सुन, नारदांनी सांगितलेली अग्निपुराणातील ही दिव्य कथा— मानवाच्या शरीरात नऊ प्रकारचे आत्मतत्त्व आहेत—रूप, रस (चव) इत्यादी. जीवनशक्ती दोन्ही अंगठ्यांत वास करते, तर उर्वरित आत्मतत्त्वे क्रमाने तर्जनीपासून डाव्या अनामिकेपर्यंत विस्तारलेली आहेत. शरीराच्या विविध भागांमध्ये—मस्तक, कपाळ, तोंड, हृदय, नाभी, गुप्तभाग, गुडघे आणि पाय—या दहा ठिकाणी इंद्ररूप सर्वव्यापी आत्मा स्थिर आहे. दोन्ही अंगठ्यांत अग्नितत्त्व आहे; तर्जनीपासून इतर बोटांमध्येही, तसेच मस्तक, कपाळ, तोंड, हृदय, नाभी, गुप्तभाग, गुडघे—या सर्व ठिकाणी आत्म्याचे अस्तित्व आहे. दोन्ही पायांत एकादश आत्मतत्त्वे वास करतात—मन, कान, त्वचा, डोळे, जिभ, नाक, वाणी, हात, पाय, मलोत्सर्ग व मूत्रेंद्रिय. गुप्तेंद्रिय, मन आणि सर्वव्यापी आत्मा हे प्रमुख आहेत; कान दोन्ही अंगठ्यांत, तर्जनीपासून पुढे आठ इंद्रिये, आणि उर्वरित इंद्रिये दोन्ही तळहातांत स्थित आहेत. शरीराच्या सर्वोच्च भागापासून—कपाळ, तोंड, हृदय, नाभी, गुप्तभाग, दोन्ही मांड्या, पिंडल्या, घोटे, पाय—या सर्व ठिकाणी विष्णूच्या विविध रूपांची प्रतिष्ठापना होते: विष्णू, मधुसूदन, त्रिविक्रम, वामन, श्रीधर, हृषीकेश, पद्मनाभ, दामोदर, केशव, नारायण, माधव आणि गोविंद. अंगठा, तळहात, पाय, गुडघे, कंबर, मस्तक, शिरोभाग, कंबरेवर, गुडघ्यांवर, पायांवर—या सर्व ठिकाणी योग्य प्रकारे प्रतिष्ठापना करावी. बाराही आत्मतत्त्वे, पंचविंश (२५ वे) आणि त्यानंतरच्या (२६ वे) तत्त्वांची मांडणी—पुरुष, स्थितप्रज्ञ, अहंकार, मन, बुद्धी, शब्द—अशी करावी. त्याचप्रमाणे, स्पर्श, चव, रूप, गंध; कान, त्वचा, डोळे, जिभ, नाक, वाणी, हात, पाय, मलोत्सर्गेंद्रिय; तसेच गुप्तेंद्रिय, पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू, आकाश—या सर्वांचे प्रतिष्ठापन करून सर्वव्यापी पुरुषाची स्थापना करावी. उर्वरित तत्त्वे तळहात, मस्तक, कपाळ, तोंड, हृदय, नाभी, गुप्तभाग, मांड्या, पिंडल्या, पाय आणि इंद्रियदूतांवर ठेवावीत. पाय, गुडघे, मांड्या, हृदय आणि मस्तक—याप्रमाणे सर्वश्रेष्ठ पुरुष आणि २६ वे तत्त्व पूर्वीप्रमाणे प्रतिष्ठित करावे. एक वर्तुळ मनात धारण करून, ज्ञानी पुरुषाने प्रकृतीचे पूजन करावे; पूर्व, दक्षिण, पश्चिम, उत्तर—या दिशांमध्ये हृदय व इतर भागांची पूजा करावी. दक्षिण-पूर्व व इतर कोपऱ्यांत अस्त्र, गरुड वगैरे, दिक्पालक, आणि मध्यभागी त्रिविध अग्निची स्थापना करावी. तुप वगैरेने सुशोभित करून, पूर्वेपासून सर्व दिशांतील दिक्पालांच्या निवासस्थानी, कमळाच्या गर्भात व आकाशात, मानसिक देवतेची स्थापना करावी. सर्वांच्या कल्याणासाठी आणि तुपयज्ञाच्या यशासाठी विश्वरूपाची पूजा करावी; सर्व मंडलांनी व पंचांगांनी युक्त होऊन. गरुड वगैरे, इंद्र वगैरे यांच्या सहवासाने सर्व इच्छांची पूर्ती होते; आकाशात स्थिर असलेल्या बीजस्वरूप विष्वक्सेनाची पूजा करावी. नंतर, नारद म्हणतात—मी आता मुद्रा आणि त्यांचे स्वरूप सांगतो. प्रथम अनजली मुद्रा, ती हृदयाशी अर्पण करावी. अंगठे उंचावून, डावे मूठ आणि उजव्या अंगठ्याचे बंधन; डाव्या हाताचा अंगठा या प्रकारे उंचावावा. सामान्यपणे तीन मुद्रा असतात, आणि इतर आठ विशिष्ट मुद्रा—लहान बोटापासून क्रमाने मुक्त करून आठ मुद्रा दाखवाव्यात. अंगठ्यापासून लहान बोटापर्यंत तीन बोटे वाकवावीत; नववी मुद्रा वर उचलून, पुढे तोंड करून दाखवावी; डावा हात वर वळवून, हलके अर्धवट वाकवावा. वराहमुद्रा स्मरणात ठेवावी; अंगांची ही प्रारंभिक अनुक्रमिका आहे. प्रत्येक बोट बांधून, डाव्या मूठातील बोट सोडावी. प्रथम, उजव्या हाताने पूर्वीच्या मुद्रेला आकुंचन आणावे; अंगठा उंचावून, डावे मूठ—या प्रकारे मुद्रा सिद्ध होते. नारद पुढे सांगतात—मी आता अभिषेक विधी सांगतो, जसा गुरु शिष्याला शिकवतो. या विधीने साधक यश संपादन करतो, आणि रोगी रोगमुक्त होतो. यामुळे राजा राज्य, पुत्र, स्त्रिया आणि पापविनाश प्राप्त करतो; मध्यभागी, पूर्व व इतर दिशांना रत्नांनी भरलेली मडक्यांची स्थापना करावी. हजार किंवा शंभर प्रदक्षिणा कराव्यात; मंडपात किंवा मंडलात, विष्णूची पूर्व वा ईशान्य दिशेला तोंड करून स्थापना करावी. पुत्र, साधक व इतरांची योग्यरित्या मांडणी करून, गाणे व इतर विधीपूर्वक अभिषेक करावा. योगपीठ व इतर वस्तू द्याव्यात; तुमच्याशी प्रिय असलेल्या लोकांना; आणि गुरुने सर्वांना गोपनीयपणे योग्य शिकवण द्यावी. मंत्रसिद्धीसाठी, साधकाने देवालयात किंवा निवासस्थानी, शुद्ध भूमीवर, मंडलात, श्रीहरी व ईश्वराची पूजा करावी. चौकोनी भूमीवर मंडल व इतर आकृती रेखाव्यात; पारद व सुवर्णाच्या घरांत, सर्व बाजूंनी शुभचिन्हे काढावीत. छत्तीस विभागांत, बाहेरच्या बाजूने कमळासन रचावे; दोन-दोन ठिकाणी प्रवेशद्वारे व दरवाजे काढावेत. वर्तुळाकार रेषा फिरवून, समोर कमळक्षेत्र काढावे; अर्धकमळ फिरवून, बाहेर बारा भाग विभागावेत. विभागून, उर्वरित भाग चार वर्तुळाकार क्षेत्रात फिरवावेत; पहिले मध्यभाग, दुसरे केसरांसाठी. तिसरे पाकळ्यांच्या सांध्यांसाठी, चौथे पाकळ्यांच्या टोकांसाठी; मग रेषा कोपऱ्यांत व दिशांच्या मध्यभागी वाढवाव्यात. केसरांच्या टोकावर पाकळ्यांच्या सांध्यांचे मोजमाप करावे; तिथे रेषा सोडून, आठ पाकळ्या काढाव्यात. पाकळीच्या सांध्याच्या टोकापासून मोजमाप मधोमध ठेवावे; त्यावरून पाकळीचे टोक व त्याचा शेवट फिरवावा. मधील जागा व बाजूच्या जागा, बाहेरच्या दिशेने; केसरांत, दोन-दोन पाकळ्यांच्या मध्यभागी पुन्हा काढाव्यात. या कमळाच्या एकूण बाराही पाकळ्या असतात; मध्यभागाच्या अर्ध्या मोजमापाने, पूर्वेकडून सुरुवात करून क्रमाने फिरवावे. अशा प्रकारे, नारदांनी सांगितलेल्या या विधीने शरीर, मुद्रा, प्रतिष्ठा, मंडल व पूजा यांचा दिव्य संगम साधावा; आणि भक्ताने संपूर्ण श्रद्धेने सर्वव्यापी विष्णूचे पूजन करावे.