प्राचीन काळी, शिवलिंगाच्या स्थापनेसाठी आणि पूजेच्या विधींसाठी विशिष्ट नियम व प्रमाणे सांगितली गेली होती. या शास्त्रज्ञांनी प्रथम सांगितले की, प्रारंभिक लिंग एकेक असावे, तर पायांमध्ये प्रत्येकी तीन लिंग असावीत. ज्ञानीजनांनी सहा किंवा एकशेआठ लिंगांची रचना करावी. ही लिंगे स्थिर, दीर्घ आणि मोजता येण्याजोग्या आकाराची असावीत, त्यात दार, गर्भ आणि हस्त या स्वरूपांचा समावेश असावा, आणि प्रभूचा अंश व प्रभू स्वतः त्यात सामावलेला असावा. असे लिंग पूज्य देवतेसमान मानले जाते. लिंगाच्या व्यासानुसार त्याची चार रूपे ओळखावी, आणि त्याची लांबी धरून तीन प्रकारे लिंग तयार करावे. त्यात चार, आठ आणि पुन्हा आठ वर्तुळे असावीत, जी तीन तत्त्वांच्या गुणांनी युक्त असावीत. लिंगाची अपेक्षित लांबी बोटांच्या मापात ठरवावी. माप घेण्यासाठी देव, विविध प्राणी किंवा मोर यांच्या चिन्हांपासून सुरुवात करावी; उरलेल्या बोटांचे माप शुभ किंवा अशुभ मानले जाते. या चिन्हांमध्ये ध्वज, सिंह आणि वृषभ हे उत्तम व शुभ मानले गेले आहेत; गाढवांच्या चिन्हात षड्ज, गांधार आणि पंचम हे सौभाग्यदायक आहेत. भूतत्त्वांमध्ये पृथ्वी शुभ आहे, आणि अग्नितत्त्वांमध्ये आहवनीय अग्नि शुभ मानला आहे. उंचीच्या अर्ध्या भागात, नागांच्या भागानुसार विभागणी करावी. रस आणि तत्त्वांच्या भागांनी, आणि इतर साठ भागांनी अधिक असलेल्या बाणांनी, श्रीमंत, कनिष्ठ, पूजित आणि सूर्यसमान यांच्यामध्ये चतु:स्कोणीय रूप सापडते. पाचवे रूप वाढणारे समजले जाते, कारण व्यास आणि दिवस वाढतात; दोन प्रकारच्या विभागणीसह, इतर अनेक प्रकार विश्वकर्म्यांच्या सांगण्यानुसार स्पष्ट केले जातील. श्रीमंत आणि इतरांच्या बाबतीत, तीन पट जाडी निश्चित केली जाते; हात, टाच इ. सर्वत्र तीन पट प्रमाण ठेवावे. देवांनी पूजिलेल्या पहिल्या प्रकारात पंचवीस लिंग असतात; भक्तजन पाच, सात किंवा एकाच्या प्रमाणात लिंगांची स्थापना करतात. चौदा हजार आणि चौदा शंभर लिंगे, आठ बोटांची रुंदी आणि नऊ हस्तांचा गर्भ घेऊन बनवली जातात. यामध्ये अर्ध्या व चौथ्या कोपऱ्यांची दोऱ्यांनी मोजणी करावी; मध्यभागी रुंदी धरून, तीन लिंगे मध्यभागी ठेवावीत. विभाजनानुसार, वरचा भाग आठ बाजूंनी असावा, आणि त्याच्या दुप्पट भाग शिवाचा आहे. पायापासून टोकापर्यंत ब्रह्माचा भाग आहे, आणि नाभीपर्यंत विष्णूचा भाग आहे. अंधकारापलीकडील प्राण्यांचा स्वामी, प्रकट व अप्रकट अशा दोन्ही अवस्थांमध्ये आहे. पाच चिन्हांच्या रचनेत, डोके गोलाकार मानले जाते. डोक्याचा आकार छत्र, कोंबडा किंवा अर्धचंद्रासारखा असू शकतो; प्रत्येकाचे चार प्रकार असून, इच्छित फळानुसार ते परिणाम देतात. डोक्याचा विस्तार योग्य प्रमाणात करावा, आणि त्याचा अग्रभाग रुंदी व उंचीच्या चार भागात विभागावा. तेथे चार दोऱ्या वापराव्यात, प्रत्येक त्यांच्या भागानुसार. एका भागाने कमळ, वगळल्यास विस्तृत; तीन भागांनी श्रीवत्स, आणि शत्रूचा भाग वगळल्यास फाटलेले म्हणतात. सर्वात उत्तम डोके सर्व बाजूंनी सम प्रमाण असलेले असते, आणि कोंबड्याच्या आकाराचे दिव्य मानले जाते. चार भागांच्या लिंगात, दोन भाग वगळल्यास डोके टिनासारखे असते; अनादीसाठी, डोके अर्धचंद्रासारखे म्हणतात. शेवटच्या भागापासून, जोडलेल्या जोडीच्या भागांनी, एका दिवसात अमर चिन्ह तयार होते; पूर्णचंद्र, अर्धचंद्र आणि कमळ हे दोन किंवा तीन भाग गमावल्यावर निर्माण होतात. आता शुभ लिंगांची माहिती ऐका—चार, तीन किंवा एक मुख असलेले. पूजेचा भाग मर्त्य, अग्नि आणि पाय यांच्यासाठी सांगितल्या प्रमाणे तयार करावा. पूर्वीप्रमाणे सूर्यसमान रूप बाजूला ठेवून, सहा स्थिती तयार कराव्यात; मग डोक्याची उंची, कपाळ व नाक घडवावे. मुख, हनुवटी व गळा, हात व डोळ्यांसाठी भाग धरून तयार करावेत; हात कळीसारखे, मूर्तीच्या मापानुसार बनवावेत. मुख रुंदीच्या आठव्या भागाइतके समान असावे; चार मुखांची माहिती सांगितली, आता तीन मुखांची ऐका. त्यात कान व पाय अधिक उठावदार असावेत; कपाळ व इतर वैशिष्ट्ये दाखवावीत, आणि दोन हात चार भागांतून, पाचवा भाग वगळून तयार करावेत. मुखांची निर्मिती रुंदीच्या आठव्या भागाने होते; एक मुख असलेल्या लिंगात पूर्वेकडे कोमल डोळे असावेत. कपाळ, नाक, तोंड व गळा तयार करावेत; हात पाचव्या भागाने तयार करावेत, किंवा हात नसतील तर वगळावेत. सर्व मुख असलेल्या लिंगात, टिन किंवा कोंबडा आकार सांगितला आहे. भगवंत पुढे सांगतात—मूर्तीच्या पादपीठाची लांबी मूर्तीच्या लांबीइतकी, आणि रुंदी अर्धी असावी. उंची अर्धी, किंवा फार रुंद असेल तर तृतीयांश असावी; कंबर तृतीयांश भागाने करावी. गर्भाची खोली त्यानुसार, किंचित उत्तरेला झुकलेली असावी; जलवाहिनी रुंदीच्या चौथ्या भागाने असावी. पादपीठाचा तळ समान रुंदीचा, त्याचा विस्तार अर्धा, आणि जलवाहिनी विस्ताराच्या तृतीयांशाने करावी. प्रक्षिप्त भाग पूर्वीप्रमाणे, सोळा मापांनी तयार करावा; तळाचा भाग सहा, गळा दोन आणि कंठ तीन भागांनी करावा. उरलेले भाग स्वतंत्रपणे करावेत, तळ व निर्गमनही; हे पट्टा व पादपीठ सर्व मूर्तींसाठी समान आहेत. मूर्तीचे द्वार मंदिराच्या द्वाराच्या मापानुसार असावे; मूर्तीचे प्रभामंडल हत्ती व व्यालांनी सुशोभित करावे. पादपीठ नेहमी हरिसाठी योग्य प्रकारे करावे; सर्व देवांसाठी विष्णूने सांगितलेले, आणि देवींसाठी लक्ष्मीने सांगितलेले माप वापरावे. भगवंत सांगतात—पंचविध प्रतिष्ठा समजावून सांगतो: मूर्ती म्हणजे पुरुष, पादपीठ म्हणजे प्रकृती, लक्ष्मी म्हणजे अधिष्ठान, आणि योग म्हणजे दोघांचा संबंध. म्हणून, इच्छित फळ मिळवू इच्छिणारे पुरुष प्रतिष्ठा करतात; गुरुने मंदिरासमोर गर्भसूत्र आखावे. आठ, सोळा किंवा वीस मापांनी मंडप व त्याचे तळाचे भाग तयार करावेत; स्नान, कलश आणि अर्ध्या विधीच्या वस्तूंसाठी. वेदी सुंदर बनवावी, तीन भाग व अर्ध्या भागाच्या मापाने; ती कलश, लहान भांडी, छत्र इत्यादींनी अलंकृत करावी. पंचगव्याने सर्व वस्तू शिंपडून, सर्व साहित्य नीट मांडावे; अलंकृत गुरुने विष्णूचे ध्यान करून स्वतःचे पूजन करावे. अशा प्रकारे, शास्त्रानुसार शिवलिंग व मूर्तीची रचना, माप, आणि प्रतिष्ठेचे नियम सांगितले गेले आहेत, जे भक्तांना योग्य पूजेच्या मार्गदर्शनासाठी आहेत.