അഗ്നിപുരാണമ്

ജങ്ഘോച്ഛായന്തു കര്ത്തവ്യം ചതുര്ഭാഗേണ ചായതമ് । ജങ്ഘായാം ദ്വിഗുണോച്ഛായം മഞ്ചര്യ്യാഃ കല്പയേദ് ബുധഃ

താഴത്തെ മതിലിന്റെ ഉയരം ദൈർഘ്യത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ആക്കണം; പീഠത്തിന്റെ ഉയരം അതിന്റെ ഇരട്ടിയാക്കണമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

തുര്യ്യഭാഗേന മഞ്ചര്യ്യാഃ കാര്യ്യഃ സമ്യക് പ്രദക്ഷിണഃ । തന്മാനനിര്ഗമം കാര്യ്യമുഭയോഃ പാര്ശ്വയോഃ സമമ്

പീഠത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ദൈർഘ്യത്തിൽ പ്രദക്ഷിണപഥം ഒരുക്കണം; ഇരുവശത്തും സഞ്ചാരപാത ഒരുപോലെ ആക്കണം.

ശിശരേണ സമം കാര്യ്യമഗ്രേ ജഗതി വിസ്തരമ്। ദ്വിഗുണേനാപി കര്ത്തവ്യം യഥാശോഭാനുരൂപതഃ

അഗ്രഭാഗം, അപ്രകാരം, തറവാതിലിന്റെ വീതിയ്ക്ക് സമമായോ അതിന്റെ ഇരട്ടിയാക്കിയോ, ഭംഗിക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ വികസിപ്പിക്കാം.

വിസ്താരാന്മണ്ഡപസ്യാഗ്രേ ഗര്ഭസൂത്രദ്വയേന തു। ദൈര്ഘ്യാത്പാദാധികം കുര്യ്യാന്മധ്യസ്തമ്ഭൈര്വിഭൂഷിതമ്

മണ്ഡപത്തിന്റെ മുന്നിൽ, അതിന്റെ വീതിയോളം രണ്ട് ഗർഭസൂത്രങ്ങൾ വയ്ക്കണം. ദൈർഘ്യം ഒരു അടി അധികം ആക്കണം, നടുവിൽ തൂണുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കണം.

പ്രാസാദഗര്ഭമാനം വാ കുര്വ്വീത മുഖമണ്ഡപമ്। ഏകാശീതിപദൈര്വ്വാസ്തും പശ്ചാത് മണ്ഡപമാരഭ്ത്

അല്ലെങ്കിൽ, പ്രാസാദത്തിന്റെ അകത്തെ മുറിയുടെ അളവുപോലെ മുഖമണ്ഡപം പണിയാം. അല്ലെങ്കിൽ, എൺപത്തൊന്ന് അടി നീളമുള്ള മണ്ഡപം പിന്‍വശത്ത് തുടങ്ങിക്കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കാം.

ശുകാന് പ്രാഗ്‌ദ്വാരവിന്യാസേ പാദാന്തഃ സ്ഥാന് യജേത് സുരാന്। തഥാ പ്രാകാരവിന്യാസേ യജേദ് ദ്വാത്രിംശദന്തഗാന്

കിഴക്കേ വാതിലിന്റെ ക്രമത്തിൽ, കാലിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ ദേവന്മാർക്ക് ഹോമം നടത്തണം. അതുപോലെ തന്നെ, ചുറ്റുമതിലിന്റെ ക്രമത്തിൽ, മുപ്പത്തിരണ്ട് ദേവന്മാർക്ക് അറ്റങ്ങളിൽ ഹോമം ചെയ്യണം.

സര്വസാധാരണം ചൈതത് പ്രാസാദസ്യ ച ലക്ഷണമ്। മാനേന പ്രതിമായാ വാ പ്രാസാദമപരം ശ്രൃണു

ഇതൊക്കെയാണ് ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പൊതുവായ ലക്ഷണം. ഇപ്പോൾ, പ്രതിമയുടെ അളവിൽ അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം അളവിൽ നിർമിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.

പ്രതിമായാഃ പ്രമാണേന കര്ത്തവ്യാ പിണ്ഡികാ ശുഭാ। ഗര്ഭസ്തു പിണ്ഡികാര്ദ്വേന ഗര്ഭമാനാസ്തു ഭിത്തയഃ

പ്രതിമയുടെ അളവനുസരിച്ച് നല്ലൊരു പീഠം നിർമ്മിക്കണം. ഗർഭഗൃഹം പീഠത്തിന്റെ പാതിയാകണം, അതിന്റെ അളവിൽ ചുമരുകൾ പണിയണം.

ഭിത്തേരായാമമാനേന ഉത്സേധന്തു പ്രകല്പയേത്। ഭിത്ത്യുച്ഛായാത്തു ദ്വിഗുണം ശിഖരം കല്പയേദ് ബുധഃ

ചുമരിന്റെ അളവനുസരിച്ച് ഉയരം നിശ്ചയിക്കണം. ചുമരിന്റെ നിഴലിന്റെ ഇരട്ടിയാകണം ശിഖരം നിർമ്മിക്കേണ്ടത്.

ശിഖരസ്യ തു തുര്യ്യേണ ഭ്രമണം പരികല്പയേത്। ശിഖരസ്യ ചതുര്ഥേന അഗ്രതോ മുഖമണ്ഡപമ്

ശിഖരത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് അളവിൽ ചുറ്റുപാട് നടപ്പാത ഒരുക്കണം. ശിഖരത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് അളവിൽ മുന്നിൽ മുഖമണ്ഡപം പണിയണം.

അഷ്ടമാംശേന ഗര്ഭസ്യ രഥകാനാന്തു നിര്ഗമഃ। പരിധേര്ഗുണഭാഗേന രഥകസ്തിത്ര കല്പയേത്

ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ എട്ടിലൊന്ന് അളവിൽ രഥശാലകൾക്ക് പുറകുവാതിൽ ഉണ്ടാക്കണം. ചുറ്റുമതിലിന്റെ അളവനുസരിച്ച് മൂന്നു രഥശാലകൾ പണിയണം.

തത്തൃതീയേണ വാ കുര്യ്യാദ്രഥകാനാന്തു നിര്ഗമമ്। വാമത്രയം സ്ഥാപനീയം രഥകത്രിതയേ സദാ

അല്ലെങ്കിൽ, അതിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് അളവിൽ രഥശാലകൾക്ക് പുറകുവാതിൽ ഉണ്ടാക്കാം. മൂന്നു രഥശാലകൾക്കായി മൂന്നു വേദികൾ എപ്പോഴും സ്ഥാപിക്കണം.

ശിഖരാര്ഥം ഹി സൂത്രാണി ചത്വാരി വിനിപാതയേത്। ശുകനാശോദ്‌ര്ധ്വതഃ സൂത്രം തിര്യ്യഗ്ഭൂതം നിപാതയേത്

ശിഖരത്തിനായി നാലു സൂത്രങ്ങൾ താഴെ ഇടണം. ശുകനാസത്തിന് മുകളിൽ കയറ്റമായി ഒരു സൂത്രം ഇടണം.

ശിഖരസ്യാര്ദ്ധഭാഗസ്ഥം സിംഹം തത്ര തു കാരയേത്। ശുകനാസാം സ്ഥിരീകൃത്യ മധ്യസന്ധൌ നിധാപയേത്

ശിഖരത്തിന്റെ പാതിയിടത്ത് ഒരു സിംഹം നിർമ്മിക്കണം. ശുകനാസങ്ങൾ നടുവിലെ സന്ധിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം.

അപരേ ച തതാ പാര്ശ്വേ തദ്വത് സൂത്രം നിധാപയേത്। തദൂദ്ര്ധ്വന്തു ഭവേദ്വേദീ സകണ്ഠാ മനസാരകമ്

മറ്റെവിടെയും അങ്ങനെ തന്നെ സൂത്രം ഇടണം. അതിന് മുകളിൽ കഴുത്തും മനസ്സുപോലുള്ള വളവുമുള്ള വേദി ഉണ്ടാകണം.

സ്കന്ധഭഗ്നം ന കര്ത്തവ്യം വികരാലം തഥൈവ ച। ഉദ്‌ര്ധ്വം ച വേദികാമാനാത് കലശം പരികല്പയേത്

ചുമലുകൾ ഒടിഞ്ഞതോ വിചിത്രമായ രൂപമോ ആക്കരുത്. വേദിയുടെ അളവനുസരിച്ച് മുകളിൽ കലശം നിർമ്മിക്കണം.

വിസ്താരാദ് ദ്വിഗുണം ദ്വാരം കര്ത്തവ്യം തു സുശോഭനമ്। ഉദുമ്ബരൌ തദൂദ്‌ര്ധ്വഞ്ച ന്യസേച്ഛാഖാം സുമങ്ഗലൈഃ

വീതിയുടെ ഇരട്ടിയാകണം വാതിൽ നിർമ്മിക്കേണ്ടത്. അതിന് മുകളിൽ ഉദുംബരവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖ ശുഭമായി സ്ഥാപിക്കണം.

ദ്വാരസ്യ തു ചതുഥാംശേ കാര്യ്യൌ ചണ്ഡപ്രചണ്ഡകൌ। വിഷ്വക്‌സേനവത്സദണ്ഡൌ ശിഖോദ്‌ര്ധ്വേഡുമ്ബരേ ശ്രിയമ്

വാതിലിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗത്ത് ചണ്ടനും പ്രചണ്ടനും നിർമ്മിക്കണം. വിഷ്വക്സേനനെപ്പോലെ രണ്ടു ദണ്ഡങ്ങളും, ശിഖരത്തിനുമുകളിൽ ഉദുംബരത്തിൽ ശ്രീയും സ്ഥാപിക്കണം.

ദിഗ്ഗജൈഃ സ്നാപ്യമാനാന്താം ഘടൈഃ സാബ്ജാം സുരൂപികാമ്। പ്രാസാദസ്യ ചതുര്ഥാംശൈഃ പ്രാകാരസ്യോച്ഛയോ ഭവേത്

ദിശകളുടെ കാവൽയാനകളാൽ കുമ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്നാനമണിയുന്ന, താമരകളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ രൂപം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗത്ത് ഉണ്ടാകണം. ചുറ്റുമതിലിന്റെ ഉയരവും അതിനനുസരിച്ച് ആക്കണം.

പ്രാസാദാത് പാദഹീനസ്തു ഗോപുരസ്യോച്ഛയോഭവേത്। പഞ്ചഹസ്തസ്യ ദേവസ്യ ഏകഹസ്താ തു പീഠികാ

ഗോപുരത്തിന്റെ ഉയരം ക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ ഒരു അടി കുറവായിരിക്കണം. അഞ്ചു ഹസ്തം ഉയരമുള്ള ദേവതയ്ക്ക് ഒരു ഹസ്തം ഉയരമുള്ള പീഠം വേണം.

ഗാരുഡം മണ്ഡപഞ്ചാഗ്രേ ഏകം ഭൌമാദിധാമ ച। കുര്യ്യാദ്ധി പ്രതിമായാന്തു ദിക്ഷു ചാഷ്ടാസു ചോപരി

മണ്ഡപത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഒരു ഗരുഡമണ്ഡപവും ഭൂമിയിലെ ഒരു പീഠവും പണിയണം. പ്രതിമയ്ക്കായി എട്ടു ദിശകളിലും മുകളിൽ ഒന്ന് വീതം നിർമ്മിക്കണം.

പൂര്വം വരാഹം ദക്ഷേ ച നൃസിംഹം ശ്രീധരം ജലേ। ഉത്തരേ തു ഹയഗ്രീവമാഗ്നേയ്യാം ജാമദഗ്ന്യകമ്

കിഴക്കോട്ട് വരാഹം, തെക്കോട്ട് നരസിംഹം, വെള്ളത്തിൽ ശ്രീധരൻ, വടക്കോട്ട് ഹയഗ്രീവൻ, തെക്കുകിഴക്കോട്ട് ജാമദഗ്ന്യന്റെ പുത്രൻ ഇവരെ സ്ഥാപിക്കണം.

നൈര്ഋത്യാം രാമകം വായൌ വാമനം വാസുദേവകമ്। ഈശേ പ്രാസാദരചനാ ദേയാ വസ്വര്കകാദിഭിഃ

തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് രാമൻ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് വാമനൻ, പടിഞ്ഞാറ് വാസുദേവൻ, വടക്കുകിഴക്കോട്ട് വസുക്കൾ, ആദിത്യർ മുതലായവരോടൊപ്പം ക്ഷേത്രം ഒരുക്കണം.

ഭഗവാനുവാച പ്രാസാദേ ദേവതാഃ സ്ഥാപ്യാ വക്ഷ്യേ ബ്രഹ്മന് ശ്രൃണുഷ്വ മേ। പഞ്ചായതനമധ്യേ തു വാസുദേവം വിവേശയേന്

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവതകളെ സ്ഥാപിക്കണം; ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കൂ. അഞ്ചായതനത്തിന്റെ നടുവിൽ വാസുദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

വാമനം നൃഹരിഞ്ചാശ്വശീര്ഷം തദ്വച്ച ശൂകരമ്। ആഗ്നേയേ നൈര്ഋതേ ചൈവ വായവ്യേ ചേശഗോചരേ

വാമനൻ, നരഹരി, അശ്വശീർഷൻ, അതുപോലെ ശൂകരൻ ഇവരെ തെക്കുകിഴക്ക്, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, ഈശന്റെ ഭാഗത്ത് എന്നിങ്ങനെ സ്ഥാപിക്കണം.

അഥ നാരായണം മധ്യേ ആഗ്നേയ്യാമമ്ബികാം ന്യസേത്। നൈര്ഋത്യാം ഭാസ്കരം വായൌ ബ്രഹ്മാണം ലിങ്ഗമീശകേ

പിന്നീട് നടുവിൽ നാരായണൻ, തെക്കുകിഴക്കോട്ട് അംബിക, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് ഭാസ്കരൻ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ബ്രഹ്മാവ്, വടക്കുകിഴക്കോട്ട് ലിംഗം ഇവയെ സ്ഥാപിക്കണം.

അഥവാ രുദ്രരൂപന്തു അഥവാ നവധാമസു। വാസുദേവം ന്യസേന്മധ്യേ പൂര്വാദൌ വാമവാമകാന്

അല്ലെങ്കിൽ രുദ്രന്റെ രൂപം, അല്ലെങ്കിൽ ഒമ്പത് സാനിധ്യങ്ങളിൽ വാസുദേവനെ നടുവിൽ, കിഴക്കോട്ട് ഇടതുവശത്തെയും വലതുവശത്തെയും സ്ഥാപിക്കണം.

ഇന്ദ്രാദീന് ലോകപാലാംശ്ച അഥവാ നവധാമസു। പഞ്ചായതനകം കുര്യ്യാത് മധ്യേ തു പുരുഷോത്തമമ്

ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ ലോകപാലന്മാരെ, അല്ലെങ്കിൽ ഒമ്പത് സാനിധ്യങ്ങളിൽ, അഞ്ചായതനക്രമത്തിൽ നടുവിൽ പരമപുരുഷനെ സ്ഥാപിക്കണം.

ലക്ഷ്മീവൈശ്രവണൌ പൂര്വം ദക്ഷേ മാതൃഗണം ന്യസേത്। സ്കന്ദം ഗണേശമീശാനം സുര്യ്യാദീന് പശ്ചിമേ ഗ്രഹാന്

ലക്ഷ്മിയും വൈശ്രവണനും കിഴക്കോട്ട്, മാതൃകൾ തെക്കോട്ട്, സ്കന്ദൻ, ഗണേശൻ, ഈശാനൻ, സൂര്യൻ മുതലായവരും ഗ്രഹങ്ങളും പടിഞ്ഞാറ് സ്ഥാപിക്കണം.