അഗ്നിപുരാണമ്

ബുദ്ധിന്തു സാരഥിം വിദ്ധി മനഃ പ്രഗ്രഹമേവ ച । ഇന്ദ്രിയാണി ഹയാനാഹുര്വിഷയാംശ്ചേഷുഗോചരാന് ।। ൩൮൨.

ബുദ്ധിയാണ് സാരഥി, മനസ്സാണ് കുതിരകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കയ്യൊപ്പ്; ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ കുതിരകള്‍ ആണെന്ന് പറയുന്നു, വിഷയങ്ങള്‍ അവയുടെ വഴികളാണ്.

ആത്മേന്ദ്രിയമനോയുക്തം ഭോക്തേത്യാഹുര്മനീഷിണഃ । യസ്ത്വവിജ്ഞാനവാന് ഭവത്യയുക്തേന മനസാ സദാ ।। ൩൮൨.

മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേര്‍ന്ന ആത്മാവാണ് അനുഭവിക്കുന്നവന്‍ എന്നു ജ്ഞാനികള്‍ പറയുന്നു; വിവേകമില്ലാതെ എപ്പോഴും അശാന്തമായ മനസ്സുള്ളവന്‍—

ന സത്പദമവാപ്നോതി സംസാരഞ്ചാധിഗച്ഛതി । യസ്തു വിജ്ഞാനവാന് ഭവതി യുക്തേന മനസാ സദാ ।। ൩൮൨.

അവന്‍ സത്യമാര്‍ഗം കണ്ടെത്തുന്നില്ല, ജനനമരണചക്രത്തില്‍ കുടുങ്ങുന്നു; എന്നാല്‍ വിവേകമുള്ളവന്‍, എപ്പോഴും നിയന്ത്രിതമായ മനസ്സുള്ളവന്‍—

സ തത്പദമവാപ്നോതി യസ്മാദ്ഭൂയോ ന ജായതേ । വിജ്ഞാനസാരഥിര്യസ്തു മനഃപ്രഗ്രഹവാന്നരഃ ।। ൩൮൨.

അവന്‍ ആ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു, അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും ജനനം ഇല്ല; വിവേകം സാരഥിയായും മനസ്സിനെ കയ്യിലാക്കുന്നവനും ആയ മനുഷ്യന്‍—

സോഽധ്വാനം പരമാപ്നോതി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് । ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരാ ഹ്യര്ഥാ അര്ഥേഭ്യശ്ച പരം മനഃ ।। ൩൮൨.

അവന്‍ പരമമായ മാര്‍ഗം എത്തുന്നു, അതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ ഉന്നത സ്ഥാനം; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാള്‍ ഉന്നതം വിഷയങ്ങള്‍, വിഷയങ്ങളെക്കാള്‍ മനസ്സാണ് ഉന്നതം.

മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിഃ ബുദ്ധേരാത്മാ മഹാന് പരഃ । മഹതഃ പരമവവ്യക്തമവ്യക്താത്പുരുഷഃ പരഃ ।। ൩൮൨.

മനസ്സിനെക്കാള്‍ ബുദ്ധിയാണ് ഉന്നതം, ബുദ്ധിയെക്കാള്‍ മഹത്ത്വമുള്ളത് ആത്മാവാണ്; അതിനേക്കാള്‍ അവ്യക്തം ഉന്നതം, അവ്യക്തത്തേക്കാള്‍ പുരുഷന്‍ ഉന്നതന്‍.

പുരുഷാന്ന പരം കിഞ്ചിത് സാ കാഷ്ഠാ സാ പരാ ഗതിഃ । ഏഷു സര്വേഷു ഭൂതേഷു ഗൂढ़ാത്മാ ന പ്രകാശതേ ।। ൩൮൨.

പുരുഷനേക്കാള്‍ മേലുള്ളത് ഒന്നുമില്ല; അതാണ് പരമാവധി, അതാണ് ഉന്നത ലക്ഷ്യം; ഈ എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വെളിപ്പെടുന്നില്ല.

ദൃശ്യതേ ത്വഗ്ര്യയാ ബുദ്ധ്യാ സൂക്ഷ്മയാ സൂക്ഷ്മദര്ശിഭിഃ । യച്ഛേദ്വാങ്‌മനസീ പ്രാജ്ഞഃ തദ്യച്ഛേജ്ജ്ഞാനമാത്മനി ।। ൩൮൨.

പക്ഷേ, സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ളവര്‍ അതിനെ കാണുന്നു; പ്രബുദ്ധന്‍ വാക്ക് മനസ്സില്‍ അടയ്ക്കണം, മനസ്സ് ജ്ഞാനത്തില്‍ ആത്മാവില്‍ അടയ്ക്കണം.

ജ്ഞാനമാത്മനി മഹതി നിയച്ഛേച്ഛാന്ത ആത്മനി । ജ്ഞാത്വാ ബ്രഹ്മാത്മനോര്യോഗം യമാദ്യൈര്ബ്രഹ്മ സദ്ഭവേത് ।। ൩൮൨.

ജ്ഞാനം മഹത്തായ ആത്മാവില്‍ അടയ്ക്കണം, മഹത്തായത് ശാന്തമായ ആത്മാവില്‍; യമാദി ശീലങ്ങള്‍ വഴി ബ്രഹ്മവും ആത്മാവും ഒന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞാല്‍ ബ്രഹ്മമാവാം.

അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ബ്രഹ്മചര്യാപരിഗ്രഹീ । യമാശ്ച നിയമാഃ പഞ്ച ശൌചം സന്തോഷസത്തപഃ ।। ൩൮൨.

അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, അപരിഗ്രഹം — ഇതാണ് അഞ്ച് യമങ്ങള്‍; ശുചിത്വം, സന്തോഷം, തപസ് —

സ്വാധ്യായേശ്വരപൂജാ ച ആസനം പദ്മകാദികം । പ്രാണായാമോ വായുജയഃ പ്രത്യാഹാരഃ സ്വനിഗ്രഹഃ ।। ൩൮൨.

സ്വാധ്യായം, ഈശ്വരപൂജ, പദ്മാസനം പോലുള്ള യോഗാസനങ്ങള്‍, പ്രാണായാമം എന്ന വാതുനിഗ്രഹം, പ്രത്യാഹാരം എന്ന സ്വനിയന്ത്രണം —

ശുഭേ ഹ്യേകത്ര വിഷയേ ചേതസോ യത് പ്രധാരണം । നിശ്ചലത്വാത്തു ധീമദ്ഭിര്ധാരണാ ദ്വിജ കഥ്യതേ ।। ൩൮൨.

ഒരു നല്ല വിഷയത്തില്‍ മനസ്സിനെ സ്ഥിരമായി ഏകാഗ്രമാക്കുന്നത് ധാരണയാണെന്ന് ജ്ഞാനികള്‍ പറയുന്നു, അതിന്റെ അചഞ്ചലത്വം കൊണ്ടാണ്.

പൌനഃപുന്യേന തത്രൈവ വിഷയേഷ്വേവ ധാരണാ । ധ്യാനം സ്മൃതം സമാധിസ്തു അഹം ബ്രഹ്മാത്മസംസ്ഥിതിഃ ।। ൩൮൨.

അത് അതേ വിഷയങ്ങളില്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും ഏകാഗ്രമാകുന്നത് ധ്യാനമാണ്; 'ഞാന്‍ ബ്രഹ്മം' എന്ന അവസ്ഥയാണ് സമാധി എന്നു പറയുന്നു.

ഘടധ്വംസാദ്യഥാകാശമഭിന്നം നഭസാ ഭവേത് । മുക്തോ ജീവോ ബ്രഹ്മണൈവം സദ്‌ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മ വൈ ഭവേത് ।। ൩൮൨.

കുടം പൊട്ടുമ്പോള്‍ അകത്തുള്ള ആകാശം പുറത്തെ ആകാശവുമായി ഒന്നാകുന്നതുപോലെ, മോചിതനായ ജീവനും ബ്രഹ്മവുമായി ഒന്നാകുന്നു; അങ്ങനെ ബ്രഹ്മം മാത്രമേ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്നുള്ളൂ.

ആത്മാനം മന്യതേ ബ്രഹ്മ ജീവോ ജ്ഞാനേന നാന്യഥാ । ജീവോ ഹ്യജ്ഞാനതത്കാര്യ്യമുക്തഃ സ്യാദജരാമരഃ ।। ൩൮൨.

ജീവന്‍ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ തന്നെ ബ്രഹ്മമാണെന്ന് അറിയുന്നു, വേറൊന്നുമല്ല; അജ്ഞാനവും അതിന്റെ ഫലങ്ങളും വിട്ടു, ജീവന്‍ ജരാമരണരഹിതനായി മരണമില്ലാത്തവനാകും.

അഗ്നിരുവാച വശിഷ്ഠ യമഗീതോക്താ പഠതാം ഭുക്തിമുക്തിദാ । ആത്യന്തികോ ലയഃ പ്രോക്തോ വേദാന്തബ്രഹ്മധീമയഃ ।। ൩൮൨.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: വശിഷ്ഠൻ പാടിയ ഈ സ്തോത്രം വായിക്കുന്നവർക്ക് ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും. വേദാന്തത്തിലും ബ്രഹ്മധ്യാനത്തിലും ലയിക്കുന്നതാണു് പരമമായ ലയമെന്നു പറയുന്നു.

അഗ്നിരുവാച ആഗ്നേയം ബ്രഹ്മരൂപന്തേ പുരാണം കഥിതം മയാ । സപ്രപഞ്ചം നിഷ്പ്രപഞ്ചം വിദ്യാദ്വയമയം മഹത് ।। ൩൮൩.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ അഗ്നേയപുരാണം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഇതിൽ പ്രപഞ്ചത്തോടുകൂടിയതും ഇല്ലാത്തതും, ഇരട്ടവിദ്യയും മഹത്വവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ഋഗ്യജുഃസാമാശ്ചര്വാഖ്യാ വിദ്യാ വിഷ്ണുര്ജഗജ്ജനിഃ । ഛന്ദഃ ശിക്ഷാ വ്യാകരണം നിധണ്ടുജ്യോതിരാഖ്യകാഃ ।। ൩൮൩.

ഋക്, യജുർ, സാമ എന്നീ വിദ്യകളും, ചാർവാകം, ലോകസൃഷ്ടിയായ വിഷ്ണു, ഛന്ദസ്സു, ശിക്ഷ, വ്യാകരണം, നിധൻട്, ജ്യോതിഷം എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

നിരുക്തധര്മശാസ്ത്രാദി മീമാംസാന്യായവിസ്തരാഃ । ആയുര്വേദപുരാണാഖ്യാ ധനുര്ഗന്ധര്വവിസ്തരാഃ ।। ൩൮൩.

നിരുക്തം, ധർമ്മശാസ്ത്രം, മീമാംസയും ന്യായശാസ്ത്രവും, ആയുര്‍വേദം, പുരാണം, ധനുര്‍വേദം, ഗന്ധർവകലകൾ എന്നിവയും ഇതിലുണ്ട്.

വിദ്യാ സൈവാര്ഥസാസ്ത്രാഖ്യാ വേദാന്താഽന്യാ ഹരിര്മഹാന് । ഇത്യേഷാ ചാപരാ വിദ്യാ പരവിദ്യാഽക്ഷരം ।। ൩൮൩.

ശൈവവിദ്യയും അർത്ഥശാസ്ത്രം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന വിദ്യയും, വേദാന്തം, മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങൾ, മഹാവിഷ്ണു എന്നിവയും ഇതിലുണ്ട്. ഇതെല്ലാം അപരവിദ്യയാണ്; പരവിദ്യയെന്നത് അക്ഷരസ്വരൂപമാണ്.

യസ്യ ഭാവോഽഖിലം വിഷ്ണുസ്തസ്യ നോ ബാധതേ കലിഃ । അനിഷ്ട്വാ തു മഹായജ്ഞാനകൃത്വാപി പിതൃസ്വധാം ।। ൩൮൩.

ആളിന്റെ മനസ്സാകെ വിഷ്ണുവിൽ ലയിച്ചാൽ, കലിയുഗത്തിന്റെ ദോഷം അവനെ ബാധിക്കില്ല. മഹായജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യാതിരുന്നാലും, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ അർപ്പിക്കാതിരുന്നാലും,

കൃഷ്ണമഭ്യര്ച്ചയന്ഭക്ത്യാ നൈനസോ ഭാജനം ഭവേത് । സര്വകാരണമത്യന്തം വിഷ്ണും ധ്യായന്ന സീദതി ।। ൩൮൩.

കൃഷ്ണനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, പാപത്തിന്റെ പാത്രം ആകുന്നില്ല. സർവ്വകാരണമായ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ചാൽ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.

അന്യതന്ത്രാദിദോഷോത്ഥോ വിഷയാകൃഷ്ടമാനസഃ । കൃത്വാപി പാപം ഗോവിന്ദം ധ്യായന്പാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ।। ൩൮൩.

മറ്റു മതങ്ങളാലുള്ള ദോഷം കൊണ്ടു മനസ്സ് വിഷയങ്ങളിൽ ആകർഷിക്കപ്പെട്ടാലും, പാപം ചെയ്താലും, ഗോവിന്ദനെ ധ്യാനിച്ചാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.

തദ്ധ്യാനം യത്ര ഗോവിന്ദഃ സാ കഥാ യത്ര കേശവഃ । തത് കര്മ യത്തദര്ഥീയം കിമന്യൈര്ബഹുഭാഷിതൈഃ ।। ൩൮൩.

എവിടെ ആ ധ്യാനം ഉണ്ടോ അവിടെ ഗോവിന്ദൻ ഉണ്ടു; എവിടെ ആ കഥ പറയപ്പെടുന്നുവോ അവിടെ കേശവൻ ഉണ്ടു; ആ ലക്ഷ്യത്തിനുള്ള പ്രവർത്തിയാണു് പ്രധാനമെന്നാൽ, അധികം വാക്കുകൾക്ക് എന്ത് ആവശ്യം?

ന തത് പിതാ പു പുത്രായ ന ശിഷ്യായ ഗുരുര്ദ്വിജ । പരമാര്ഥം പരം ബ്രൂയാദ്യദേതത്തേ മയോദിതം ।। ൩൮൩.

പിതാവ് പുത്രനോടോ, ഗുരു ശിഷ്യനോടോ, ഒരു ദ്വിജൻ മറ്റൊരാളോടോ, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞ ഈ പരമാർത്ഥം പറയാറില്ല.

സംസാരേ ഭ്രമതാ ലഭ്യം പുത്രദാരധനം വസു । സുഹൃദശ്ച തഥൈവാന്യേ നോപദേശോ ദ്വിജേദൃശഃ ।। ൩൮൩.

സംസാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പുത്രന്മാർ, ഭാര്യമാർ, ധനം, സമ്പത്ത്, സുഹൃത്തുക്കൾ എന്നിവ ലഭിക്കാം; എന്നാൽ ഇങ്ങനെയുള്ള ഉപദേശം ഒരു ദ്വിജനും മറ്റൊരാളും നൽകാറില്ല.

കിം പുത്രദാരൈമിത്രൈര്വാ കിം മിത്രക്ഷേത്രവാന്ധവൈഃ । ഉപദേശഃ പരോ വന്ധുരീദൃശോ യോ വിമുക്തയേ ।। ൩൮൩.

പുത്രന്മാരോ ഭാര്യമാരോ സുഹൃത്തുക്കളോ എന്തിനാണ്? സുഹൃത്തുക്കളോ കൃഷിഭൂമിയോ ബന്ധുക്കളോ എന്തിനാണ്? മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഈ പരമോപദേശം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ബന്ധു.

ദ്വിവിധോ ഭൂതമാര്ഗോയം ദൈവ ആസുര ഏവ ച । വിഷ്ണുഭക്തിപരോ ദൈവോ വിപരീതസ്തഥാസുരഃ ।। ൩൮൩.

ഈ ജീവമാർഗ്ഗം രണ്ടുതരമാണ്: ദൈവവും അസുരവുമാണ്. വിഷ്ണുഭക്തിയുള്ളവൻ ദൈവസ്വഭാവമുള്ളവനാണ്; അതിന് വിപരീതം അസുരസ്വഭാവമാണ്.

ഏതത് പവിത്രമാരോഗ്യം ധന്യം ദുഃസ്വപ്നനാശനം । സുഖപ്രീതികരം നൄണാം മോക്ഷകൃദ് യത്തവേരിതം ।। ൩൮൩.

ഇവിടെ പറഞ്ഞത് ശുദ്ധവും ആരോഗ്യപ്രദവും ഭാഗ്യകരവും ദുർസ്വപ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്നതും, മനുഷ്യർക്കു സന്തോഷവും സുഖവും നൽകുന്നതും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമാണ്.