आता मी तुम्हाला या पवित्र श्लोकांचा आशय, त्यांच्या मूळ क्रमाने, एक कथा म्हणून सांगतो. विधिपूर्वक, यज्ञीय छुरीने, शास्त्रानुसार, ‘ॐ हूं, निरोधाच्या गुंडाळीच्या बंधनासाठी, हूं फट्’ या मंत्राने छेद करावा. दोन्ही हातांनी आणि बाणमंत्राने बंधन पूर्ण करून, तो यज्ञकर्म पार पाडतो. नंतर, समिधा घेऊन, ती सर्पाकार हालवावी आणि तुपाने भरलेली समिधा हातात धरावी. सहाय्यक अस्त्रमंत्राने ते जाळावे आणि मुख्य अस्त्रमंत्राने सर्व काही राखेत रूपांतरित करावे. पुढे, कुंडीच्या आकाराच्या बंधनांच्या निवारणासाठी, ‘ॐ हः, अस्त्रासाठी, हूं फट्’ या मंत्राने पाच आहुती द्याव्यात. त्यानंतर, आठ अस्त्राहुती देऊन प्रायश्चित्त करावे. मग सृष्टीकर्त्याचे आवाहन करून, त्याची पूजा व अर्घ्य अर्पण करावी. ‘ॐ हां, शब्द व स्पर्शरूप शुद्ध ब्रह्मा, स्वीकारा, स्वाहा’ या मंत्राने तीन आहुती देऊन अधिकार प्रदान करावा; कारण हे ब्रह्मन्, तुझ्यामुळे यज्ञपशूवरील सर्व पापे पूर्णपणे जळून जातात. यानंतर, पुन्हा कोणीही बंधनात राहू नये, असे शिवाज्ञा जाहीर करावी. मग सृष्टीकर्त्याला मुक्त करून, उजव्या मार्गाने सौम्यपणे त्याला निरोप द्यावा. विलयनमुद्रेने, स्वतःच्या श्वासावर नियंत्रण ठेवून, अमृतासारख्या शुद्ध पाण्याचा एक थेंब असलेल्या अर्घ्यपात्राची पूजा करावी. तो थेंब घेऊन, श्वासाच्या ‘उद्भव’ रेचनेने तो धाग्याशी जोडावा आणि पुन्हा त्या अमृततुल्य थेंबाची पूजा करावी. शिष्याच्या पोषणासाठी, तो थेंब गुरूने शिष्याच्या डोक्यावर ठेवावा; मग शिवमंत्राच्या ‘वौषड्’ समाप्तीसह तो पालकांना द्यावा. या विधीने साधना पूर्ण होते आणि बंधनशुद्धी होते. पुढे, ईश्वर म्हणतो: मग, शुद्ध आणि शुद्ध झालेल्या तत्त्वांचा संयोग, लहान व मोठ्या स्वरांच्या उच्चाराने, आणि ध्वनीच्या आरंभापासून शेवटपर्यंतच्या नादाने साधावा. ‘ॐ हां ह्रूं हां’—म्हणजे पृथ्वी, जल, अग्नी, वायु, आकाश, सूक्ष्म तत्त्वे, इंद्रिये आणि बुद्धी; तीन गुण, अहंकार आणि चोवीसवे तत्त्व म्हणजे पुरुष—अशी ही तत्त्वे आहेत. ही पंचवीस तत्त्वे, ‘ख’ पासून ‘य’ पर्यंतच्या अक्षरांसह, आधारस्थानी स्थिर झालेली आहेत, असे ध्यान करावे. पन्नास आणि सत्तावीस (सहासष्ट) ही संख्याही जगांच्या नावाने ओळखली जातात; तितकेच रुद्रही तेथे समजावे. त्यात अमरेश, प्रभाव, नैमिष, पुष्कर, पाडी, दंडी, भावभूती, अष्टम—हे आठ; नंतर नकुलीश, हरिश्चंद्र, श्रीशैल (दहावा), अन्वीश, अस्नातिकेश, महाकाळ, मध्यम; केदार, भैरव आणि दुसऱ्या आठ रुद्रांचे उल्लेख आहेत. त्यानंतर गया, कुरुक्षेत्र, खलान व इतर स्थळांची नावे येतात. विमल, अट्टहास, महेंद्र, भीम; वस्वापदा, रुद्रकोटी, बलशाली आणि सूर्यरहित; गोकर्ण, भद्रकर्ण, स्वर्णाक्ष, स्थाणू; अजेेश, सर्वज्ञ, तेजस्वी, सूद, नांतर; सुबाहु, मदमस्त, विशाल, जटिल; रौद्र, पिंगलाक्ष, कालदंष्ट्र; विदुर, घोर, प्रजापत्य, होताशन; कामरूपी, काल, कर्ण, भयानक; मतंग, पिंगल, हरा (धात्र), शंकुकर्ण, विधान, श्रीकंठ, चंद्रशेखर—हे सर्व रुद्र आहेत. यासोबतच, मर्यादा आणि पुढील शब्दांचा उल्लेख आहे: व्यापिन, ॐ; अरूप, ॐ; प्रमथ, ॐ; तेजः, ॐ; ज्योतिः, ॐ; पुरुष, ॐ; अग्ने, ॐ; अधूम, ॐ; अभस्म, ॐ; अनादि, ॐ; नाना, ॐ; धूधू, ॐ; भूः, ॐ; भुवः, ॐ; स्वः; अनिधन, निधनोद्भव, शिव, शर्व, परमात्मा, महेश्वर, महादेव, सद्भावेश्वर, महातेजः, योगाधिपति, मुंच, प्रथम, सर्व, सर्वेश्वर—अशा बत्तीस शब्दांचा निर्देश आहे. बीजावस्थेत, वामदेव, शिव, शिखा—हे तीन मंत्र आहेत. गांधारी आणि सुषुम्ना या दोन नाड्या, तसेच समान व उदान हे दोन वायू; जीभ व गुदद्वार ही इंद्रिये. रस हे विषय, आणि रूप, शब्द, स्पर्श, रस हे गुण; मंडल गोलाकार, कमळचिन्हांकित, पांढरा. स्वप्नावस्थेत, गरुडध्वज हे कारण असते; सर्व जगापर्यंत विचार करून, स्थापना संपवावी. आपल्या मंत्राने शरीरातील धाग्यात प्रवेश करून, तो वेगळा करावा; ‘ॐ हां खीं हां’ या मंत्राने धाग्याची स्थापना, ‘ॐ फट् स्वाहा’—या मंत्राने श्वास व अंकुशमुद्रेने आत खेचावे. मग ‘ॐ हां ह्रूं ह्रां ह्रूं’—या मंत्राने धाग्याची स्थापना, ‘ह्रं फड्’—या मंत्राने विलयनमुद्रा व कुंभकाने, हृदयातून खालील नाडीधागा घ्यावा; ‘ॐ हां ह्रूं ह्रां हां’—या मंत्राने प्रकटमुद्रा व रेचनाने, धारणेत ठेवावे; ‘ॐ हां ह्रीं’—या मंत्राने स्थापना, पूजा व तीन स्वाहा समाप्ती आहुती द्याव्यात. मग ‘ॐ हां विष्णवे नमः’—या मंत्राने विष्णूचे आवाहन, पूजा, तृप्ती करावी: ‘या तुझ्या अधिकारात मी साधकाचे दीक्षा-विधीने आरंभ करतो.’ विष्णूला अनुकूल भावनेने कळवावे; नंतर, पूर्वीप्रमाणे, वागीश्वरी व वागीश यांचे आवाहन, पूजा, सन्मान करावा. मग, शिष्याच्या छातीवर हलकेच प्रहार करावा; ‘ॐ हां हां हं फट्’—या मंत्राने, आत प्रवेश करून, चैतन्याचे विभागन करावे. अस्त्र व पाश एकत्र करून, ज्येष्ठ अंकुशमुद्रेने; ‘ॐ हां हं हों ह्रूं फट्’—या मंत्राने, हृदयाकडे ‘स्वाहा’ने खेचावे, शुद्धात्म्याने असे करावे. मग ‘नमः’ या शब्दाने, ते आपल्यात ठेवावे; ‘ॐ हां हं होम आत्मने नमः.’ पूर्वीप्रमाणे, पितरांशी संयोगाचे ध्यान करून, प्रकटमुद्रेने तसे करावे. डाव्या हाताने, त्याच प्रकारे, ते देवीच्या गर्भात स्थापित करावे; ‘ॐ हां हं हां आत्मना नमः.’ शरीराच्या मूळस्थानी, हृदयात, आणि जन्मवेळी डोक्यात तसेच करावे. केशराशीवर अधिकारासाठी, कवचकणासह भोगासाठी; तत्त्वशुद्धीसाठी, हृदयात, पूर्वीप्रमाणे आरोपण करावे. डोक्यावरून पाश सैल करण्यासाठी, तसेच शंभर वेळा जप करावा; पाशवियोगासाठी, नंतर आत्म्याच्या अस्त्राने जप करावा. पाश कापण्यासाठी अस्त्रमंत्राचा उपयोग करावा, जसे की चंद्रकलाबीजाने; ‘ॐ ह्रीं, स्थापनेच्या पाशासाठी, हः फट्’—या मंत्राने पाश मुक्त करून, पुन्हा अस्त्रमंत्राने पाशाचे मंडल करावे. तुप समिधेत टाकून, चंद्रकलाअस्त्रमंत्राने अग्नीत आहुती द्यावी; अस्त्रमंत्राने पाशाच्या अंकुरनिवारणासाठी पाच आहुती द्याव्यात. दोष व प्रायश्चित्त निवारणासाठी, आठ आहुती द्याव्यात: ‘ॐ हः, अस्त्रासाठी, ह्रूं फट्’—या मंत्राने हृषीकेशाचे हृदयात आवाहन करून, पूजा व अर्घ्य द्यावे. पूर्वी सांगितलेल्या पद्धतीने, ‘ॐ हां, सारभूत दक्षिणा स्वीकारा, स्वाहा’—या मंत्राने अधिकारार्पण करावे. ‘हे हरि, तुझ्या कृपेने, ज्याचे पाश पूर्णपणे जळाले, तो यज्ञपशू पुन्हा बंधनात राहू नये.’ कोणीही पुन्हा बंधनात राहू नये, ही शिवाज्ञा जाहीर करावी. मग, मुक्त करून, ज्ञानस्वरूप गोविंदाला अर्पण करावे. हात अर्धदृश्य व चंद्रमंडलासारखा करून, विलयनमुद्रेने स्थिर होऊन, प्रकटमुद्रा धारण करावी. धाग्याशी पाण्याचा थेंब पूर्वीप्रमाणे जोडावा; अग्निच्या दोन पालकांची फुलांनी वगैरे पूजा करून मुक्त करावे. ईश्वर म्हणतो: पुढे, विद्येचा संयोग, प्राचीन चंद्रकलासह, पूर्वीप्रमाणे करावा; तसे करून, तत्त्वाचे स्वरूप जसे आहे तसे वर्णन करावे. अशा प्रकारे, या पवित्र शास्त्रानुसार, विधीने सर्व कर्म, तत्त्व, आणि मंत्रांचे रहस्य, भक्तिपूर्वक, क्रमाने, पूर्णत्वास नेतात.