अग्निपुराणम्

दक्षे शक्तिः कुक्कुटोथ एकवक्त्रोथ षण्मुखः। षड्भुजो वा द्वादशभिर्ग्रामेरण्ये द्विबाहुकः

उजव्या बाजूला शक्ती आणि कोंबडा आहे; कधी एक चेहरा, कधी सहा चेहरे; सहा हात, किंवा गावात बारा हात, किंवा जंगलात दोन हात असतात.

शक्तीषुपाशनिस्त्रिंशतोत्रदोस्तर्जनीयुतः। शक्त्या दक्षिणहस्तेषु षट्‌सु वामे करे तथा

ती भाला, बाण, दोरी, तलवार, ढाल आणि इशारा दाखवणारा हात घेऊन आहे; उजव्या हातात शक्ती, तसेच सहा डाव्या हातातही आहे.

शिखिपिच्छन्धतुः खेटं पताकाभयकुक्कुटे। कपालकर्तरीशूलपाशेभृद्याम्यसौम्ययोः

मोरपिसांनी सजलेली, ती ढाल, झेंडा, अभयमुद्रा आणि कोंबडा धरते; उग्र आणि सौम्य रूपात, कपाळ, चाकू, शूळ आणि दोरी घेते.

गजचर्म्मभृदूर्ध्वास्यपादा स्याद् रुद्रचर्चिका। सैव चाष्टभुजा देवी शिरोडमरुकान्विता

हत्तीची कातडी घातलेली, चेहरा आणि पाय वर उचललेले, ती रुद्रर्चिका आहे; ही देवी आठ हातांची असून, डोकं आणि कंबरपट्टा घातलेली आहे.

तेन सा रुद्रचामुण्डा नाटेश्वर्य्यथ नृत्यती। इयमेव महालक्ष्मीरुपविष्टा चतुर्मुखी

तीच रुद्र-चामुंडा, नृत्य करणारी नाट्येश्वरी आहे; हीच महालक्ष्मी, बसलेली आणि चार मुखांची आहे.

नृवाजिमहिषेभांश्च खादन्ती च करे स्थितान्। दशबाहुस्त्रिनेत्रा च शस्त्रासिडमरुत्रिकम्

ती आपल्या हातात धरलेले पुरुष, घोडे आणि महिष खाऊन टाकते; दहा हातांची आणि तीन डोळ्यांची असून, शस्त्र, तलवार आणि त्रिशूळ घेते.

बीभ्रती दक्षिणे हस्ते घण्टां च खेटकम्। खट्‌वाङ्गं च त्रिशूलञ्च सिद्धचामुण्डकाह्वया

उजव्या हातात घंटा आणि ढाल धरली आहे; काठी आणि त्रिशूळही आहे; तिला सिद्ध-चामुंडा म्हणतात.

सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्वसिद्धिप्रदायिका। एतद्रूपा भवेदन्या पाशाङ्कुशयुतारुणा

सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्व सिद्धी देणारी आहे; तिचे दुसरे रूप लाल रंगाचे असून, दोरी आणि अंकुश घेऊन आहे.

भैरवी रूपविद्या तु भुजैर्द्वादशभिर्युता। एताः श्मशानजा रौद्रा अम्बाष्टकमिदं स्मृतम्

भैरवी, ज्ञानाचे रूप, बारा हातांची आहे; ही आठ उग्र मातृका स्मशानात जन्मलेल्या म्हणून ओळखल्या जातात.

क्षमा शिवावृता वृद्धा द्विभुजा विवृतानना। दन्तुरा क्षेमकारी स्याद्‌भूमौ जानुकरा स्थिता

ती शांत, शुभतेने सजलेली, वयोवृद्ध, दोन हातांची, उघड्या चेहऱ्याची, मोठ्या दातांची असून, कल्याण करणारी आहे. ती जमिनीवर बसलेली असून, तिचे हात गुडघ्यांवर ठेवलेले आहेत.

यक्षिण्यः स्तब्धदीर्घाक्षाः शाकिन्यो वक्रदृष्टयः । पिङ्गाक्षाः स्युर्म्महारम्या रूपिण्योप्सरसः सदा

यक्षिणींची डोळे ताठर व लांब असतात; शाकिनींची नजर वाकडी असते; त्यांचे डोळे पिंगट असून, त्या अत्यंत सुंदर रूपाच्या असतात, नेहमीच त्या अप्सरांसारख्या भासतात.

साक्षमाली त्रिशूली च नन्दीशो द्वारपालकः। thumb|महाकाल महाकालोसिमुण्डी स्याच्छूलखेटकवांस्तथा

माळ व त्रिशूळ घेऊन नंदी द्वारपाल म्हणून उभा असतो; महाकाळाने छाटलेले शिर घेतले असून, तो भाला व गदा हातात धरतो.

कृशो भृङ्गी च नृत्यन् वै कूष्माण्डस्थूलखर्ववान्। गजगोकर्णवक्त्राद्या वीरभद्रादयो गणाः

कृश भृंगी नाचत असतो, कूष्मांड स्थूल व बुटका आहे; हत्ती, गाय व इतर प्राण्यांच्या चेहऱ्याचे जे गण आहेत, ते वीरभद्र यांच्या पुढे असतात.

घण्टाकर्णोष्टदशदोः पापरोगं विदारयन्। वज्रासिदण्डचक्रेषुमुषलाङ्कुशमुद्गरान्

घंटेसारखे कान, दहा ओठ, दहा हात असलेले, पाप व रोग फाडणारे, वज्र, तलवार, काठी, चक्र, मुसळ, अंकुश व मोगरा असे शस्त्र हातात घेतात.

दक्षिणे तर्जनीं खेटं शक्तिं मुण्डञ्च पाशकम्। चापं घण्टा कुठारश्च द्वाभ्याञ्चैव त्रिशूलकम्

उजव्या हातात ते धमकावणारी बोट, ढाल, भाला, कवटी व दोरी धरतात; धनुष्य, घंटा व कुऱ्हाड घेतात; दोन हातांनी त्रिशूळ धरलेला असतो.

घण्टामालाकुलो देवो विस्फोटकविमर्दनः

घंटेच्या माळांनी सजलेला देव, जोरदार आवाजाने सर्वांचा नाश करणारा आहे.

भगवानुवाच ससप्ताश्वे सैकचक्रे रथे सूर्य्यो द्विपद्मधृक्। मसीभाजनलेखन्यौ बिभ्रत्कुण्डी तु दक्षिणे

भगवान म्हणाले: सात घोड्यांच्या व एक चाकाच्या रथावर उभा असलेला सूर्य, दोन कमळे हातात घेऊन, शाईची डबी व लेखणी धरतो, आणि उजव्या हातात कुंभ ठेवतो.

वामे तु पिङ्गलो द्वारि दण्डभृत् स रवेर्गणः। बालव्यजनधारिण्यौ पार्श्वे राज्ञी च निष्प्रभा

डाव्या बाजूला, दाराशी पिंगळ नावाचा, काठी घेऊन सूर्याचा सेवक उभा आहे; दोन्ही बाजूंना दोन स्त्रिया पंखा धरून उभ्या आहेत, आणि राणी तेजरहित आहे.

अथवाश्वसमारूढः कार्य्य एकस्तु भास्करः। वरदा द्व्यब्जिनः सर्वे दिक्पालास्त्रकराः क्रमात्

किंवा भास्कर एकटा घोड्यावर बसलेला दाखवावा; दिशांचे सर्व रक्षक, दोन कमळे व वरद हस्त असलेले, योग्य क्रमाने उभे आहेत.

मुद्गरशूलचक्राव्जभृतोग्न्यादिविदिक्‌स्थिताः। सूर्य्यार्यमादिरक्षोन्ताश्चतुर्हस्ता द्विषड्दले

ते दिशांमध्ये उभे राहून, मोगरा, त्रिशूळ, चक्र व कमळे घेतात; सूर्य, अर्यमान आणि इतर रक्षक, चार हातांचे, बारा पाकळ्यांच्या कमळावर विराजमान आहेत.

वरुणः सूर्यनामा च सहस्रांशुस्तथापरः । धाता तपनसञ्ज्ञश्च सविताथ गभस्तिकः

वरुण, सूर्य नावाचा, सहस्रांशु नावाचा दुसरा, धाता, तपन नावाचा, सविता आणि गभस्तिक हे आहेत.

रविश्चैवाथ पर्ज्जन्यस्त्वष्टा मित्रोथ विष्णुकः। मेषादिराशिसंस्थाश्च मार्गादिकार्त्तिकान्तकाः

रवि, पर्जन्य, त्वष्टा, मित्र आणि विष्णुक; मेषपासून पुढे सर्व राशींमध्ये, मार्गशीर्ष ते कार्तिकपर्यंत हे स्थित आहेत.

कृष्णो रक्तो मनाग्रक्तः पीतः पाण्डरकः सितः। कपिलः पीतवर्णश्च शुकाभो धवलस्तथा

काळा, लाल, किंचित लाल, पिवळा, फिकट, पांढरा, तांबूस, सोन्यासारखा पिवळा, पोपटासारखा हिरवा आणि उजळ पांढरा असे रंग आहेत.

धूम्रो नीलः क्रमाद्वर्णाः शक्तयः केशराग्रगाः। इडा सुषुम्णा विश्वार्च्चिरिन्दुसञ्ज्ञा प्रमर्दिनी

धुरकट व निळा — असे रंग अनुक्रमे आहेत; किरणांच्या टोकांवर इडा, सुषुम्ना, विश्वार्ची, इंदू नावाची व प्रमर्दिनी या शक्ती आहेत.

ग्रहर्षणी महाकाली कपिला च प्रबोधनी। नीलाम्बरा घनान्तस्था अमृताख्या च शक्तयः

ग्रहर्षणी, महाकाळी, कपिला व प्रबोधिनी; निळ्या वस्त्रातील, मेघात वसणारी आणि अमृत नावाची अशा या शक्ती आहेत.

वरुणादेश्च तद्वर्णाः केशराग्रेषु विन्यसेत्। तेजश्चण्डोमहावक्रो द्विभुजः पद्मखड्गभृत्

वरुणपासून पुढे, त्यांचे रंग किरणांच्या टोकांवर ठेवावेत; तेज, प्रचंड व महान, दोन हातांचा, कमळ व तलवार घेतो.

कुण्डिकाकजप्यमालीन्दुः कुजः शक्त्यक्षमालिकः। बुधश्चापाक्षपाणिः स्याज्जीवः कुण्ड्यक्षमालिकः

कुंडिका, जपमाळ व चंद्र असलेला; कुजा भाला व जपमाळ घेणारा; बुध धनुष्य व जपमाळ घेतो, जीव कुंभ व जपमाळ घेतो.

शुक्रः कुण्ड्यक्षमाली स्यात् किङ्किणीसूत्रवाञ्छनिः । अर्द्धचन्द्रधरो राहुः केतुः खड्गी च दीपभृत्

शुक्राच्या गळ्यात मडक्यांची माळ असते, तो घंट्यांची दोरी घालतो आणि हाराची इच्छा धरतो. राहूच्या डोक्यावर अर्धचंद्र असतो, केतूच्या हातात तलवार असते आणि तो दिवा धरतो.

अनन्तस्तक्षकः कर्क्कः पद्मो महाब्जः शङ्खकः। कुलिकः सूत्रिणः सर्वे फणवक्त्रा महाप्रभाः ।। इन्द्रो वज्री गजारूढश्लागगोग्निश्च शक्तिमान्। यमो दण्डी च महिषे नैर्ऋतः खड्गवान् करे

अनंत, तक्षक, कर्क, पद्म, महाब्ज, शंखक आणि कुलिक — हे सगळे सर्प गळ्यात माळ घालतात, त्यांच्या फणावर तोंड असते आणि ते तेजाने चमकत असतात.