अग्निपुराणम्

द्विबाहवो लोकपाला विश्वकर्म्माक्षसूत्रभृत्। हनूमान् वज्रहस्तः स्यात् पद्भ्यां सम्पीडिताश्रयः

लोकपाल दोन हातांचे असतात; विश्वकर्मा फासे माळ धरतो; हनुमानाच्या हातात वज्र असतो आणि तो पायांनी आधार घेतो.

विणाहस्ताः किन्नराः स्युर्मालाविद्याधराश्च खे । दुर्बलाङ्गाः पिशाचाः स्युर्वेताला विकृताननाः

किंनरांच्या हातात वीणा असते; विद्याधर गळ्यात माळ घालून आकाशात वावरतात; पिशाच्चांचे अंग अशक्त असते; वेताळांचे चेहरे विकृत असतात.

क्षेत्रपालाः शूलवन्तः प्रेता महोदराः कृशाः

क्षेत्रपालांच्या हातात भाले असतात; प्रेत मोठ्या पोटाचे आणि खंगलेले असतात.

भगवानुवाच योगिन्यष्टाष्टकं वक्ष्ये ऐन्द्रादीशान्ततः क्रमात्। अक्षोभ्या रूक्षकर्णी च राक्षसी कृपणाक्षया

भगवान म्हणाले: मी आता योगिनींच्या आठ गटांची माहिती सांगतो, जी इंद्रापासून ईशानापर्यंत आहेत — अक्षोभ्या, रूक्षकर्णी, राक्षसी आणि कृपणाक्षया.

पिङ्गाक्षी च क्षया क्षेमा इला लीलालया तथा। लोला लक्ता बलाकेशी लालसा विमला पुनः

पिंगाक्षी, क्षया, क्षेमा, इला, लीलालय, लोला, लक्ता, बलाकेशी, लालसा आणि विमला पुन्हा.

हुताशा च विशालाक्षी हुङ्कारा वडवामुखी। महाक्रूरा क्रोधना तु भयङ्करी महानना

हुताशा, विशालाक्षी, हुंकारा, वडवामुखी, महाक्रूरा, क्रोधन, भयानकरी आणि महानना.

सर्वज्ञा तला तारा ऋग्वेदा तु हयानना। साराख्या रुद्रसङ्ग्रही सम्बरा तालजङ्घिका

सर्वज्ञा, तला, तारा, ऋग्वेदा, हयानना, साराख्या, रुद्रसंग्रही, संबरा आणि तालजंघिका.

रक्ताक्षी सुप्रसिद्धा तु विद्युज्जिह्वा कारङ्किणी। मेघनादा प्रचण्डोग्रा कालकर्णी वरप्रदा

रक्ताक्षी, सुप्रसिद्धा, विद्युत्जिह्वा, कारंकिणी, मेघनादा, प्रचंडोग्रा, काळकर्णी आणि वरप्रदा.

चन्द्रा चन्द्रावली चैव प्रपञ्चा प्रलयान्तिका। शिशुवक्त्रा पिशाची च पिशिताशा च लोलुपा

चंद्रा, चंद्रावली, प्रपंचा, प्रलयांतिका, शिशुवक्त्रा, पिशाची, पिशिताशा आणि लोळुपा.

धमनी तापनी चैव रागिणी विकृतानना। वायुवेगा बृहत्‌कुक्षिर्विकृता विश्वरूपिका

धमनी, तापनी, रागिणी, विकृतानना, वायुवेगा, बृहद्कुक्षी, विकृता आणि विश्वरूपिका.

यमजिह्वा जयन्ती च दुर्जया च जयन्तिका। विडाली रेवती चैव पूतना विजयान्तिका

यमजिह्वा, जयंती, दुर्जया, जयंतिका, विडाली, रेवती, पूतना आणि विजयांतिका.

अष्टहस्ताश्चतुर्हस्ता इच्छास्त्राः सर्वसिद्धिदाः। भैरवश्चार्कहस्तः स्यात् कूर्परास्यो जटेन्दुभृत्

काहींचे आठ हात असतात, काहींचे चार; त्या आपल्या इच्छेप्रमाणे शस्त्रे धरतात आणि सर्व सिद्धी देतात. भैरवाच्या हातात सूर्य असतो, त्याचे तोंड कोपरात असते आणि तो जटा व चंद्र धारण करतो.

खड्गाङ्कुशकुठारेषुविश्वाभयभृदेकतः। चापत्रिशूलखट्‌वाङ्गपाशकार्द्धवरोद्यतः

त्यांच्या हातात तलवार, अंकुश, कुऱ्हाड, आणि भीती दूर करणारी शस्त्रे असतात; काहीजण धनुष्य, त्रिशूळ, गदा, दोरी आणि अर्धवट उचललेली ढाल धरतात.

गजचर्मधरो द्वाभ्यां कृत्तिवासोहिभूषितः। प्रेताशनो मातृमध्ये पूज्यः पञ्चाननोथवा

दोन हातांनी हत्तीची कातडी घालतात, सर्पांचे दागिने घालतात, प्रेत खातात, मातृगणात पूज्य असतात आणि कधी कधी पाच तोंडे असतात.

अविलोमाग्निपर्यन्तं दीर्घाष्टकैकभेदितम्। तत्‌षडङ्गानि जात्यन्तैरन्वितं च क्रमाद् यजेत्

अविलोमापासून अग्निपर्यंत, आठ लांब रूपांत विभागलेले, त्यांना त्यांच्या सहा अंगांसह आणि त्यांच्या जातींसह योग्य क्रमाने पूजावे.

मन्दिराग्निदलारुढं सुवर्णरसकान्वितम्। नादविन्द्विन्दुसंयुक्तंमातृनाथाङ्गदीपितम्

मंदिराच्या लाकडाच्या शेंड्यावर विराजमान असलेले, सुवर्णरसाने सुशोभित, नाद, वर्तुळ आणि बिंदू यांनी युक्त, मातृका आणि नाथ यांच्या तेजाने उजळलेले असे ते आहे.

वीरभद्रो वृषारूढो मात्रग्रे स चतुर्मुखः। गौरी तु द्विभुजा त्र्यक्षा शूलिनी दर्पणान्विता

वीरभद्र वृषावर बसलेला, मातृकांच्या पुढे उभा असून त्याला चार तोंडे आहेत; गौरी दोन हातांची, तीन डोळ्यांची, त्रिशूळ आणि आरसा हातात असलेली आहे.

शूलं गलन्तिका* कुण्डी वरदा च चतुर्भुजा। अब्जस्था ललिता स्कन्दगणादर्शशलाकया

ती चार हातांची असून, त्रिशूळ, कमंडलू, कुंडी आणि वर देणारी आहे; ललिता कमळावर उभी असून, स्कंदाच्या गणांनी आरशाचा दांडा धरलेला आहे.

चण्डिका दशहस्ता स्यात् खड्गशूलारिशक्तिधृक्। दक्षे वामे नागपाश चर्माङ्कुशकुठारकम्

चंडिका दहा हातांची असून, तलवार, त्रिशूळ आणि शत्रू मारणारे शस्त्र हातात आहे; डाव्या बाजूला नागपाश, कातडी, अंकुश आणि कुऱ्हाड आहे.

धनुः सिंहे च महिषः शूलेन प्रहतोग्रतः

तेथे धनुष्य, सिंह आणि महिष आहेत; महिषाला त्रिशूळाने समोरून भेदलेले आहे.

लिङ्गमानादिकथनम् भगवानुवाच वक्ष्याम्यन्यप्रकारेण लिङ्गमानादिकं श्रृणु। वक्ष्ये लवणजं लिङ्गं घृतजं बुद्धिवर्द्धनम्

भगवान म्हणाले: मी आता लिंगाची सुरुवातीपासूनची कथा दुसऱ्या प्रकारे सांगतो, ऐक. मी मीठाचे लिंग आणि बुद्धी वाढवणारे तुपाचे लिंग सांगतो.

भूतये वस्त्रलिङ्गन्तु लिङ्गन्तात्‌कालिकं विदुः। पक्कापक्वं मृण्मयं स्यादपक्कात् पक्क्जं वरम्

समृद्धीसाठी वस्त्राचे लिंग तात्पुरते मानले जाते; शिजवलेले आणि न शिजवलेले यांत मातीचे लिंग श्रेष्ठ, आणि न शिजवलेल्या पेक्षा शिजवलेले चांगले.

ततो दारुमयं पुण्यं दारुजात् शैलजं वरम्। शैलाद्वरं तु मुक्ताजं ततो लौहं सुवर्णजम्

यानंतर लाकडाचे लिंग पुण्यदायक, आणि लाकडांमध्ये दगडाचे श्रेष्ठ; दगडापेक्षा मोत्याचे अधिक चांगले, त्यानंतर लोखंडाचे आणि सोन्याचे.

राजतं कीर्त्तितं ताम्रं पैत्तलं भुक्तिमुक्तिदम्। रङ्गजं रसलिङ्गञ्च भुक्तिमुक्तिप्रदं वरम्

चांदीचे लिंग प्रशंसनीय, तांब्याचे आणि पितळाचे लिंग भोग आणि मोक्ष देणारे; रंगवलेले आणि पारदाचे लिंगही भोग आणि मोक्षासाठी उत्तम.

रसजं रसलोहादिरत्नगर्भन्तु वर्धयेत्। मानादि नेष्टं सिद्धादि स्थापितेथ स्वयम्भुवि

पारदाचे, मिश्र धातू आणि रत्नांनी बनवलेले लिंग वाढवावे; मापाने बनवलेले लिंग पसंत नाही, सिद्ध लिंगही नको, पण स्वयंभू लिंग स्थापावे.

वामे च स्वेच्छया तेषां पीठप्रासादकल्पना। पूजयेत् सूर्य्यविम्बस्थं दर्पणे प्रतिविम्बितम्

डाव्या बाजूला इच्छेनुसार पिंड आणि मंदिराची रचना करावी; सूर्याच्या कडेत आरशात प्रतिबिंबित झालेले लिंग पूजावे.

पूज्यो हरस्तु सर्वत्र लिङ्गे पूर्णार्च्चनं भवेत्। हस्तोत्तरविधं शैलं दारुजं तद्वदेव हि

हरिची सर्वत्र पूजा करावी; लिंगाची संपूर्ण पूजा व्हावी; दगडाचे लिंग हाताने मोजावे, आणि लाकडाचेही तसेच.

चलमङ्गुलमानेन द्वारगर्भकरैः स्थितम् । अङ्गुलाद् गृहलिङ्गं स्याद्यावत् पञ्चदशाङ्गुलम्

चल लिंग बोटाच्या मापाने मोजावे आणि दार किंवा गर्भगृहात ठेवावे; घरातील लिंग एक बोट ते पंधरा बोटांपर्यंत असावे.

द्वारमानात् त्रिसङ्ख्याकं नवधा गर्भमानतः। नवधा गर्भमानेन लिङ्गन्धाम्नि च पूजयेत्

दाराच्या मापाने तीन पट, गर्भगृहाच्या मापाने नऊ पट; नऊ पट गर्भगृहाच्या मापाने, लिंगाची पूजा घरात करावी.