അഗ്നിപുരാണമ്

ഗുല്ഫാത് പൂര്വം തു കര്ത്തവ്യം പ്രമാണാച്ചതുരങ്ഗേലമ്। ത്രികലം വിസ്തൃതൌ പാദൌ ത്ര്യങ്ഗുലോ ഗുഹ്യകഃ സ്മൃതഃ

കുക്ഷിയുടെ മുമ്പിൽ നാലു വിരൽവീതം അളവിൽ വേണം. കാലുകൾക്ക് മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വീതി വേണം. കുതികാൽ മൂന്ന് വിരൽവീതം വീതിയുള്ളതായാണ് പറയുന്നത്.

പഞ്ചാങ്ഗുലന്തു നാഹോസ്യ ദീര്ഘാ തദ്വത് പ്രദേശിനീ। അഷ്ടമാഷ്ടാംശതോ ന്യൂതാഃ ശേഷാങ്ഗുല്യഃ ക്രമേണ തു

വലിയ വിരലും അതുപോലെ അടുത്തവിരലും അഞ്ച് വിരൽവീതം നീളമുള്ളതായിരിക്കണം. ശേഷിക്കുന്ന വിരലുകൾ ഓരോന്നും ഒരു എട്ടാം ഭാഗം കുറവായിരിക്കണം.

സപാദാങ്ഗുലമുത്തസേധമങഗുഷ്ഠസ്യ പ്രകീര്ത്തിതമ്। യവോനമങ്ഗുലം കാര്യമങ്ഗുഷ്ഠസ്യ നഖം തഥാ

അംഗൂഷ്ഠത്തിന്റെ മുകളിൽ നഖം ഒരു വിരൽവീതം കാൽഭാഗം നീളമുള്ളതായിരിക്കണം. അതിന്റെ നഖം യവദാന്യമായിരിക്കണം.

അര്ദ്ധാങ്ഗുലം തഥാന്യാസാം ക്രമാന് ന്യൂനം തു കാരയേത്। ത്ര്യങ്ഗുലൌ വൃഷണൌ കാര്യൌ മേഢ്രം തു ചതുരങ്ഗുമ്

മറ്റുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ഓരോന്നും അര അളവ് വീതം കുറച്ച് നിർമ്മിക്കണം. വൃക്കകൾക്ക് മൂന്നു വിരൽ അളവും ലിംഗത്തിന് നാല് വിരൽ അളവും വേണം.

പരിണാഹോത്ര കോഷാഗ്രം കര്ത്തവ്യഞ്ചതുരങ്ഗുലമ്। ഷഡങ്ഗുലപരീണാഹൌ വൃഷണൌ പരികീര്ത്തിതൌ

അണ്ഡത്തിന്റെ അഗ്രം നാലു വിരൽ അളവിൽ ഉണ്ടാക്കണം. വൃക്കകൾക്ക് ആറ് വിരൽ ചുറ്റളവാണ് പറയുന്നത്.

പ്രതിമാ ഭൂഷണാഢ്യാ സ്യാദേതദുദ്ദേശലക്ഷണമ്। അനയൈവ ദിശാ കാര്യം ലോകേ ദൃഷ്ട്വാ തു ലക്ഷണമ്

പ്രതിമയെ അലങ്കാരങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കണം; ഇതാണ് അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ. ലോകത്തിൽ കാണുന്ന രൂപങ്ങൾ നോക്കി ഇതുപോലെ തന്നെ നിർമ്മിക്കണം.

ദക്ഷിണേ തു കരേ ചക്രമധസ്താത് പദ്മമേവ ച। വാമേ ശങ്ഖം ഗദീദസിതദ്വാസുദേവസ്യ ലക്ഷണാത്

വലത് കൈയിൽ ചക്രവും അതിന് താഴെ ഒരു താമരയും ഇടത് കൈയിൽ ശംഖും ഗദയും ഇരുണ്ട വസ്ത്രം ധരിച്ച വാസുദേവന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകാരം വയ്ക്കണം.

ശ്രീപുഷ്ടീ ചാപി കര്ത്തവ്യേ പദ്മവീണാകരാന്വിതേ। ഊരുമാത്രോച്ഛിതായാമേ മാലാവിദ്യാധരൌ തഥാ

ശ്രീയും പുഷ്ടിയും താമരയും വീണയും കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട്, ഉരുക്കളോളം ഉയരമുള്ള കാലുകളും, മാലയും ജ്ഞാനം കൈവശം വയ്ക്കുന്നവരും ഉണ്ടാക്കണം.

പ്രഭാമണ്ഡലസംസ്ഥൌ തൌ പ്രഭാ ഹസ്ത്യാദിഭൂഷണാ। പദ്മാഭം പാദപീഠന്തു പ്രതിമാസ്വേവമാചരേത്

അവരെ പ്രകാശമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ വയ്ക്കണം; ആഭരണങ്ങളും കാന്തിയും ആനകളെപ്പോലുള്ള ഭംഗിയും വേണം. പാദപീഠം താമരപോലെയായിരിക്കണം; പ്രതിമകൾക്ക് ഇതുപോലെ ചെയ്യണം.

ഭഗവാനുവാച പിണ്ഡികാലക്ഷണം വക്ഷ്യേ ദൈര്ഘ്യൈണ പ്രതിമാസമാ। ഉച്ഛായം പ്രതിമാര്ദ്ധന്തു ചതുഃ ഷഷ്ടിപുടാം ച താമ്

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പീഠത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു; അതിന്റെ നീളം പ്രതിമയോടു സമം, ഉയരം പ്രതിമയുടെ പാതിയും വീതി നാല് അല്ലെങ്കിൽ അറുപത് അളവുമാണ്.

ത്യക്ത്വാ പങ്‌ക്തിദ്വയം ചാധസ്തദൂദ്‌ര്ധ്വം യത്തു കോഷ്ഠകമ്। സമന്താദുഭയോഃ പാര്ശ്വേ അന്തസ്ഥം പരിമാര്ജയേത്

രണ്ടു വരികൾ താഴെയും മുകളിലും ഒഴിവാക്കി, അകത്തുള്ള ഭാഗം ഇരുവശത്തും ചുറ്റും നന്നായി തേച്ചു മിനുക്കണം.

ഊദ്‌ര്ധ്വം പങ്‌ക്തിദ്വയം ത്യക്ത്വാ അധസ്താദ് യത്തു കോഷ്ഠകമ്। അന്തഃ സമ്മാര്ജയേത് യത്നാത് പാര്ശ്വയോരുഭയോഃ സമമ്

മുകളിൽ രണ്ടു വരികൾ ഒഴിവാക്കി, താഴെയുള്ള കുഹരഭാഗം അകത്തു നിന്ന് ഇരുവശത്തും സമമായി സൂക്ഷ്മമായി തേച്ചു മിനുക്കണം.

തയോര്മധ്യഗതൌ തത്ര ചതുഷ്കൌ മാര്ജയേത്തതഃ। ചതുര്ദ്ധാ ഭാജയിത്വാ തു ഊദ്‌ര്ധ്വപങ്‌ക്തിദ്വയം ബുധഃ

അവയുടെ നടുവിൽ നാലു ഭാഗങ്ങൾ തേച്ചു മിനുക്കണം; മുകളിലുള്ള രണ്ടു വരികൾ നാലായി വിഭജിച്ച് ജ്ഞാനികൾ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.

മേഖലാ ഭാഗമാത്രാ സ്യാത് ഖാതം തസ്യാര്ദ്ധമാനതഃ। ഭാഗം ഭാഗം പരിത്യജ്യ പാര്ശ്വയോരുഭയോഃ സമമ്

മെഖല ഒരു ഭാഗം അളവിൽ ഉണ്ടാക്കണം; അതിന്റെ കുഴി അതിന്റെ പാതി അളവിൽ വേണം. ഓരോ ഭാഗവും വിട്ട് ഇരുവശത്തും സമമായി വേണം.

ദത്ത്വാ ചൈകം പദം ബാഹ്യേ പ്രമാണം കാരയേദ് ബുധഃ। ത്രിഭാഗേണ ച ബാഗസ്യാഗ്രേ സ്യാത്തോയവിനിര്ഗമഃ

പുറത്ത് ഒരു അടി അളവ് കൊടുത്ത് ജ്ഞാനികൾ അളവ് നിർണ്ണയിക്കണം; ഭാഗത്തിന്റെ മുന്നിൽ മൂന്നു വിഭാഗത്തിൽ വെള്ളം പുറത്തേക്കു പോകാനുള്ള വഴിയുണ്ടാകണം.

നാനാപ്രകാരഭേദേന ഭദ്രേയം പിണ്ഡികാ ശുഭാ। അഷ്ടതാലാ തു കര്ത്തവ്യാ ദേവീ ലക്ഷ്മീസ്തഥാ സ്ത്രിയഃ

ഈ ശുഭമായ പീഠം പലവിധത്തിൽ നിർമ്മിക്കാം; ദേവി ലക്ഷ്മിക്കും സ്ത്രീകൾക്കും എട്ടു താള അളവിൽ ഉണ്ടാക്കണം.

ഭ്രുവൌ യവാധികേ കാര്യ്യേ യവഹീനാ തു നാസികാ। ഗോലകേനാധികം വക്ത്രമൂദ്‌ര്ധ്വം തിര്യ്യഗ്വിവര്ജിതമ്

കണ്ണ് മീതെ കണിക കുറച്ച് നീളത്തിൽ ഭ്രൂകൾ ഉണ്ടാക്കണം; മൂക്ക് അതിനേക്കാൾ കുറച്ച് അളവിൽ വേണം. മുഖം മുകളിലേക്ക് കൂടുതൽ വട്ടമായും അറ്റങ്ങൾ വെട്ടിത്തിരിയാതെ വേണം.

ആയതേ നയനേ കാര്യ്യം ത്രിഭാഗോനൈര്യവൈസ്ത്രിഭിഃ। തദര്ദ്ധേന തു വൈപുല്യം നേത്രയോഃ പരികല്പയേത്

കണ്ണുകൾ നീളമുള്ളതായും മൂന്നു യവം അളവിൽ വേണം; കണ്ണുകളുടെ വീതി അതിന്റെ പാതിയാകണം.

കര്ണപാശോഽധികഃ കാര്യ്യഃ സൃക്കണീസമസൂത്രതഃ। നമ്രം കലാവിഹീനന്തു കുര്യ്യാദംശദ്വയം തഥാ

ചവിട്ടിനോട് തുല്യമായും വലുതായും കാതിന്റെ ബന്ധം ഉണ്ടാക്കണം; രണ്ട് അധരങ്ങൾ വളഞ്ഞതും അലങ്കാരമില്ലാത്തതുമാകണം.

ഗ്രീവാ സാര്ദ്ധകലാ കാര്യ്യാ തദ്വിസ്താരോപശോഭിതാ। നേത്രം വിനാ തു വിസ്താരൌ ഊരൂ ജാനൂ ച പിണ്ഡികാ

കഴുത്ത് ഒരു കലയ്ക്ക് പകുതി അളവിൽ അതിന്റെ വീതിയാൽ അലങ്കരിക്കണം; കണ്ണുകൾ ഒഴികെ ഉരുക്കൾ, മുട്ടുകൾ, പീഠം എന്നിവയുടെ വീതി അളക്കണം.

അങ്‌ഘ്നിപൃഷ്ഠൌ സ്ഫിചൌ കട്യാം യഥായോഗം പ്രകല്പയേത്। സപ്താംശോനാസ്തഥാങ്ഗുല്യോ ദീര്ഘം വിഷ്കമ്ഭനാഹതമ്

കാൽപിറകുകളും കുതിരകളും അരയും യോജിച്ചപോലെ ക്രമീകരിക്കണം; വിരലുകൾ ഏഴ് ഭാഗം നീളത്തിൽ, ആ നീളം വിരൽവിരിപ്പിൽ കുറക്കണം.

നേത്രൈകവര്ജിതായാമാ ജങ്ഘോരൂ ച തഥാ കടിഃ। മധ്യപാര്ശ്വം ച തദ്‌വൃത്തം ഘനം പീനം കുചദ്വയമ്

ഒരു കണ്ണില്ലാത്തവളായാൽ, അതുപോലെ തന്നെ അവളുടെ തൊണ്ട, മുട്ട്, അര എന്നിവയും വരച്ചുകാണിക്കണം. നടുവിന്റെ ഇരുവശങ്ങളും വൃത്താകൃതിയിലും, ഉറപ്പുള്ളതും, രണ്ട് മുലകളും നിറഞ്ഞതും പുഷ്ടിയുള്ളതുമാണ്.

താലമാത്രൌ സ്തനൌ കാര്യ്യൌ കടിഃ സാര്ദ്ധകലാധികാ। ലക്ഷ്മ ശേഷം പുരാവത്സ്യാത് ദക്ഷിണേ ചാമ്ബുജം കരേ

മുലകൾ ഓരോന്നും ഒരു താളത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിൽ വരയ്ക്കണം; അരം പകുതിയേക്കാൾ കുറച്ച് കൂടുതലായിരിക്കണം; ശേഷമുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ മുമ്പുപോലെ തന്നെയായിരിക്കണം; വലതുകൈയിൽ ഒരു താമരയുണ്ടാകണം.

വാമേ വില്വം സ്വിയൌ പാര്ശ്വേ ശുഭേ ചാമരഹസ്തകേ। ദീര്ഘഘോണസ്തുഗരുഡശ്ചക്രാങ്ഗാദ്യാനഥോ വദേ

ഇടതുവശത്ത് ഒരു ബേൽഫലം; ഇരുവശത്തും ശുഭമായതായും കൈയിൽ ചാമരം; നീണ്ട മൂക്ക്, ഭാരംകൂടിയ താടിയ്‌ക്കൽ, ചക്രമുദ്രയുള്ള അവയവങ്ങൾ — ഇതെല്ലാം ഞാൻ പറയുന്നു.

ഭഗവാനുവാച ശാലഗ്രാമാദിമൂര്ത്തിശ്ച വക്ഷയേഹം ഭുക്തിമുക്തിദാഃ। വാസുദേവോഽസിതോ ദ്വാരേ ശിലാലഗ്നദ്വിചക്രകഃ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ശാലഗ്രാമം മുതലായ രൂപങ്ങൾ, അനുഭവവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു; വാസുദേവൻ കറുത്ത നിറത്തിൽ, കല്ലിൽ പതിഞ്ഞതും, രണ്ട് ചക്രങ്ങളോടുകൂടിയതുമാണ്.

ജ്ഞേയഃ സങ്കര്ഷണോ ലഗ്നദ്വിചക്രോ രക്ത ഉത്തമഃ। സൂക്ഷ്മചക്രോ ബഹുച്ഛിദ്രഃ പ്രദ്യുമ്നോ നീലദീര്ഘകഃ

രണ്ടു ചക്രങ്ങളോടുകൂടി കല്ലിൽ പതിഞ്ഞതും, ഉത്തമനും ചുവപ്പുമാണ് സങ്കർഷണൻ; സൂക്ഷ്മമായ ചക്രവും പലതരം ചിറകുകളും ഉള്ള നീലയും നീണ്ടവനുമാണ് പ്രദ്യുമ്നൻ.

പീതോനിരുദ്ധഃ പദ്മാങ്കോ വര്ത്തുലോ ദ്വിത്രിരേഖവാന്। കൃഷ്ണോ നാരായണോ നാഭ്യുന്നതഃ ശുഷിരദീര്ഘവാന്

പീതനിർദ്ധനൻ എന്നത് നിരുദ്ധൻ, താമരമുദ്രയുള്ളതും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ മൂന്ന് രേഖകളുള്ളതുമാണ്; കൃഷ്ണനാരായണൻ നാഭിയിൽ ഉയർച്ചയുള്ളതും, കുഴിയുള്ളതും നീണ്ടതുമാണ്.

പരമേഷ്ഠീ സാബ്ജചക്രഃ പൃഷ്ഠച്ഛിദ്രശ്ച വിന്ദുമാന്। സ്ഥൂലചക്രോഽസിതോ വിഷ്ണുര്മധ്യേ രേഖാ ഗദാകൃതിഃ

പരമേഷ്ഠി താമരചക്രമുദ്രയുള്ളവനും, പുറകിൽ ഒരു കുഴിയുമുള്ളതും, ഒരു ബിന്ദുവുമുള്ളവനാണ്; വിഷ്ണു കറുത്ത നിറത്തിൽ, കനത്ത ചക്രവും നടുവിൽ ഗദാകൃതിയിലുള്ള രേഖയും ഉള്ളവനാണ്.

നൃസിംഹഃ കപിലഃ സ്ഥൂലചക്രഃ സ്യാത് പഞ്ചവിന്ദുകഃ। വരാഹഃ ശക്തിലിങ്ഗഃ സ്യാത് തച്ചക്രൌ വിഷമൌ മൃതൌ

നരസിംഹൻ കപിലവണ്ണം, കനത്ത ചക്രവും അഞ്ചു ബിന്ദുക്കളുമുള്ളവനാണ്; വരാഹൻ ശക്തിമുദ്രയുള്ളവനും, ചക്രങ്ങൾ അസമമായാൽ അതിനെ ശുഭമല്ലാത്തതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.