अग्निपुराणम्

यक्षिण्यः स्तब्धदीर्घाक्षाः शाकिन्यो वक्रदृष्टयः । पिङ्गाक्षाः स्युर्म्महारम्या रूपिण्योप्सरसः सदा

यक्षिणींची डोळे ताठर व लांब असतात; शाकिनींची नजर वाकडी असते; त्यांचे डोळे पिंगट असून, त्या अत्यंत सुंदर रूपाच्या असतात, नेहमीच त्या अप्सरांसारख्या भासतात.

साक्षमाली त्रिशूली च नन्दीशो द्वारपालकः। thumb|महाकाल महाकालोसिमुण्डी स्याच्छूलखेटकवांस्तथा

माळ व त्रिशूळ घेऊन नंदी द्वारपाल म्हणून उभा असतो; महाकाळाने छाटलेले शिर घेतले असून, तो भाला व गदा हातात धरतो.

कृशो भृङ्गी च नृत्यन् वै कूष्माण्डस्थूलखर्ववान्। गजगोकर्णवक्त्राद्या वीरभद्रादयो गणाः

कृश भृंगी नाचत असतो, कूष्मांड स्थूल व बुटका आहे; हत्ती, गाय व इतर प्राण्यांच्या चेहऱ्याचे जे गण आहेत, ते वीरभद्र यांच्या पुढे असतात.

घण्टाकर्णोष्टदशदोः पापरोगं विदारयन्। वज्रासिदण्डचक्रेषुमुषलाङ्कुशमुद्गरान्

घंटेसारखे कान, दहा ओठ, दहा हात असलेले, पाप व रोग फाडणारे, वज्र, तलवार, काठी, चक्र, मुसळ, अंकुश व मोगरा असे शस्त्र हातात घेतात.

दक्षिणे तर्जनीं खेटं शक्तिं मुण्डञ्च पाशकम्। चापं घण्टा कुठारश्च द्वाभ्याञ्चैव त्रिशूलकम्

उजव्या हातात ते धमकावणारी बोट, ढाल, भाला, कवटी व दोरी धरतात; धनुष्य, घंटा व कुऱ्हाड घेतात; दोन हातांनी त्रिशूळ धरलेला असतो.

घण्टामालाकुलो देवो विस्फोटकविमर्दनः

घंटेच्या माळांनी सजलेला देव, जोरदार आवाजाने सर्वांचा नाश करणारा आहे.

भगवानुवाच ससप्ताश्वे सैकचक्रे रथे सूर्य्यो द्विपद्मधृक्। मसीभाजनलेखन्यौ बिभ्रत्कुण्डी तु दक्षिणे

भगवान म्हणाले: सात घोड्यांच्या व एक चाकाच्या रथावर उभा असलेला सूर्य, दोन कमळे हातात घेऊन, शाईची डबी व लेखणी धरतो, आणि उजव्या हातात कुंभ ठेवतो.

वामे तु पिङ्गलो द्वारि दण्डभृत् स रवेर्गणः। बालव्यजनधारिण्यौ पार्श्वे राज्ञी च निष्प्रभा

डाव्या बाजूला, दाराशी पिंगळ नावाचा, काठी घेऊन सूर्याचा सेवक उभा आहे; दोन्ही बाजूंना दोन स्त्रिया पंखा धरून उभ्या आहेत, आणि राणी तेजरहित आहे.

अथवाश्वसमारूढः कार्य्य एकस्तु भास्करः। वरदा द्व्यब्जिनः सर्वे दिक्पालास्त्रकराः क्रमात्

किंवा भास्कर एकटा घोड्यावर बसलेला दाखवावा; दिशांचे सर्व रक्षक, दोन कमळे व वरद हस्त असलेले, योग्य क्रमाने उभे आहेत.

मुद्गरशूलचक्राव्जभृतोग्न्यादिविदिक्‌स्थिताः। सूर्य्यार्यमादिरक्षोन्ताश्चतुर्हस्ता द्विषड्दले

ते दिशांमध्ये उभे राहून, मोगरा, त्रिशूळ, चक्र व कमळे घेतात; सूर्य, अर्यमान आणि इतर रक्षक, चार हातांचे, बारा पाकळ्यांच्या कमळावर विराजमान आहेत.

वरुणः सूर्यनामा च सहस्रांशुस्तथापरः । धाता तपनसञ्ज्ञश्च सविताथ गभस्तिकः

वरुण, सूर्य नावाचा, सहस्रांशु नावाचा दुसरा, धाता, तपन नावाचा, सविता आणि गभस्तिक हे आहेत.

रविश्चैवाथ पर्ज्जन्यस्त्वष्टा मित्रोथ विष्णुकः। मेषादिराशिसंस्थाश्च मार्गादिकार्त्तिकान्तकाः

रवि, पर्जन्य, त्वष्टा, मित्र आणि विष्णुक; मेषपासून पुढे सर्व राशींमध्ये, मार्गशीर्ष ते कार्तिकपर्यंत हे स्थित आहेत.

कृष्णो रक्तो मनाग्रक्तः पीतः पाण्डरकः सितः। कपिलः पीतवर्णश्च शुकाभो धवलस्तथा

काळा, लाल, किंचित लाल, पिवळा, फिकट, पांढरा, तांबूस, सोन्यासारखा पिवळा, पोपटासारखा हिरवा आणि उजळ पांढरा असे रंग आहेत.

धूम्रो नीलः क्रमाद्वर्णाः शक्तयः केशराग्रगाः। इडा सुषुम्णा विश्वार्च्चिरिन्दुसञ्ज्ञा प्रमर्दिनी

धुरकट व निळा — असे रंग अनुक्रमे आहेत; किरणांच्या टोकांवर इडा, सुषुम्ना, विश्वार्ची, इंदू नावाची व प्रमर्दिनी या शक्ती आहेत.

ग्रहर्षणी महाकाली कपिला च प्रबोधनी। नीलाम्बरा घनान्तस्था अमृताख्या च शक्तयः

ग्रहर्षणी, महाकाळी, कपिला व प्रबोधिनी; निळ्या वस्त्रातील, मेघात वसणारी आणि अमृत नावाची अशा या शक्ती आहेत.

वरुणादेश्च तद्वर्णाः केशराग्रेषु विन्यसेत्। तेजश्चण्डोमहावक्रो द्विभुजः पद्मखड्गभृत्

वरुणपासून पुढे, त्यांचे रंग किरणांच्या टोकांवर ठेवावेत; तेज, प्रचंड व महान, दोन हातांचा, कमळ व तलवार घेतो.

कुण्डिकाकजप्यमालीन्दुः कुजः शक्त्यक्षमालिकः। बुधश्चापाक्षपाणिः स्याज्जीवः कुण्ड्यक्षमालिकः

कुंडिका, जपमाळ व चंद्र असलेला; कुजा भाला व जपमाळ घेणारा; बुध धनुष्य व जपमाळ घेतो, जीव कुंभ व जपमाळ घेतो.

शुक्रः कुण्ड्यक्षमाली स्यात् किङ्किणीसूत्रवाञ्छनिः । अर्द्धचन्द्रधरो राहुः केतुः खड्गी च दीपभृत्

शुक्राच्या गळ्यात मडक्यांची माळ असते, तो घंट्यांची दोरी घालतो आणि हाराची इच्छा धरतो. राहूच्या डोक्यावर अर्धचंद्र असतो, केतूच्या हातात तलवार असते आणि तो दिवा धरतो.

अनन्तस्तक्षकः कर्क्कः पद्मो महाब्जः शङ्खकः। कुलिकः सूत्रिणः सर्वे फणवक्त्रा महाप्रभाः ।। इन्द्रो वज्री गजारूढश्लागगोग्निश्च शक्तिमान्। यमो दण्डी च महिषे नैर्ऋतः खड्गवान् करे

अनंत, तक्षक, कर्क, पद्म, महाब्ज, शंखक आणि कुलिक — हे सगळे सर्प गळ्यात माळ घालतात, त्यांच्या फणावर तोंड असते आणि ते तेजाने चमकत असतात.

मकरे वरुणः पाशी वायुर्ध्वजधरो मृगे। गदी कुवेरो मेषस्थ ईशानश्च जटी वृषे

मकर राशीत वरुणाच्या हातात दोरी असते; वायू ध्वज घेऊन असतो; मृग राशीत कुबेर गदा घेऊन मेंढ्यावर बसतो; ईशान जटा बांधून वृषावर बसतो.

द्विबाहवो लोकपाला विश्वकर्म्माक्षसूत्रभृत्। हनूमान् वज्रहस्तः स्यात् पद्भ्यां सम्पीडिताश्रयः

लोकपाल दोन हातांचे असतात; विश्वकर्मा फासे माळ धरतो; हनुमानाच्या हातात वज्र असतो आणि तो पायांनी आधार घेतो.

विणाहस्ताः किन्नराः स्युर्मालाविद्याधराश्च खे । दुर्बलाङ्गाः पिशाचाः स्युर्वेताला विकृताननाः

किंनरांच्या हातात वीणा असते; विद्याधर गळ्यात माळ घालून आकाशात वावरतात; पिशाच्चांचे अंग अशक्त असते; वेताळांचे चेहरे विकृत असतात.

क्षेत्रपालाः शूलवन्तः प्रेता महोदराः कृशाः

क्षेत्रपालांच्या हातात भाले असतात; प्रेत मोठ्या पोटाचे आणि खंगलेले असतात.

भगवानुवाच योगिन्यष्टाष्टकं वक्ष्ये ऐन्द्रादीशान्ततः क्रमात्। अक्षोभ्या रूक्षकर्णी च राक्षसी कृपणाक्षया

भगवान म्हणाले: मी आता योगिनींच्या आठ गटांची माहिती सांगतो, जी इंद्रापासून ईशानापर्यंत आहेत — अक्षोभ्या, रूक्षकर्णी, राक्षसी आणि कृपणाक्षया.

पिङ्गाक्षी च क्षया क्षेमा इला लीलालया तथा। लोला लक्ता बलाकेशी लालसा विमला पुनः

पिंगाक्षी, क्षया, क्षेमा, इला, लीलालय, लोला, लक्ता, बलाकेशी, लालसा आणि विमला पुन्हा.

हुताशा च विशालाक्षी हुङ्कारा वडवामुखी। महाक्रूरा क्रोधना तु भयङ्करी महानना

हुताशा, विशालाक्षी, हुंकारा, वडवामुखी, महाक्रूरा, क्रोधन, भयानकरी आणि महानना.

सर्वज्ञा तला तारा ऋग्वेदा तु हयानना। साराख्या रुद्रसङ्ग्रही सम्बरा तालजङ्घिका

सर्वज्ञा, तला, तारा, ऋग्वेदा, हयानना, साराख्या, रुद्रसंग्रही, संबरा आणि तालजंघिका.

रक्ताक्षी सुप्रसिद्धा तु विद्युज्जिह्वा कारङ्किणी। मेघनादा प्रचण्डोग्रा कालकर्णी वरप्रदा

रक्ताक्षी, सुप्रसिद्धा, विद्युत्जिह्वा, कारंकिणी, मेघनादा, प्रचंडोग्रा, काळकर्णी आणि वरप्रदा.

चन्द्रा चन्द्रावली चैव प्रपञ्चा प्रलयान्तिका। शिशुवक्त्रा पिशाची च पिशिताशा च लोलुपा

चंद्रा, चंद्रावली, प्रपंचा, प्रलयांतिका, शिशुवक्त्रा, पिशाची, पिशिताशा आणि लोळुपा.