अग्निपुराणम्

वरुणः सूर्यनामा च सहस्रांशुस्तथापरः । धाता तपनसञ्ज्ञश्च सविताथ गभस्तिकः

वरुण, सूर्य नावाचा, सहस्रांशु नावाचा दुसरा, धाता, तपन नावाचा, सविता आणि गभस्तिक हे आहेत.

रविश्चैवाथ पर्ज्जन्यस्त्वष्टा मित्रोथ विष्णुकः। मेषादिराशिसंस्थाश्च मार्गादिकार्त्तिकान्तकाः

रवि, पर्जन्य, त्वष्टा, मित्र आणि विष्णुक; मेषपासून पुढे सर्व राशींमध्ये, मार्गशीर्ष ते कार्तिकपर्यंत हे स्थित आहेत.

कृष्णो रक्तो मनाग्रक्तः पीतः पाण्डरकः सितः। कपिलः पीतवर्णश्च शुकाभो धवलस्तथा

काळा, लाल, किंचित लाल, पिवळा, फिकट, पांढरा, तांबूस, सोन्यासारखा पिवळा, पोपटासारखा हिरवा आणि उजळ पांढरा असे रंग आहेत.

धूम्रो नीलः क्रमाद्वर्णाः शक्तयः केशराग्रगाः। इडा सुषुम्णा विश्वार्च्चिरिन्दुसञ्ज्ञा प्रमर्दिनी

धुरकट व निळा — असे रंग अनुक्रमे आहेत; किरणांच्या टोकांवर इडा, सुषुम्ना, विश्वार्ची, इंदू नावाची व प्रमर्दिनी या शक्ती आहेत.

ग्रहर्षणी महाकाली कपिला च प्रबोधनी। नीलाम्बरा घनान्तस्था अमृताख्या च शक्तयः

ग्रहर्षणी, महाकाळी, कपिला व प्रबोधिनी; निळ्या वस्त्रातील, मेघात वसणारी आणि अमृत नावाची अशा या शक्ती आहेत.

वरुणादेश्च तद्वर्णाः केशराग्रेषु विन्यसेत्। तेजश्चण्डोमहावक्रो द्विभुजः पद्मखड्गभृत्

वरुणपासून पुढे, त्यांचे रंग किरणांच्या टोकांवर ठेवावेत; तेज, प्रचंड व महान, दोन हातांचा, कमळ व तलवार घेतो.

कुण्डिकाकजप्यमालीन्दुः कुजः शक्त्यक्षमालिकः। बुधश्चापाक्षपाणिः स्याज्जीवः कुण्ड्यक्षमालिकः

कुंडिका, जपमाळ व चंद्र असलेला; कुजा भाला व जपमाळ घेणारा; बुध धनुष्य व जपमाळ घेतो, जीव कुंभ व जपमाळ घेतो.

शुक्रः कुण्ड्यक्षमाली स्यात् किङ्किणीसूत्रवाञ्छनिः । अर्द्धचन्द्रधरो राहुः केतुः खड्गी च दीपभृत्

शुक्राच्या गळ्यात मडक्यांची माळ असते, तो घंट्यांची दोरी घालतो आणि हाराची इच्छा धरतो. राहूच्या डोक्यावर अर्धचंद्र असतो, केतूच्या हातात तलवार असते आणि तो दिवा धरतो.

अनन्तस्तक्षकः कर्क्कः पद्मो महाब्जः शङ्खकः। कुलिकः सूत्रिणः सर्वे फणवक्त्रा महाप्रभाः ।। इन्द्रो वज्री गजारूढश्लागगोग्निश्च शक्तिमान्। यमो दण्डी च महिषे नैर्ऋतः खड्गवान् करे

अनंत, तक्षक, कर्क, पद्म, महाब्ज, शंखक आणि कुलिक — हे सगळे सर्प गळ्यात माळ घालतात, त्यांच्या फणावर तोंड असते आणि ते तेजाने चमकत असतात.

मकरे वरुणः पाशी वायुर्ध्वजधरो मृगे। गदी कुवेरो मेषस्थ ईशानश्च जटी वृषे

मकर राशीत वरुणाच्या हातात दोरी असते; वायू ध्वज घेऊन असतो; मृग राशीत कुबेर गदा घेऊन मेंढ्यावर बसतो; ईशान जटा बांधून वृषावर बसतो.

द्विबाहवो लोकपाला विश्वकर्म्माक्षसूत्रभृत्। हनूमान् वज्रहस्तः स्यात् पद्भ्यां सम्पीडिताश्रयः

लोकपाल दोन हातांचे असतात; विश्वकर्मा फासे माळ धरतो; हनुमानाच्या हातात वज्र असतो आणि तो पायांनी आधार घेतो.

विणाहस्ताः किन्नराः स्युर्मालाविद्याधराश्च खे । दुर्बलाङ्गाः पिशाचाः स्युर्वेताला विकृताननाः

किंनरांच्या हातात वीणा असते; विद्याधर गळ्यात माळ घालून आकाशात वावरतात; पिशाच्चांचे अंग अशक्त असते; वेताळांचे चेहरे विकृत असतात.

क्षेत्रपालाः शूलवन्तः प्रेता महोदराः कृशाः

क्षेत्रपालांच्या हातात भाले असतात; प्रेत मोठ्या पोटाचे आणि खंगलेले असतात.

भगवानुवाच योगिन्यष्टाष्टकं वक्ष्ये ऐन्द्रादीशान्ततः क्रमात्। अक्षोभ्या रूक्षकर्णी च राक्षसी कृपणाक्षया

भगवान म्हणाले: मी आता योगिनींच्या आठ गटांची माहिती सांगतो, जी इंद्रापासून ईशानापर्यंत आहेत — अक्षोभ्या, रूक्षकर्णी, राक्षसी आणि कृपणाक्षया.

पिङ्गाक्षी च क्षया क्षेमा इला लीलालया तथा। लोला लक्ता बलाकेशी लालसा विमला पुनः

पिंगाक्षी, क्षया, क्षेमा, इला, लीलालय, लोला, लक्ता, बलाकेशी, लालसा आणि विमला पुन्हा.

हुताशा च विशालाक्षी हुङ्कारा वडवामुखी। महाक्रूरा क्रोधना तु भयङ्करी महानना

हुताशा, विशालाक्षी, हुंकारा, वडवामुखी, महाक्रूरा, क्रोधन, भयानकरी आणि महानना.

सर्वज्ञा तला तारा ऋग्वेदा तु हयानना। साराख्या रुद्रसङ्ग्रही सम्बरा तालजङ्घिका

सर्वज्ञा, तला, तारा, ऋग्वेदा, हयानना, साराख्या, रुद्रसंग्रही, संबरा आणि तालजंघिका.

रक्ताक्षी सुप्रसिद्धा तु विद्युज्जिह्वा कारङ्किणी। मेघनादा प्रचण्डोग्रा कालकर्णी वरप्रदा

रक्ताक्षी, सुप्रसिद्धा, विद्युत्जिह्वा, कारंकिणी, मेघनादा, प्रचंडोग्रा, काळकर्णी आणि वरप्रदा.

चन्द्रा चन्द्रावली चैव प्रपञ्चा प्रलयान्तिका। शिशुवक्त्रा पिशाची च पिशिताशा च लोलुपा

चंद्रा, चंद्रावली, प्रपंचा, प्रलयांतिका, शिशुवक्त्रा, पिशाची, पिशिताशा आणि लोळुपा.

धमनी तापनी चैव रागिणी विकृतानना। वायुवेगा बृहत्‌कुक्षिर्विकृता विश्वरूपिका

धमनी, तापनी, रागिणी, विकृतानना, वायुवेगा, बृहद्कुक्षी, विकृता आणि विश्वरूपिका.

यमजिह्वा जयन्ती च दुर्जया च जयन्तिका। विडाली रेवती चैव पूतना विजयान्तिका

यमजिह्वा, जयंती, दुर्जया, जयंतिका, विडाली, रेवती, पूतना आणि विजयांतिका.

अष्टहस्ताश्चतुर्हस्ता इच्छास्त्राः सर्वसिद्धिदाः। भैरवश्चार्कहस्तः स्यात् कूर्परास्यो जटेन्दुभृत्

काहींचे आठ हात असतात, काहींचे चार; त्या आपल्या इच्छेप्रमाणे शस्त्रे धरतात आणि सर्व सिद्धी देतात. भैरवाच्या हातात सूर्य असतो, त्याचे तोंड कोपरात असते आणि तो जटा व चंद्र धारण करतो.

खड्गाङ्कुशकुठारेषुविश्वाभयभृदेकतः। चापत्रिशूलखट्‌वाङ्गपाशकार्द्धवरोद्यतः

त्यांच्या हातात तलवार, अंकुश, कुऱ्हाड, आणि भीती दूर करणारी शस्त्रे असतात; काहीजण धनुष्य, त्रिशूळ, गदा, दोरी आणि अर्धवट उचललेली ढाल धरतात.

गजचर्मधरो द्वाभ्यां कृत्तिवासोहिभूषितः। प्रेताशनो मातृमध्ये पूज्यः पञ्चाननोथवा

दोन हातांनी हत्तीची कातडी घालतात, सर्पांचे दागिने घालतात, प्रेत खातात, मातृगणात पूज्य असतात आणि कधी कधी पाच तोंडे असतात.

अविलोमाग्निपर्यन्तं दीर्घाष्टकैकभेदितम्। तत्‌षडङ्गानि जात्यन्तैरन्वितं च क्रमाद् यजेत्

अविलोमापासून अग्निपर्यंत, आठ लांब रूपांत विभागलेले, त्यांना त्यांच्या सहा अंगांसह आणि त्यांच्या जातींसह योग्य क्रमाने पूजावे.

मन्दिराग्निदलारुढं सुवर्णरसकान्वितम्। नादविन्द्विन्दुसंयुक्तंमातृनाथाङ्गदीपितम्

मंदिराच्या लाकडाच्या शेंड्यावर विराजमान असलेले, सुवर्णरसाने सुशोभित, नाद, वर्तुळ आणि बिंदू यांनी युक्त, मातृका आणि नाथ यांच्या तेजाने उजळलेले असे ते आहे.

वीरभद्रो वृषारूढो मात्रग्रे स चतुर्मुखः। गौरी तु द्विभुजा त्र्यक्षा शूलिनी दर्पणान्विता

वीरभद्र वृषावर बसलेला, मातृकांच्या पुढे उभा असून त्याला चार तोंडे आहेत; गौरी दोन हातांची, तीन डोळ्यांची, त्रिशूळ आणि आरसा हातात असलेली आहे.

शूलं गलन्तिका* कुण्डी वरदा च चतुर्भुजा। अब्जस्था ललिता स्कन्दगणादर्शशलाकया

ती चार हातांची असून, त्रिशूळ, कमंडलू, कुंडी आणि वर देणारी आहे; ललिता कमळावर उभी असून, स्कंदाच्या गणांनी आरशाचा दांडा धरलेला आहे.

चण्डिका दशहस्ता स्यात् खड्गशूलारिशक्तिधृक्। दक्षे वामे नागपाश चर्माङ्कुशकुठारकम्

चंडिका दहा हातांची असून, तलवार, त्रिशूळ आणि शत्रू मारणारे शस्त्र हातात आहे; डाव्या बाजूला नागपाश, कातडी, अंकुश आणि कुऱ्हाड आहे.