अग्निपुराणम्

दक्षिणे चाक्षसूत्रञ्च स्रुवो वामे तु कुण्डिका। आज्यस्थाली सरस्वती सावित्री वामदक्षिणे

त्याच्या उजव्या हातात माळ किंवा समिधा घेणारा चमचा आहे; डाव्या हातात कुंभ आहे; सरस्वती आणि सावित्री त्याच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला आहेत.

विष्णुरष्टभुजस्तार्क्षे करे खड्गस्तु दक्षिणे। गदा शरश्च वरदो वामे कार्मुकखेटके

विष्णू आठ हातांचा असून गरुडावर बसलेला आहे; उजव्या हातात तलवार आहे; डाव्या हातात गदा, बाण, वरद मुद्रा, धनुष्य आणि ढाल आहेत.

चक्रशङ्खौ चतुर्बाहुर्न्नरसिंहश्चतुर्भुजः। शङ्खचक्रधरो वापि विदारितमहासुरः

नरसिंह चार हातांचा आहे, तो चक्र आणि शंख धारण करतो; किंवा तो शंख आणि चक्र घेऊन, मोठ्या असुराला फाडलेला आहे.

चतुर्बाहुर्वराहस्तु शेषुः पाणितले धृतः। धारयन् बाहुना पृथ्वीं वामेन कमलाधरः

वराह चार हातांचा आहे, त्याच्या हातात शेष आहे; एका हाताने तो पृथ्वीला धरतो, आणि डाव्या हातात कमळ आहे.

पादलग्ना धरा कार्य्या पदा लक्ष्मीर्व्यवस्थिता। त्रैलोक्यमोहनस्तार्क्ष्ये अष्टवाहुस्तु दक्षिणे

पृथ्वी त्याच्या पायाशी ठेवावी, आणि लक्ष्मी त्याच्या पायावर स्थिर आहे; आठ हातांचा, गरुडावर बसलेला रूप उजव्या बाजूला आहे.

चक्रं खड्गं च मुषलं अङ्कुशं वामके करे। शङ्कशार्ङ्गगदापाशान् पद्मवीणासमन्विते

डाव्या हातात चक्र, तलवार, मुसळ आणि अंकुश आहेत; शंख, धनुष्य, गदा, पाश, कमळ आणि वीणा देखील आहेत.

लक्ष्मीः सरस्वती कार्य्ये विश्वरूपोऽथ दक्षिणे। मुद्गरं च तथा पाशं शक्तिशूलं शरं करे

लक्ष्मी आणि सरस्वती दाखवाव्यात; विश्वरूप उजव्या बाजूला आहे; हातात मूसळ, पाश, भाला, त्रिशूळ आणि बाण आहेत.

वामे शङ्खञ्च शार्ङ्गञ्च गदां पाशं च तोमरम्। लाङ्गलं परशुं दण्डं छुरिकां चर्म्मक्षेपणम्

डाव्या हातात शंख, धनुष्य, गदा, पाश आणि टोंमर आहेत; नांगर, कुऱ्हाड, दंड, चाकू आणि फेकण्यासाठी ढाल आहेत.

विंशद्‌बाहुश्चतुर्व्वक्त्रो दक्षिणस्थोथ वामके। त्रिनेत्रो वामपार्श्वेन शयितो जलशाय्यपि

तो वीस हातांचा आणि चार तोंडांचा आहे, उजव्या आणि डाव्या बाजूला उभा आहे; डाव्या बाजूला तीन डोळे आहेत, आणि तो पाण्यावर विसावलेला आहे.

श्रिया धृतैकचरणो विमलाद्याभिरीडितः। नाभिपद्मचतुर्वक्त्रो हरिशङ्करको हरिः

श्रीच्या एका पायावर आधार आहे, विमला आणि इतरांनी स्तुती केली आहे; नाभीवर कमळ आणि चार तोंडांचा हरि, तो हरि आणि शंकर दोन्ही आहे.

शूलर्ष्टिधारी दक्षे च गदाचक्रधरो पदे। रुद्रकेशवलक्ष्माङ्गो गौरीलक्ष्मीसमन्वितः

उजव्या बाजूला भाला आणि शूल आहे, पायात गदा आणि चक्र आहे; रुद्राचे केस आणि लक्ष्मीची चिन्हे अंगावर आहेत, गौरी आणि लक्ष्मी सोबत आहेत.

शङ्खचक्रगदावेदपाणिश्चाश्वशिरा हरिः। वामपादो धृतः शेषे दक्षिणः कूर्म्मपृष्ठगः

हरि हातात शंख, चक्र, गदा आणि वेद घेतलेला आहे, त्याचे डोके घोड्याचे आहे; डावा पाय शेषावर ठेवलेला आहे, उजवा पाय कासवाच्या पाठीवर आहे.

दत्तात्रेयो द्विबाहुः स्याद्वामोत्सङ्गे श्रिया सह। विष्वक्‌सेनश्चक्रगदी हली शङ्खी हरेर्गणः

दत्तात्रेय दोन हातांचा आहे, डाव्या मांडीवर श्री आहे; विष्वक्सेन हा चक्र, गदा, नांगर आणि शंख धारण करणारा, हरिचा गण आहे.

भगवानुवाच चण्डी विंशतिबाहुः स्याद्‌बिभ्रती दक्षिणैः करः। शूलासिशक्तिचक्राणि पाशं खेटायुधाभयम्

भगवान म्हणाले: चंडीला वीस हात असावेत. तिच्या उजव्या हातात ती त्रिशूळ, तलवार, भाला, चक्र, दोरी, ढाल, शस्त्र आणि अभयमुद्रा धरते.

डमरुं शक्तिकां वामैर्न्नागपाशञ्च खेटकम्। कुठाराङ्कुशचापांश्च घण्टाध्वजगदांस्तथा

तिच्या डाव्या हातात ती डमरू, शस्त्र, नागाची दोरी, ढाल, कुऱ्हाड, अंकुश, धनुष्य, घंटा, ध्वज आणि गदा धरते.

आदर्शमुद्‌गरान् हस्तैश्चण्डी वा दशबाहुका। तदधो महिषश्छिन्नमूर्द्धा पातितमस्तकः

दहा हातांची चंडी आरसा आणि मल्ल धरते; तिच्या पायाखाली कापलेले डोके असलेला महिष दानव पडलेला आहे.

शस्त्रोद्यतकरः क्रुद्धस्तद्‌ग्रीवासम्भवः पुमान्। शूलहस्तो वमद्रक्तो रक्तस्रङ्‌मूर्द्धजेक्षणः

त्या दानवाच्या मानेतून एक संतप्त पुरुष शस्त्र उगारून बाहेर येतो; त्याच्या हातात त्रिशूळ आहे, रक्त वाहते आहे, त्याच्या गळ्यात, केसात आणि डोळ्यात रक्ताची माळ आहे.

सिहेनास्वाद्यमानस्तु पाशबद्धो गले भृशम्। याम्याङ्घ्न्याक्रान्तसिहा च सव्याङघ्निर्नीचगासुरे

महिषाला सिंह खात आहे, त्याच्या गळ्यात दोरीने घट्ट बांधले आहे; सिंहाला याम्याच्या डाव्या पायाने तुडवले आहे, आणि दानव खाली पडलेला आहे.

चण्डिकेयं त्रिनेत्रा च सशस्त्रा रिपुमर्द्दनी। नवपद्मात्मके स्थाने पूज्या दुर्गा स्वमूर्त्तितः

ही चंडिका, तीन डोळ्यांची आणि शस्त्रधारी, शत्रूंचा नाश करणारी, नवपद्माच्या जागी स्वतःच्या मूर्तीत दुर्गा म्हणून पूजावी.

आदौ मध्ये तथेन्द्रादौ नवतत्त्वात्मभिः क्रमात्। अष्टादशभुजैका तु दक्षे मुण्डं च खेटकम्

सुरुवातीला, मध्ये आणि इंद्रादींच्या अग्रस्थानी, नव तत्त्वांसह, उजव्या बाजूला अठरा हातांची एक आहे, जी डोके आणि ढाल धरते.

आदर्शतर्जनीचापं ध्वजं डमरुकं तथा। पाशं वामे बिभ्रती च शक्तिमुद्गरशूलकम्

ती डाव्या हातात आरसा, धमकावणारी बोट, धनुष्य, ध्वज, डमरू, दोरी, भाला, मल्ल आणि त्रिशूळ धरते.

वज्रखड्‌गाङ्कुशशरान् चक्रन्देवी शलाकया। एतैरेवायुधैर्युक्ता शेषाः षोडशबाहुकाः

देवीकडे वज्र, तलवार, अंकुश, बाण, चक्र आणि काठी आहेत; या शस्त्रांसह उरलेल्या रूपांना सोळा हात आहेत.

डमरुं तर्जनीं त्यक्त्वा रुद्रचण्डादयो नव। रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका

डमरू आणि धमकावणारी बोट बाजूला ठेवून, रुद्रचंडा आणि इतर नऊ जणी म्हणजे रुद्रचंडा, प्रचंडा, चंडोग्रा, चंडनायिका,

चण्डा चण्डवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका। उग्रचण्डा च मध्यस्था रोचनाभारुणासिता

चंडा, चंडवती, चंडरूपा, अतिचंडिका, उग्रचंडा आणि मध्ये रोचना, भारुणी, आणि असिता आहेत.

नीला शुक्ला धूम्रिका च पीता श्वेता चसिहगाः। महीषोथ पुमान् शस्त्री तत्‌कचग्रहमुष्टिकाः

नीला, शुक्ला, धूम्रिका, पीता, श्वेता आणि सिंहावर बसणाऱ्या; महिष आणि शस्त्रधारी पुरुष दानवाचे केस आणि मुठ पकडतात.

आलीढा नव दुर्गाः स्युः स्थाप्याः पुत्रादिवृद्धये। तथा गौरी चण्डिकाद्या कुण्ढ्यक्षररदाग्निधृक्

आलीढ अवस्थेत नव दुर्गा पुत्र आणि संपत्ती वाढीसाठी स्थापाव्यात; तसेच गौरी, चंडिका आणि इतर, कुंभ, माळ आणि अग्नी धरतात.

सैव स्म्भा वने सिद्धाऽग्निहीना ललिता तथा। स्कन्धमूर्द्धकरा वामे द्वितीये धृतदर्प्पणा

तीच वनात सिद्ध झालेली, अग्निविना ललिता आहे; डाव्या बाजूला खांद्यावर हात ठेवलेली, दुसऱ्या रूपात आरसा धरते.

याम्ये फलाञ्जलिहस्ता सौभाग्या तत्र चोर्ध्विका। लक्ष्मीर्याम्यकराम्भोजा वामे श्रीफलसंयुता

दक्षिण दिशेला फळांनी भरलेले हात जोडलेली सौभाग्या आहे, तिच्या वर लक्ष्मी आहे, जी दक्षिण हातात कमळ आणि डाव्या हातात फळ धरते.

पुस्ताक्षमालिकाहस्ता वीणाहस्ता सरस्वती। हुम्भाब्जहस्ता श्वेताभा मकरोपरि जाह्नवी

सरस्वती पुस्तक, माळ आणि वीणा धरते; श्वेता उजळ, कमळ धरून मकरावर बसलेली जाह्नवी आहे.