अग्निपुराणम्

नरसिंहो विवृत्तास्यो वामोरुक्षतदानवः । तद्वक्षो दारयन्माली स्फुरच्चक्रगदाधरः

नरसिंह, मोठ्या तोंडाचा, डाव्या मांडीवर असलेल्या राक्षसाला फाडतो; हार घातलेला, तेजस्वी चक्र व गदा धारण करणारा.

छत्री दण्डी वामनः स्यादथवा स्याच्चतुर्भुजः। रामश्चापेषुहस्तः स्यात् खड्गी परसुनान्वितः

वामन छत्र आणि काठी घेणारा असावा, किंवा चार हातांचा असू शकतो; राम धनुष्य, तलवार आणि कुऱ्हाड घेणारा असावा.

रामश्चापी शरी खड्गी शङ्खी वा द्विभूजः स्मृतः। गदालाङ्गलधारी च रामो वाथ चतुर्भुजः

राम धनुष्य, बाण, तलवार, शंख किंवा दोन हातांचा म्हणून ओळखला जातो; गदा आणि हल घेणारा किंवा चार हातांचा असतो.

वामोर्ध्वे लाङ्गलं दद्यादधः शङ्खं सुशोभनम्। मुषलं दक्षिणोर्ध्वे तु चक्रञ्चाधः सुशोभनम्

डाव्या वरच्या हातात हल ठेवावा; खाली सुंदर शंख असावा; उजव्या वरच्या हातात मूसळ, आणि खाली सुंदर चक्र ठेवावे.

धनुस्तृणान्वितः कल्की म्लेच्छोत्सादकरोद्विजः। अथवाश्वस्थितः खङ्गी शङ्खचक्रशरान्वितः

कळ्की, तृण आणि धनुष्य घेणारा, म्लेच्छांचा नाश करणारा द्विज आहे; किंवा घोड्यावर बसलेला, तलवार, शंख, चक्र आणि बाण घेणारा असतो.

लक्षणं वासुदेवादिनवकस्य वदामि ते। दक्षिणोर्ध्वे गदा वामे वामोर्ध्वे चक्रमुत्तमम्

वासुदेव आणि त्याच्या आठ रूपांची वैशिष्ट्ये मी तुला सांगतो: उजव्या वरच्या हातात गदा, डाव्या वरच्या हातात श्रेष्ठ चक्र आहे.

ब्रह्मेशौ पार्श्वगौ नित्यं वासुदेवोस्ति पूर्ववत्। शङ्खी स वरदो वाथ द्विभुजो वा चतुर्भुजः

ब्रह्मा आणि ईश हे नेहमी दोन्ही बाजूंना असतात, वासुदेव पूर्वीप्रमाणेच आहे; त्याच्या हातात शंख आणि वरद मुद्रा आहे, तो दोन किंवा चार हातांचा असू शकतो.

लाङ्गली मुषली रामो गदापद्मधरः स्मृतः। प्रद्युम्नो दक्षिणे वज्रं शङ्खं वामे धनुः करे

राम हा नांगर आणि मुसळ धारण करणारा म्हणून ओळखला जातो; प्रद्युम्न उजव्या हातात वज्र, डाव्या हातात शंख आणि धनुष्य धारण करतो.

गदानाभ्यावृतः ग्रीत्या प्रद्युम्नो वा धनुः शरी। चतुर्भुजोनिरुद्धः स्यात्तथा नारायणो विभुः

प्रद्युम्नाच्या गळ्याभोवती गदा असतात, किंवा तो धनुष्य आणि बाण धरतो; अनिरुद्ध चार हातांचा आहे, आणि नारायणही तसाच तेजस्वी आहे.

चतुर्मुखश्चतुर्व्वाहुर्ब्बृहज्जठरमण्डलः। लम्बकूर्च्चे जटायुक्तो ब्रह्मा हंसाग्रवाहनः

ब्रह्मा चार तोंडांचा आणि चार हातांचा आहे, त्याचे पोट मोठे आहे; त्याचे केस लांब जटांमध्ये गुंडाळलेले आहेत, आणि तो हंसावर बसलेला आहे.

दक्षिणे चाक्षसूत्रञ्च स्रुवो वामे तु कुण्डिका। आज्यस्थाली सरस्वती सावित्री वामदक्षिणे

त्याच्या उजव्या हातात माळ किंवा समिधा घेणारा चमचा आहे; डाव्या हातात कुंभ आहे; सरस्वती आणि सावित्री त्याच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला आहेत.

विष्णुरष्टभुजस्तार्क्षे करे खड्गस्तु दक्षिणे। गदा शरश्च वरदो वामे कार्मुकखेटके

विष्णू आठ हातांचा असून गरुडावर बसलेला आहे; उजव्या हातात तलवार आहे; डाव्या हातात गदा, बाण, वरद मुद्रा, धनुष्य आणि ढाल आहेत.

चक्रशङ्खौ चतुर्बाहुर्न्नरसिंहश्चतुर्भुजः। शङ्खचक्रधरो वापि विदारितमहासुरः

नरसिंह चार हातांचा आहे, तो चक्र आणि शंख धारण करतो; किंवा तो शंख आणि चक्र घेऊन, मोठ्या असुराला फाडलेला आहे.

चतुर्बाहुर्वराहस्तु शेषुः पाणितले धृतः। धारयन् बाहुना पृथ्वीं वामेन कमलाधरः

वराह चार हातांचा आहे, त्याच्या हातात शेष आहे; एका हाताने तो पृथ्वीला धरतो, आणि डाव्या हातात कमळ आहे.

पादलग्ना धरा कार्य्या पदा लक्ष्मीर्व्यवस्थिता। त्रैलोक्यमोहनस्तार्क्ष्ये अष्टवाहुस्तु दक्षिणे

पृथ्वी त्याच्या पायाशी ठेवावी, आणि लक्ष्मी त्याच्या पायावर स्थिर आहे; आठ हातांचा, गरुडावर बसलेला रूप उजव्या बाजूला आहे.

चक्रं खड्गं च मुषलं अङ्कुशं वामके करे। शङ्कशार्ङ्गगदापाशान् पद्मवीणासमन्विते

डाव्या हातात चक्र, तलवार, मुसळ आणि अंकुश आहेत; शंख, धनुष्य, गदा, पाश, कमळ आणि वीणा देखील आहेत.

लक्ष्मीः सरस्वती कार्य्ये विश्वरूपोऽथ दक्षिणे। मुद्गरं च तथा पाशं शक्तिशूलं शरं करे

लक्ष्मी आणि सरस्वती दाखवाव्यात; विश्वरूप उजव्या बाजूला आहे; हातात मूसळ, पाश, भाला, त्रिशूळ आणि बाण आहेत.

वामे शङ्खञ्च शार्ङ्गञ्च गदां पाशं च तोमरम्। लाङ्गलं परशुं दण्डं छुरिकां चर्म्मक्षेपणम्

डाव्या हातात शंख, धनुष्य, गदा, पाश आणि टोंमर आहेत; नांगर, कुऱ्हाड, दंड, चाकू आणि फेकण्यासाठी ढाल आहेत.

विंशद्‌बाहुश्चतुर्व्वक्त्रो दक्षिणस्थोथ वामके। त्रिनेत्रो वामपार्श्वेन शयितो जलशाय्यपि

तो वीस हातांचा आणि चार तोंडांचा आहे, उजव्या आणि डाव्या बाजूला उभा आहे; डाव्या बाजूला तीन डोळे आहेत, आणि तो पाण्यावर विसावलेला आहे.

श्रिया धृतैकचरणो विमलाद्याभिरीडितः। नाभिपद्मचतुर्वक्त्रो हरिशङ्करको हरिः

श्रीच्या एका पायावर आधार आहे, विमला आणि इतरांनी स्तुती केली आहे; नाभीवर कमळ आणि चार तोंडांचा हरि, तो हरि आणि शंकर दोन्ही आहे.

शूलर्ष्टिधारी दक्षे च गदाचक्रधरो पदे। रुद्रकेशवलक्ष्माङ्गो गौरीलक्ष्मीसमन्वितः

उजव्या बाजूला भाला आणि शूल आहे, पायात गदा आणि चक्र आहे; रुद्राचे केस आणि लक्ष्मीची चिन्हे अंगावर आहेत, गौरी आणि लक्ष्मी सोबत आहेत.

शङ्खचक्रगदावेदपाणिश्चाश्वशिरा हरिः। वामपादो धृतः शेषे दक्षिणः कूर्म्मपृष्ठगः

हरि हातात शंख, चक्र, गदा आणि वेद घेतलेला आहे, त्याचे डोके घोड्याचे आहे; डावा पाय शेषावर ठेवलेला आहे, उजवा पाय कासवाच्या पाठीवर आहे.

दत्तात्रेयो द्विबाहुः स्याद्वामोत्सङ्गे श्रिया सह। विष्वक्‌सेनश्चक्रगदी हली शङ्खी हरेर्गणः

दत्तात्रेय दोन हातांचा आहे, डाव्या मांडीवर श्री आहे; विष्वक्सेन हा चक्र, गदा, नांगर आणि शंख धारण करणारा, हरिचा गण आहे.

भगवानुवाच चण्डी विंशतिबाहुः स्याद्‌बिभ्रती दक्षिणैः करः। शूलासिशक्तिचक्राणि पाशं खेटायुधाभयम्

भगवान म्हणाले: चंडीला वीस हात असावेत. तिच्या उजव्या हातात ती त्रिशूळ, तलवार, भाला, चक्र, दोरी, ढाल, शस्त्र आणि अभयमुद्रा धरते.

डमरुं शक्तिकां वामैर्न्नागपाशञ्च खेटकम्। कुठाराङ्कुशचापांश्च घण्टाध्वजगदांस्तथा

तिच्या डाव्या हातात ती डमरू, शस्त्र, नागाची दोरी, ढाल, कुऱ्हाड, अंकुश, धनुष्य, घंटा, ध्वज आणि गदा धरते.

आदर्शमुद्‌गरान् हस्तैश्चण्डी वा दशबाहुका। तदधो महिषश्छिन्नमूर्द्धा पातितमस्तकः

दहा हातांची चंडी आरसा आणि मल्ल धरते; तिच्या पायाखाली कापलेले डोके असलेला महिष दानव पडलेला आहे.

शस्त्रोद्यतकरः क्रुद्धस्तद्‌ग्रीवासम्भवः पुमान्। शूलहस्तो वमद्रक्तो रक्तस्रङ्‌मूर्द्धजेक्षणः

त्या दानवाच्या मानेतून एक संतप्त पुरुष शस्त्र उगारून बाहेर येतो; त्याच्या हातात त्रिशूळ आहे, रक्त वाहते आहे, त्याच्या गळ्यात, केसात आणि डोळ्यात रक्ताची माळ आहे.

सिहेनास्वाद्यमानस्तु पाशबद्धो गले भृशम्। याम्याङ्घ्न्याक्रान्तसिहा च सव्याङघ्निर्नीचगासुरे

महिषाला सिंह खात आहे, त्याच्या गळ्यात दोरीने घट्ट बांधले आहे; सिंहाला याम्याच्या डाव्या पायाने तुडवले आहे, आणि दानव खाली पडलेला आहे.

चण्डिकेयं त्रिनेत्रा च सशस्त्रा रिपुमर्द्दनी। नवपद्मात्मके स्थाने पूज्या दुर्गा स्वमूर्त्तितः

ही चंडिका, तीन डोळ्यांची आणि शस्त्रधारी, शत्रूंचा नाश करणारी, नवपद्माच्या जागी स्वतःच्या मूर्तीत दुर्गा म्हणून पूजावी.