आता मी तुम्हाला अग्निपुराणातील या विविध अध्यायांमध्ये सांगितलेल्या विधी, प्रायश्चित्ते, व्रते व राजधर्म यांचा एक सुंदर, सुसंगत आणि श्रद्धेने ओतप्रोत असा कथनरूप प्रवास सांगतो. सर्वप्रथम, प्रायश्चित्ताच्या विविध प्रकारांचे वर्णन केले आहे. पापांपासून मुक्त होण्यासाठी कोणती प्रायश्चित्ते करावीत, हे विस्ताराने सांगितले जाते. प्रत्येक पापासाठी योग्य असे प्रायश्चित्त निश्चित केलेले आहे, जे मन, शरीर व कर्म शुद्ध करण्यासाठी उपयुक्त ठरते. यानंतर, तृतीया, पंचमी, चतुर्दशी या तिथींवर करण्यात येणाऱ्या व्रतांचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. या व्रतांचे नियम, त्यातील विधी, उपवास, स्नान, पूजन, दान आणि जप यांचे वर्णन केले आहे. विशेषतः अशोक पौर्णिमा व इतर पौर्णिमेच्या व्रतांचे, तसेच आठवड्याच्या वारांनुसार व्रतांचे आणि नक्षत्रांशी संबंधित व्रतांचेही विवेचन केले आहे. पुढे, दीपदान व्रताचे वर्णन येते. दीपदान म्हणजे दिवा देणे – हे अत्यंत पुण्यकारक मानले जाते. तसेच, नरकस्वरूपाचे वर्णन करताना, अधर्माने वाईट कर्मे केल्यास कोणत्या नरकात जावे लागते, तेथील दुःख कसे असते, याचे भयप्रद चित्रण केले आहे. भूमिदानाचे महत्त्वही विस्ताराने सांगितले आहे. भूमिदान हे सर्वश्रेष्ठ दान मानले गेले आहे. त्यानंतर गायत्रीमध्ये विलयन – म्हणजेच, सर्व प्रपंचाचा व जीवाचा गायत्रीमध्ये एकरूप होणे – या गूढ तत्त्वाचे विवेचन आहे. यानंतर, अग्निदेव वसिष्ठांना सांगतात की, पुष्कराने पूर्वी रामाला राजधर्म विचारला होता, तोच मी तुला सांगतो. पुष्कर म्हणतो, राजधर्म सर्व धर्मांचा मूळ आहे. राजा हा शत्रूंचा संहार करणारा, प्रजेला रक्षण करणारा, व दंडनीतीमध्ये कुशल असावा. त्याने सर्व मंत्री ज्ञानी असावेत, आणि पतिव्रता व सद्गुणी अशी राणी नेमावी. योग्य वेळी, विधिपूर्वक, वर्षभर राज्यभारासह राजाभिषेक करावा. मृत अथवा जिवंत व्यक्तीसाठी स्नान करावे, त्यासाठी ठराविक वेळ नाही. हे स्नान काळे तीळ व मोहरीने, कुलगुरूच्या उपस्थितीत, वर्षभर करावे. विजयाची घोषणा झाल्यावर, राजा शुभ आसनावर बसून, सर्वांना सुरक्षिततेची ग्वाही द्यावी, किल्ल्यातील बंदिवानांना मुक्त करावे, व राज्यपालांना सोडावे. राज्याभिषेकापूर्वी, पुरोहिताने इंद्रयाग व शांतीयाग करावे. अभिषेकाच्या दिवशी उपवास करावा, आणि अग्निकुंडावर नियोजित मंत्रांनी आहुती द्यावी. त्यानंतर, वैष्णव, इंद्र, सावित्री व सर्वसामान्य देवतांचे, तसेच शुभ, कल्याणकारी, आयुष्यवर्धक, भयहर्ता मंत्रांचा जप करावा. अपराजिता पात्राची, जी आग्नेय दिशेला ठेवलेली, सुवर्णाची व सुगंधी द्रव्ये व पुष्पांनी भरलेली असते, तिची पूजा करावी. अग्नि हा दक्षिणावर्त ज्वाळा असावा, तप्त सोन्यासारखा तेजस्वी, रथ किंवा मेघासारखा गजर करणारा, आणि धुररहित असावा. तो सरळ जळणारा, सुवासिक, स्वस्तिकासारखा आकार असणारा, स्पष्ट व स्थिर ज्वाळा असणारा, तेजस्वी व शुभ असावा. मध्यातून मांजर, हरिण, किंवा पक्षी जाऊ नयेत. मग, डोंगरशिखरावरून आणलेल्या मातीने राजा आपले डोके शुद्ध करतो. वारुळाच्या टोकावरील मातीने कान व तोंड, इंद्रलोकातील मातीने गळा, राजमहालातील मातीने हृदय, हत्तीच्या सुळावरून आणलेल्या मातीने उजवा हात, बैलाच्या शिंगावरील मातीने डावा हात, वेश्या वाड्याच्या प्रवेशद्वारावरील मातीने कंबरेचे, यज्ञस्थळीची माती मांड्यांचे, गोशाळेतील माती गुडघ्यांचे, घोड्याच्या तबेल्यातील माती पिंडाचे, रथाच्या चाकावरील माती पायांचे शुद्धिकरण करतो. मग, शुभ आसनावर बसलेल्या राजाच्या डोक्यावर पंचगव्याने अभिषेक करावा. पूर्वेस ब्राह्मणाला सोन्याच्या कलशातून तूप, दक्षिणेस क्षत्रियाला चांदीच्या कलशातून दूध, पश्चिमेस वैश्याला तांब्याच्या कलशातून दही, आणि शूद्र मंत्र्याला मातीच्या कलशातील पाणी लावून अभिषेक करावा. मग, श्रेष्ठ बह्वृच ऋत्विज राजाभिषेक विधी करतो. तो मधाने विधी करतो, छांदोग्य ऋत्विज कुशाच्या पाण्याने, आणि पुरोहित नियमानुसार पात्र आणतो. सर्व सदस्यांसाठी अग्निरक्षण विधी करून, राजाभिषेकाच्या मंत्रांचा घोष करावा. सुवर्णाच्या शंभर छिद्रांच्या पात्राने, 'या औषधीः', 'औषधीभ्यः', 'रथे' इत्यादी मंत्रांसह, सुगंधी द्रव्यांनी अभिषेक करावा. फुलांनी, बीजांनी, रत्नांनी, आशेने, चांदीने, व देवांसाठी पवित्र कुशाच्या पाण्याने स्पर्श करावा. यजुर्वेद, अथर्ववेद, सुगंधी द्रव्यांनी; डोके व गळा पिवळ्या रंगाने, आणि सर्व तीर्थांचे पाणी लावावे. गायन, वाद्य, वाद्यांचे गूंज, चामरे व पंखे यांच्या गजरात, सर्व औषधींच्या घड्याने राजासमोर नेले जाते. पुरोहित, वाघाच्या कातडीवर मांडलेल्या पलंगावर बसून, मधपाक वगैरे अर्पण करून, राजाच्या डोक्यावर पगडी बांधतो. त्यानंतर, राजमुकुट पाच किंवा सहा वेढ्यांनी बांधला जातो. मग, निश्चित व्यक्ती व इतरांसह, वृषदंश किंवा बैलाच्या कातडीसह राजा प्रवेश करतो. अशा प्रकारे, अग्निपुराणात सांगितलेल्या विधी, व्रते, प्रायश्चित्ते, दान-विधी आणि राजाभिषेकाची पवित्र परंपरा, श्रद्धेने, नियमाने आणि भक्तिभावाने पाळावी, असे सांगितले आहे.