचा प्रमुख’ या मंत्राने किंवा ‘अग्निला नमस्कार’ असे म्हणून अग्नीची पूजा करावी. ‘यम, महाबल, गजदंडधारी, महिषावर बसलेले, या.’

रक्ष त्वं दक्षिणद्वारं वैवस्वत नमोस्तु ते। वैवस्वतं सङ्गमनभित्यनेन यजेद्यमम्

‘दक्षिण दरवाजाचे रक्षण कर, वैवस्वत. तुला नमस्कार.’ या मंत्राने संग्राहक यमाची पूजा करावी.

नैर्ऋ तागच्छ खङ्गाढ्य बलवाहनसंयुत । इदमर्घ्यमिदं पाद्यं रक्ष त्वं नैर्ऋतीं दिशम्

‘नैरृत, तलवारधारी, बलवान वाहनासह ये. हे अर्घ्य, हे पाद्य स्वीकार. नैऋत्य दिशेचे रक्षण कर.’

एष ते नैर्ऋते मन्त्रेण यजेदर्घ्यादिभिर्नरः। मकरारूढ वरुण पाशहस्त महाबल

नैरृतासाठीच्या मंत्राने, अर्घ्य व इतर नैवेद्यांनी पूजा करावी. ‘वरुणा, मकरावर बसलेले, पाशधारी, महाबल, या.’

आगच्छ पश्चिमं द्वारं रक्ष रक्ष नमोस्तु ते। उरुं हि राजा वरुणं यजेदर्घ्यादिभिर्गुरुः

‘पश्चिम दरवाजाचे रक्षण कर, रक्षण कर; तुला नमस्कार.’ असे म्हणून, गुरुने राजा वरुणाची अर्घ्य व इतर नैवेद्यांनी पूजा करावी.

आग्च्छ वायो सबल ध्वजहस्त सवाहन। वायव्यं रक्ष देवैस्त्वं समरुद्भिर्नमोस्तु ते

‘वायू, सामर्थ्यशाली, ध्वजधारी, वाहनासह ये. देव व मरुतांसह वायव्य दिशेचे रक्षण कर. तुला नमस्कार.’

वात इत्यादिभिश्चार्चेदोन्नमो वायवेपि वा। अगच्छ सोम सबल गदाहस्त सवाहन

‘वात’ या मंत्राने किंवा ‘वायुला नमस्कार’ असे म्हणून त्याची पूजा करावी. ‘सोम, सामर्थ्यशाली, गदाधारी, वाहनासह ये.’

रक्ष त्वमुत्तरद्वारं सकुवेर नमोस्तु ते। सोमं राजानमिति वा यजेत्सोमाय वै नमः

‘उत्तर दरवाजाचे रक्षण कर, कुबेरासह. तुला नमस्कार.’ किंवा ‘राजा सोमास नमस्कार’ या मंत्राने सोमाची पूजा करावी.

आगच्छेशान सबल शूलहस्त वृषस्थित। यज्ञमण्डपस्यैशानीं दिशं रक्ष नमोस्तु ते

‘ईशान, सामर्थ्यशाली, त्रिशूलधारी, वृषावर बसलेले, या. यज्ञमंडपाच्या ईशान्य दिशेचे रक्षण कर. तुला नमस्कार.’

ईशानमस्येति यजेदीशानाय नमोऽपि वा। ब्रह्मन्नागच्छ हंसस्य स्रुक्स्रुवव्यग्रहस्तक

‘ईशानमस्य’ या मंत्राने किंवा ‘ईशानास नमस्कार’ असे म्हणून ईशानाची पूजा करावी. ‘ब्रह्मन्, हंसावर बसलेले, स्रुक्-स्रुव हातात घेऊन ये.’

सलोकोद्‌र्ध्वां दिशं रक्ष यज्ञस्याज नमोस्तु ते। हिरण्यगर्भेति यजेन्नमस्ते ब्रह्मणेपि वा

‘स्वतःच्या लोकांसह वरच्या दिशेचे रक्षण कर. यज्ञाचे अजन्मा, तुला नमस्कार.’ ‘हिरण्यगर्भ’ या मंत्राने किंवा ‘ब्रह्मास नमस्कार’ असे म्हणून त्याची पूजा करावी.

अनन्तागच्छ चक्राढ्य कूर्म्मस्थाहिगणेश्वर। अधोदिशं रक्ष रक्ष अनन्तेश नमोस्तु ते

‘अनंत, चक्रधारी, सर्पांचा स्वामी, कूर्मावर बसलेले, या. खालील दिशेचे रक्षण कर, रक्षण कर. अनंतेशा, तुला नमस्कार.’

नमोस्तु सर्पेति यजेदनन्ताय नमोपि वा

'सर्पास नमस्कार असो,' असे म्हणावे किंवा अनंताला यज्ञ करावा, किंवा फक्त नमस्कार करावा.

भगवानुवाच भूमेः परिग्रहं कुर्य्यात् क्षिपेद् व्रीहींश्च सर्षपान्। नारसिंहेन रक्षोघ्नान् प्रोक्षयेत् पञ्चगव्यतः

भगवान म्हणाले: भूमीची सीमा आखावी, तांदूळ आणि मोहरी पेरावी, आणि नरसिंह मंत्र म्हणत गायीच्या पंचगव्याने त्यांना शिंपडावे, जेणेकरून वाईटापासून रक्षण होईल.

भूमिं घटे तु सम्पूज्य सरत्ने साङ्गकं हरिम्। अस्त्रमन्त्रेण करकं तत्र चाष्टशतं यजेत्

मातीच्या घड्याला, रत्नांसह आणि योग्य वस्तूंनी, पिवळ्या रंगासह, नीट पूजा करावी; मग अस्त्र मंत्राने एकशेआठ आहुती द्याव्यात.

अच्छिन्नधारया सिञ्चन् व्रीहीन् संस्कृत्य धारयेत्। प्रदक्षिणं परिभ्राम्य कलशं विकिरोपरि

तांदूळ तयार करून त्यावर अखंड धारेने पाणी शिंपडावे आणि ते ठेवावे; मग घड्याभोवती उजवीकडे प्रदक्षिणा घालून ते तांदूळ त्या जागी विखरावे.