अग्निपुराणम्

गौरी चतुर्मुखी ब्राह्मी अक्षमालासुरान्विता। कुण्डक्षपात्रिणी वामे हंसगा शाङ्करी सिता

गौरी, चार मुखांची ब्राह्मी, माळ आणि दानव धरते; कुंडक्षपात्रिणी, शुभ्र, हंसावर बसलेली शांकरि आहे.

शरचापौ दक्षिणेऽस्यावामे चक्रं धनुर्वृषे। कौमारी शिखिगा रक्ता शक्तिहस्ता द्विबाहुका

कुमारीच्या उजव्या हातात शरद ऋतूच्या रंगाचा धनुष्य आणि बाण आहेत; डाव्या हातात चक्र आणि वृषभाच्या आकाराचे धनुष्य आहे. ती कुमारी, मोरपिसांनी सजलेली, लाल रंगाची असून, भाल्यात हात असलेली आणि दोन हातांची आहे.

चक्रशङ्खधरा सव्ये वामे लक्ष्मीर्गदाव्जधृक्। दण्डशङ्खासि गदया वाराही महिषस्थिता

डाव्या बाजूला लक्ष्मीने चक्र आणि शंख धरले आहेत, आणि तिच्या हातात गदा आहे; वराही, महिषावर उभी राहून, दंड, शंख, तलवार आणि गदा धरते.

ऐन्द्री वामे वज्रहस्ता सहस्राक्षी तु सिद्धये। चामुण्डा कोटरक्षीस्यान्निर्म्मंसा तु त्रिलोचना

डाव्या बाजूला ऐंद्रिणीने वज्र धरला आहे आणि ती हजार डोळ्यांची आहे, सिद्धीसाठी; चामुंडा खोल डोळ्यांची, मांसहीन आणि तीन डोळ्यांची आहे.

निर्म्मांसा अस्थिसारा वा ऊर्ध्वकेशी कृशोदरी। द्वीपिचर्म्मधरावामे कपालं पट्टिशङ्करे

ती मांसहीन असून, फक्त हाडे उरलेली, केस वर उभे राहिलेले आणि पोट अगदी सुकलेले आहे; डाव्या बाजूला वाघाची कातडी घातलेली असून, कपाळ आणि तलवार हातात आहेत.

शूलं कर्त्री दक्षिणेऽस्याः शवारूढास्थिभूषणा। विनायको नराकारो बृहत्‌कुक्षिर्गजाननः

उजव्या हातात शूळ आणि चाकू आहे; ती प्रेतावर बसलेली असून, हाडांची दागिने घातली आहेत. विनायक मानवाच्या रूपात, मोठ्या पोटाचा आणि हत्तीच्या चेहऱ्याचा आहे.

बृहच्छुण्डो ह्युपवीती मुखं सप्तकलं भवेत्। विस्ताराद्दैर्घ्यतश्चैव शुण्डं षट्‌त्रिशदङ्गुलम्

मोठी सोंड, जानवे घातलेले, चेहरा सात अंगुळ रुंद आहे; सोंड लांबी आणि रुंदीने छत्तीस अंगुळांची आहे.

कला द्वादश नाडी तु ग्रीवा सार्द्धकलोच्छिता। षट्‌त्रिंशदङ्गुलं कण्ठं गुह्यमध्यर्द्धमङ्गुलम्

एक कला बारा अंगुळांची असते; गळ्यात एक नळी आणि अर्धी कला असून, गळा छत्तीस अंगुळांचा आहे; गुप्त भाग एक-सव्वा अंगुळाचा आहे.

नाभिरूरू द्वादशञ्च जङ्घे पादे तु दक्षिणे। स्वदन्तं परशुं वामे लड्डुकञ्चोत्पलं शये

नाभी आणि मांड्या प्रत्येकी बारा अंगुळांच्या आहेत; पिंड आणि उजवे पायही तसेच. उजव्या हातात स्वतःचा दात; डाव्या हातात कुऱ्हाड, लाडू किंवा निळे कमळ आहे.

सुमुखी च विडालाक्षी पार्श्वे स्कन्दो मयुरगः। स्वामी शाखो विशाखश्च द्विभुजो बालरूपधृक्

ती सुंदर चेहऱ्याची, मांजरासारख्या डोळ्यांची आहे; तिच्या बाजूला स्कंद, मोरावर बसलेला आहे. स्वामी, शाख आणि विशाख हे दोन्ही हातांचे, बालरूपात दिसतात.

दक्षे शक्तिः कुक्कुटोथ एकवक्त्रोथ षण्मुखः। षड्भुजो वा द्वादशभिर्ग्रामेरण्ये द्विबाहुकः

उजव्या बाजूला शक्ती आणि कोंबडा आहे; कधी एक चेहरा, कधी सहा चेहरे; सहा हात, किंवा गावात बारा हात, किंवा जंगलात दोन हात असतात.

शक्तीषुपाशनिस्त्रिंशतोत्रदोस्तर्जनीयुतः। शक्त्या दक्षिणहस्तेषु षट्‌सु वामे करे तथा

ती भाला, बाण, दोरी, तलवार, ढाल आणि इशारा दाखवणारा हात घेऊन आहे; उजव्या हातात शक्ती, तसेच सहा डाव्या हातातही आहे.

शिखिपिच्छन्धतुः खेटं पताकाभयकुक्कुटे। कपालकर्तरीशूलपाशेभृद्याम्यसौम्ययोः

मोरपिसांनी सजलेली, ती ढाल, झेंडा, अभयमुद्रा आणि कोंबडा धरते; उग्र आणि सौम्य रूपात, कपाळ, चाकू, शूळ आणि दोरी घेते.

गजचर्म्मभृदूर्ध्वास्यपादा स्याद् रुद्रचर्चिका। सैव चाष्टभुजा देवी शिरोडमरुकान्विता

हत्तीची कातडी घातलेली, चेहरा आणि पाय वर उचललेले, ती रुद्रर्चिका आहे; ही देवी आठ हातांची असून, डोकं आणि कंबरपट्टा घातलेली आहे.

तेन सा रुद्रचामुण्डा नाटेश्वर्य्यथ नृत्यती। इयमेव महालक्ष्मीरुपविष्टा चतुर्मुखी

तीच रुद्र-चामुंडा, नृत्य करणारी नाट्येश्वरी आहे; हीच महालक्ष्मी, बसलेली आणि चार मुखांची आहे.

नृवाजिमहिषेभांश्च खादन्ती च करे स्थितान्। दशबाहुस्त्रिनेत्रा च शस्त्रासिडमरुत्रिकम्

ती आपल्या हातात धरलेले पुरुष, घोडे आणि महिष खाऊन टाकते; दहा हातांची आणि तीन डोळ्यांची असून, शस्त्र, तलवार आणि त्रिशूळ घेते.

बीभ्रती दक्षिणे हस्ते घण्टां च खेटकम्। खट्‌वाङ्गं च त्रिशूलञ्च सिद्धचामुण्डकाह्वया

उजव्या हातात घंटा आणि ढाल धरली आहे; काठी आणि त्रिशूळही आहे; तिला सिद्ध-चामुंडा म्हणतात.

सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्वसिद्धिप्रदायिका। एतद्रूपा भवेदन्या पाशाङ्कुशयुतारुणा

सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्व सिद्धी देणारी आहे; तिचे दुसरे रूप लाल रंगाचे असून, दोरी आणि अंकुश घेऊन आहे.

भैरवी रूपविद्या तु भुजैर्द्वादशभिर्युता। एताः श्मशानजा रौद्रा अम्बाष्टकमिदं स्मृतम्

भैरवी, ज्ञानाचे रूप, बारा हातांची आहे; ही आठ उग्र मातृका स्मशानात जन्मलेल्या म्हणून ओळखल्या जातात.

क्षमा शिवावृता वृद्धा द्विभुजा विवृतानना। दन्तुरा क्षेमकारी स्याद्‌भूमौ जानुकरा स्थिता

ती शांत, शुभतेने सजलेली, वयोवृद्ध, दोन हातांची, उघड्या चेहऱ्याची, मोठ्या दातांची असून, कल्याण करणारी आहे. ती जमिनीवर बसलेली असून, तिचे हात गुडघ्यांवर ठेवलेले आहेत.

यक्षिण्यः स्तब्धदीर्घाक्षाः शाकिन्यो वक्रदृष्टयः । पिङ्गाक्षाः स्युर्म्महारम्या रूपिण्योप्सरसः सदा

यक्षिणींची डोळे ताठर व लांब असतात; शाकिनींची नजर वाकडी असते; त्यांचे डोळे पिंगट असून, त्या अत्यंत सुंदर रूपाच्या असतात, नेहमीच त्या अप्सरांसारख्या भासतात.

साक्षमाली त्रिशूली च नन्दीशो द्वारपालकः। thumb|महाकाल महाकालोसिमुण्डी स्याच्छूलखेटकवांस्तथा

माळ व त्रिशूळ घेऊन नंदी द्वारपाल म्हणून उभा असतो; महाकाळाने छाटलेले शिर घेतले असून, तो भाला व गदा हातात धरतो.

कृशो भृङ्गी च नृत्यन् वै कूष्माण्डस्थूलखर्ववान्। गजगोकर्णवक्त्राद्या वीरभद्रादयो गणाः

कृश भृंगी नाचत असतो, कूष्मांड स्थूल व बुटका आहे; हत्ती, गाय व इतर प्राण्यांच्या चेहऱ्याचे जे गण आहेत, ते वीरभद्र यांच्या पुढे असतात.

घण्टाकर्णोष्टदशदोः पापरोगं विदारयन्। वज्रासिदण्डचक्रेषुमुषलाङ्कुशमुद्गरान्

घंटेसारखे कान, दहा ओठ, दहा हात असलेले, पाप व रोग फाडणारे, वज्र, तलवार, काठी, चक्र, मुसळ, अंकुश व मोगरा असे शस्त्र हातात घेतात.

दक्षिणे तर्जनीं खेटं शक्तिं मुण्डञ्च पाशकम्। चापं घण्टा कुठारश्च द्वाभ्याञ्चैव त्रिशूलकम्

उजव्या हातात ते धमकावणारी बोट, ढाल, भाला, कवटी व दोरी धरतात; धनुष्य, घंटा व कुऱ्हाड घेतात; दोन हातांनी त्रिशूळ धरलेला असतो.

घण्टामालाकुलो देवो विस्फोटकविमर्दनः

घंटेच्या माळांनी सजलेला देव, जोरदार आवाजाने सर्वांचा नाश करणारा आहे.

भगवानुवाच ससप्ताश्वे सैकचक्रे रथे सूर्य्यो द्विपद्मधृक्। मसीभाजनलेखन्यौ बिभ्रत्कुण्डी तु दक्षिणे

भगवान म्हणाले: सात घोड्यांच्या व एक चाकाच्या रथावर उभा असलेला सूर्य, दोन कमळे हातात घेऊन, शाईची डबी व लेखणी धरतो, आणि उजव्या हातात कुंभ ठेवतो.

वामे तु पिङ्गलो द्वारि दण्डभृत् स रवेर्गणः। बालव्यजनधारिण्यौ पार्श्वे राज्ञी च निष्प्रभा

डाव्या बाजूला, दाराशी पिंगळ नावाचा, काठी घेऊन सूर्याचा सेवक उभा आहे; दोन्ही बाजूंना दोन स्त्रिया पंखा धरून उभ्या आहेत, आणि राणी तेजरहित आहे.

अथवाश्वसमारूढः कार्य्य एकस्तु भास्करः। वरदा द्व्यब्जिनः सर्वे दिक्पालास्त्रकराः क्रमात्

किंवा भास्कर एकटा घोड्यावर बसलेला दाखवावा; दिशांचे सर्व रक्षक, दोन कमळे व वरद हस्त असलेले, योग्य क्रमाने उभे आहेत.