अग्निपुराणम्

सुरेशोर्यब्जशङ्खाढ्यः श्रीगदी पुरुपोत्तमः। अधोक्षजः पद्मगदी शङखी चक्री च पातु वः

देवतांचा स्वामी, कमळ व शंखाने शोभलेला, श्रीमंत गदाधारी, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ; अधोक्षज, कमळ, गदा, शंख आणि चक्र धारण करणारा, तो तुमचे रक्षण करो.

देवो नृसिंहश्चक्राब्जगदाशङ्खी नमामि तम्। अच्युतः श्रीगदी पद्मी चक्री शङ्खी च पातु वः

चक्र, कमळ, गदा आणि शंख धारण करणाऱ्या नरसिंह देवास मी वंदन करतो; अच्युत, श्रीमंत गदाधारी, कमळ, चक्र आणि शंख घेणारा, तो तुमचे रक्षण करो.

बालरूपी शङ्खगदी उपेन्द्रश्चक्रपद्म्यपि। जनार्द्दनः पद्म चक्री शङ्खधारी गदाधरः

बालरूपातील, शंख व गदा घेणारा उपेंद्र, चक्र व कमळही धारण करतो; जनार्दन, कमळ, चक्र, शंख आणि गदा घेणारा.

शङ्खीपद्मी च चक्री चहरिः कौमोदकीधरः। कृष्णः शङ्खी गदी पद्मी चक्री मे भुक्तिमुक्तिदः

शंख, कमळ आणि चक्र धारण करणारा हरि, कौमुदकी गदा घेणारा; कृष्ण, शंख, गदा, कमळ आणि चक्र घेणारा, मला भोग आणि मोक्ष दोन्ही देतो.

आदि मूर्त्तिर्वासुदेवस्तस्मात् सङ्कर्पणोभवत्। सङ्कर्पणाच्च प्रद्युम्नः प्रद्युम्नादनिरुद्धकः

वासुदेव ही आदिमूर्ती आहे; त्यापासून संकर्षण उत्पन्न झाला; संकर्षणापासून प्रद्युम्न, आणि प्रद्युम्नापासून अनिरुद्ध झाला.

केशवादिप्रभेदेन एकैकस्य त्रिधा क्रमात्। द्वादशाक्षरकं स्तोत्रं चतुर्विंशातिमूर्त्तिमत्

केशव वगैरे भेदांनुसार प्रत्येकाचा त्रैविध्यक्रम आहे; बारा अक्षरांचे स्तोत्र चोवीस रूपांनी युक्त आहे.

यः पठेच्छृणुयाद्वापि निर्मलः सर्वमाप्नुयात्

जो कोणी हे शुद्धपणे म्हणतो किंवा ऐकतो, तो सर्व काही प्राप्त करतो.

भगवानुवाच दशावतारं मत्स्यादिलक्षणं प्रवदामि ते। मत्स्याकारस्तु मत्स्यः स्यात् कूर्मः कूर्म्माकृतिर्भवेत्

भगवान म्हणाले: मी तुला मत्स्यापासून सुरू होणाऱ्या दहाव्या अवतारांची वैशिष्ट्ये सांगतो; मत्स्य म्हणजे मास्याचे रूप घेतो, कूर्म म्हणजे कासवाचे रूप धारण करतो.

नराङ्गो वाथ कर्त्तव्यौ भूवराहौ गदादिभृत्। दक्षिणे वामके शङ्‌खं लक्ष्मीर्वा पद्ममेव वा

वराहासाठी मानवाचे रूप करावे, जो गदा व इतर शस्त्रे घेतो; उजवीकडे किंवा डावीकडे शंख, लक्ष्मी किंवा कमळ ठेवावे.

श्रीर्वामकूर्प्परस्था तु क्ष्मानन्तौ चरणानुगौ। वराहस्थापनाद्राज्यं भवाब्धितरणं भवेत्

लक्ष्मी डाव्या बाजूला कूर्माच्या ठेवावी, आणि पृथ्वी दोन्ही पायांजवळ असावी; वराहाची स्थापना केल्याने राज्य आणि संसारसागरातून पार जाता येते.

नरसिंहो विवृत्तास्यो वामोरुक्षतदानवः । तद्वक्षो दारयन्माली स्फुरच्चक्रगदाधरः

नरसिंह, मोठ्या तोंडाचा, डाव्या मांडीवर असलेल्या राक्षसाला फाडतो; हार घातलेला, तेजस्वी चक्र व गदा धारण करणारा.

छत्री दण्डी वामनः स्यादथवा स्याच्चतुर्भुजः। रामश्चापेषुहस्तः स्यात् खड्गी परसुनान्वितः

वामन छत्र आणि काठी घेणारा असावा, किंवा चार हातांचा असू शकतो; राम धनुष्य, तलवार आणि कुऱ्हाड घेणारा असावा.

रामश्चापी शरी खड्गी शङ्खी वा द्विभूजः स्मृतः। गदालाङ्गलधारी च रामो वाथ चतुर्भुजः

राम धनुष्य, बाण, तलवार, शंख किंवा दोन हातांचा म्हणून ओळखला जातो; गदा आणि हल घेणारा किंवा चार हातांचा असतो.

वामोर्ध्वे लाङ्गलं दद्यादधः शङ्खं सुशोभनम्। मुषलं दक्षिणोर्ध्वे तु चक्रञ्चाधः सुशोभनम्

डाव्या वरच्या हातात हल ठेवावा; खाली सुंदर शंख असावा; उजव्या वरच्या हातात मूसळ, आणि खाली सुंदर चक्र ठेवावे.

धनुस्तृणान्वितः कल्की म्लेच्छोत्सादकरोद्विजः। अथवाश्वस्थितः खङ्गी शङ्खचक्रशरान्वितः

कळ्की, तृण आणि धनुष्य घेणारा, म्लेच्छांचा नाश करणारा द्विज आहे; किंवा घोड्यावर बसलेला, तलवार, शंख, चक्र आणि बाण घेणारा असतो.

लक्षणं वासुदेवादिनवकस्य वदामि ते। दक्षिणोर्ध्वे गदा वामे वामोर्ध्वे चक्रमुत्तमम्

वासुदेव आणि त्याच्या आठ रूपांची वैशिष्ट्ये मी तुला सांगतो: उजव्या वरच्या हातात गदा, डाव्या वरच्या हातात श्रेष्ठ चक्र आहे.

ब्रह्मेशौ पार्श्वगौ नित्यं वासुदेवोस्ति पूर्ववत्। शङ्खी स वरदो वाथ द्विभुजो वा चतुर्भुजः

ब्रह्मा आणि ईश हे नेहमी दोन्ही बाजूंना असतात, वासुदेव पूर्वीप्रमाणेच आहे; त्याच्या हातात शंख आणि वरद मुद्रा आहे, तो दोन किंवा चार हातांचा असू शकतो.

लाङ्गली मुषली रामो गदापद्मधरः स्मृतः। प्रद्युम्नो दक्षिणे वज्रं शङ्खं वामे धनुः करे

राम हा नांगर आणि मुसळ धारण करणारा म्हणून ओळखला जातो; प्रद्युम्न उजव्या हातात वज्र, डाव्या हातात शंख आणि धनुष्य धारण करतो.

गदानाभ्यावृतः ग्रीत्या प्रद्युम्नो वा धनुः शरी। चतुर्भुजोनिरुद्धः स्यात्तथा नारायणो विभुः

प्रद्युम्नाच्या गळ्याभोवती गदा असतात, किंवा तो धनुष्य आणि बाण धरतो; अनिरुद्ध चार हातांचा आहे, आणि नारायणही तसाच तेजस्वी आहे.

चतुर्मुखश्चतुर्व्वाहुर्ब्बृहज्जठरमण्डलः। लम्बकूर्च्चे जटायुक्तो ब्रह्मा हंसाग्रवाहनः

ब्रह्मा चार तोंडांचा आणि चार हातांचा आहे, त्याचे पोट मोठे आहे; त्याचे केस लांब जटांमध्ये गुंडाळलेले आहेत, आणि तो हंसावर बसलेला आहे.

दक्षिणे चाक्षसूत्रञ्च स्रुवो वामे तु कुण्डिका। आज्यस्थाली सरस्वती सावित्री वामदक्षिणे

त्याच्या उजव्या हातात माळ किंवा समिधा घेणारा चमचा आहे; डाव्या हातात कुंभ आहे; सरस्वती आणि सावित्री त्याच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला आहेत.

विष्णुरष्टभुजस्तार्क्षे करे खड्गस्तु दक्षिणे। गदा शरश्च वरदो वामे कार्मुकखेटके

विष्णू आठ हातांचा असून गरुडावर बसलेला आहे; उजव्या हातात तलवार आहे; डाव्या हातात गदा, बाण, वरद मुद्रा, धनुष्य आणि ढाल आहेत.

चक्रशङ्खौ चतुर्बाहुर्न्नरसिंहश्चतुर्भुजः। शङ्खचक्रधरो वापि विदारितमहासुरः

नरसिंह चार हातांचा आहे, तो चक्र आणि शंख धारण करतो; किंवा तो शंख आणि चक्र घेऊन, मोठ्या असुराला फाडलेला आहे.

चतुर्बाहुर्वराहस्तु शेषुः पाणितले धृतः। धारयन् बाहुना पृथ्वीं वामेन कमलाधरः

वराह चार हातांचा आहे, त्याच्या हातात शेष आहे; एका हाताने तो पृथ्वीला धरतो, आणि डाव्या हातात कमळ आहे.

पादलग्ना धरा कार्य्या पदा लक्ष्मीर्व्यवस्थिता। त्रैलोक्यमोहनस्तार्क्ष्ये अष्टवाहुस्तु दक्षिणे

पृथ्वी त्याच्या पायाशी ठेवावी, आणि लक्ष्मी त्याच्या पायावर स्थिर आहे; आठ हातांचा, गरुडावर बसलेला रूप उजव्या बाजूला आहे.

चक्रं खड्गं च मुषलं अङ्कुशं वामके करे। शङ्कशार्ङ्गगदापाशान् पद्मवीणासमन्विते

डाव्या हातात चक्र, तलवार, मुसळ आणि अंकुश आहेत; शंख, धनुष्य, गदा, पाश, कमळ आणि वीणा देखील आहेत.

लक्ष्मीः सरस्वती कार्य्ये विश्वरूपोऽथ दक्षिणे। मुद्गरं च तथा पाशं शक्तिशूलं शरं करे

लक्ष्मी आणि सरस्वती दाखवाव्यात; विश्वरूप उजव्या बाजूला आहे; हातात मूसळ, पाश, भाला, त्रिशूळ आणि बाण आहेत.

वामे शङ्खञ्च शार्ङ्गञ्च गदां पाशं च तोमरम्। लाङ्गलं परशुं दण्डं छुरिकां चर्म्मक्षेपणम्

डाव्या हातात शंख, धनुष्य, गदा, पाश आणि टोंमर आहेत; नांगर, कुऱ्हाड, दंड, चाकू आणि फेकण्यासाठी ढाल आहेत.

विंशद्‌बाहुश्चतुर्व्वक्त्रो दक्षिणस्थोथ वामके। त्रिनेत्रो वामपार्श्वेन शयितो जलशाय्यपि

तो वीस हातांचा आणि चार तोंडांचा आहे, उजव्या आणि डाव्या बाजूला उभा आहे; डाव्या बाजूला तीन डोळे आहेत, आणि तो पाण्यावर विसावलेला आहे.