श्रीभगवानाचे अद्भुत स्वरूप आणि त्यांचे विविध रूपांचे वर्णन अग्निपुराणात अत्यंत सुंदर रीतीने आले आहे. निळ्या नीलमणीसारखे, जाड, तीन शुभ रेषांनी अलंकृत असे शालग्रामातील कुर्मरूप पृष्ठभागावर उंचावलेले दिसते, त्यावर भोवऱ्याचा चिन्ह आणि गडद रंग असतो. हयग्रीवाच्या चिन्हावर अंकुशासारखा आकार, निळसर रंग आणि ठिपके असतात. वैकुंठरूपात एक चक्र, कमळासारखे, रत्नासारखे तेजस्वी आणि शेपटीसारखी रेषा असते. मत्स्यरूप लांबट असून त्यावर तीन ठिपके आणि काचेसारखा पारदर्शक रंग असतो. श्याम त्रिविक्रमाच्या रूपात उजव्या बाजूला रेषा आणि गोलाकार आकार दिसतो. वामनरूप गोल, अत्यंत लहान, निळसर आणि ठिपक्यांनी युक्त असते. श्याम त्रिविक्रमाच्या डाव्या बाजूला ठिपका असतो. अनंतरूप सर्पाच्या वेटोळ्यासारखे, अनेक चिन्हांनी आणि विविध रूपांनी युक्त आहे. दमोधररूप जाड, मध्यभागी चक्र असलेले, आणि प्रवेशद्वारी सूक्ष्म ठिपका असतो. सुदर्शनरूपात एक चक्र, लक्ष्मीनारायणात दोन चक्रे, चित्राक्र (अच्युत किंवा त्रिविक्रम) मध्ये तीन चक्रे असतात. जनार्दनरूपात चार चक्रे, वासुदेवात पाच, प्रद्युम्नात सहा आणि संकर्षणात सात चक्रे आहेत. पुरुषोत्तमाच्या रूपात आठ चक्रे, नवव्यूहात नऊ, दशावतारात दहा आणि अनिरुद्धात अकरा चक्रे असतात. द्वादशरूपात बारा चक्रे असून, अनंतरूप त्याच्या वर वर्णिले आहे. श्रीभगवान पुढे सांगतात—शालग्रामापासून सुरू होणाऱ्या चक्रचिन्हांनी युक्त पूजा मी तुला सिद्धी देतो. हरिपूजा ही तीन प्रकारची असते—इच्छायुक्त, निष्काम आणि मिश्र. मत्स्यादि पाच रूपांची पूजा इच्छेसाठी किंवा दोन्ही हेतूंनी केली जाते; वराह, नरसिंह आणि वामन यांची पूजा मोक्षासाठी केली जाते. चक्रादि तीन रूपांची पूजा शालग्रामावर कशी करावी हे ऐक: सर्वोच्च पूजा निष्कामी असते, कनिष्ठ पूजा फळ देणारी असते. मध्यम पूजा प्रतिमापूजा आहे, जी चक्र, कमळ आणि चौकोनी आकारात केली जाते; प्रणव मंत्र हृदयात आणि षडंग (सहा अवयव) हात आणि अंगावर स्थापित करतात. चक्राच्या बाहेर तीन मुद्रांचे प्रदर्शन करून प्रथम गुरुपूजा करावी. पूर्वेस वायूगण, नैऋत्येस ब्रह्मा, दक्षिणेस आणि वायव्येस कर्ता आणि करणारा, निरासक, ईशान्येस विश्वक्सेन, आग्नेयेस क्षेत्रपाल यांची पूजा करावी. ऋग्वेदादी वेद पूर्वेस, पृथ्वीपासून अनंतापर्यंत आधार म्हणून, आसन, कमळ आणि तीन मंडळे—अर्क, वंद्र आणि वाह्व्य—स्थापित करावीत. बारा-आरेच्या आसनावर शिला ठेवून, स्वतंत्रपणे आणि एकत्रितपणे, आपल्या बीजमंत्राने पूजा करावी. नंतर, पूर्व दिशेपासून वेद, गायत्री, जिता इत्यादींसह, प्रणव मंत्राने पाचांची पूजा करावी आणि तीन मुद्रा दाखवाव्यात. विश्वक्सेन, चक्र आणि क्षेत्रपाल यांचीही मुद्रे दाखवाव्यात; पहिली शालग्रामपूजा निष्फळ मानली आहे. पूर्वीप्रमाणे, सोळा आरेच्या मंडळावर कमळ रेखाटावे; प्रथम गुरु व इतरांची शंख, चक्र, गदा, खड्ग यांच्या साहाय्याने पूजा करावी. पूर्व व ईशान्येस धनुष्य-बाण, आसन, वेद इत्यादी ठेवावेत; बारा आरेच्या शिलेसह तिसऱ्या पूजेचे वर्णन ऐक. आठ आरेच्या कमळावर गुरु व इतरांची पूर्वीप्रमाणे पूजा करावी; आठ आरेच्या आसनावर शिला ठेवावी. त्या प्रमाणे दहा प्रकारे, गायत्री व जिता मंत्रांसह पूजा करावी. श्रीभगवान पुढे म्हणतात—ओम्! केशवरूपात कमळ, शंख, चक्र, गदा धारण करणारा; नारायण उजव्या बाजूला शंख, कमळ, गदा, चक्र धारण करणारा. मग, गदा धारण करणारा माधव, शंख व कमळासह प्रभू, त्याला मी वंदन करतो; गोविंदा, बलशाली, चक्र, गदा, कमळ, शंख धारण करणारा. मोक्षदायक श्रीगदी, पद्मी, शंखी, विष्णु, चक्रधारी; मधुसूदन, शंख, चक्र, कमळ, गदा धारण करणारा, त्याला मी नमस्कार करतो. भक्तीने त्रिविक्रम, पद्मगदी, चक्री, शंखी, तसेच वामन, शंख, चक्र, गदा, कमळ धारण करणारा, तो नेहमी माझे रक्षण करो. मार्गदर्शक श्रीधर, पद्मी, चक्रशार्ङ्गी, शंखी; पद्मनाभ, वरदायक, शंख, कमळ, चक्र, गदा धारण करणारा; दमोधर, कमळ, शंख, गदा, चक्र धारण करणारा, त्याला मी वंदन करतो. गदा, शंख, चक्रधारी वासुदेव जगाचे पालन करतो; संकर्षण, गदा, शंख, कमळ, चक्रधारी, तुमचे रक्षण करो. प्रद्युम्न प्रभू, गदा, चक्र, शंख, कमळ धारण करणारा; अनिरुद्ध, चक्र, गदा, शंख, कमळ धारण करणारा, आमचे रक्षण करो. देवतांचा अधिपती, कमळ व शंखाने अलंकृत, तेजस्वी गदाधारी, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ; अधोक्षज, कमळ, गदा, शंख, चक्रधारी, तुमचे रक्षण करो. मी नरसिंह देवास वंदन करतो, जो चक्र, कमळ, गदा, शंख धारण करतो; अच्युत, तेजस्वी गदाधारी, कमळ, चक्र, शंखधारी, तुमचे रक्षण करो. बालकाच्या रूपात, शंख व गदा धारण करणारा उपेंद्र, चक्र व कमळ धारण करतो; जनार्दन, कमळ, चक्र, शंख, गदा धारण करणारा. हरी, शंख, कमळ, चक्रधारी, कौमोदकी गदा घेणारा; कृष्ण, शंख, गदा, कमळ, चक्र धारण करणारा, मला भोग व मोक्ष दोन्ही प्रदान करतो. वासुदेव हे आदिरूप; त्यापासून संकर्षण, संकर्षणापासून प्रद्युम्न, प्रद्युम्नापासून अनिरुद्ध उत्पन्न झाले. केशवापासून सुरू होणाऱ्या भेदांनुसार प्रत्येकाचे तीन-तीन प्रकार आहेत; द्वादशाक्षरी मंत्राच्या चोवीस रूपांची प्राप्ती होते. जो कोणी हे शुद्धपणे पठण किंवा श्रवण करतो, त्याला सर्व काही प्राप्त होते. श्रीभगवान पुढे दशावतारांचे लक्षण सांगतात: "माझ्याकडून ऐक—मत्स्यरूपात भगवान मासा होतो, कुर्मरूपात कासवाचे रूप घेतो. वराहासाठी मनुष्याचे रूप तयार करावे, जो गदा व अन्य आयुधे धारण करतो; उजव्या किंवा डाव्या बाजूला शंख, लक्ष्मी किंवा कमळ ठेवावे." अशा प्रकारे, श्रीभगवानाच्या विविध रूपांचे, त्यातील चिन्हांचे, पूजेच्या प्रकारांचे आणि त्यांच्या अवतारांचे हे पवित्र वर्णन अग्निपुराणामध्ये आले आहे.