അഗ്നിപുരാണമ്

ഗുണാ വര്തന്ത ഇത്യേവ യോഽവതിഷ്ഠതി നേങ്ഗതേ । മാനാവമാനമിത്രാരിതുല്യസ്ത്യാഗീ സ നിര്ഗുണഃ ।। ൩൮൧.

ഗുണങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് മാത്രം കാണുന്നവനും, മാനവും അപമാനവും, സ്നേഹിയും ശത്രുവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനും, ത്യാഗിയുമാണ് ഗുണങ്ങൾക്കതീതനായവൻ.

ഊര്ധ്വമൂലമധഃ ശാഖമശ്ചത്ഥം പ്രാഹുരവ്യയം । ഛന്ദാംസി യസ്യ പര്ണാനി യസ്തം വേദ സ വേദവിത് ।। ൩൮൧.

മേലോട്ടു വേരുകളും കീഴോട്ടു ശാഖകളും ഉള്ള അശ്വത്തവൃക്ഷം അക്ഷയമാണെന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ ഇലകൾ വേദങ്ങൾ തന്നെയാണ്. ഇതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ വേദം അറിയുന്നവനാണ്.

ദ്വൌ ഭൂതസര്ഗൌ ലോകേഽസ്മിന് ദൈവ ആസുര ഏവ ച । അഹിംസാദിഃ ക്ഷമാ ചൈവ ദൈവീസമ്പത്തിതോ നൃണാം ।। ൩൮൧.

ഈ ലോകത്ത് ദൈവീകവും അസുരവുമെന്നിങ്ങനെ രണ്ടുതരത്തിലുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ട്. അഹിംസയും ക്ഷമയും മനുഷ്യരിൽ ദൈവീക സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.

ന ശൌചം നാപി വാചാരോ ഹ്യാസുരീസമ്പദോദ്ഭവഃ । നരകത്വാത് ക്രോധകോഭകാമസ്തസ്മാത്ത്രയം ത്യജേത് ।। ൩൮൧.

അസുരസ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉണ്ടാകില്ല. നരകസ്വഭാവം കൊണ്ടും കോപം, മോഹം, ലോഭം എന്നിവ മൂലം ഈ മൂന്നു ഉപേക്ഷിക്കണം.

ദുഃഖശോകാമയായാന്നം തീക്ഷ്ണരൂക്ഷന്തു രാജസം । അമേധ്യോച്ഛിഷ്ടപൂത്യന്നം താമസം നീരസാദികം ।। ൩൮൧.

ദു:ഖവും ദു:ഖവും രോഗവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭക്ഷണം, അത്യന്തം കയ്പും കഠിനവുമുള്ളത് രാജസികം. അശുദ്ധവും ശേഷിച്ചും പുഴുക്കളും രുചിയില്ലാത്തതും താമസികം.

യഷ്ടവ്യോ വിധിനാ യജ്ഞോ നിഷ്കാമായ സ സാത്ത്വികഃ । യജ്ഞഃ ഫലായ ദമ്ഭാത്മീ രാജസസ്താമസഃ ക്രതുഃ ।। ൩൮൧.

നിയമപ്രകാരം ഫലലോഭമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം സാത്വികം. ഫലത്തിനോ കപടത്വത്തിനോ വേണ്ടി ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം രാജസികം അല്ലെങ്കിൽ താമസികം.

ശ്രദ്ധാമന്ത്രാദിവിധ്യുക്തം തപഃ ശാരീരമുച്യതേ । ദേവാദിപൂജാഽഹിംസാദി വാങ്‌മയം തപ ഉച്യതേ ।। ൩൮൧.

വിശ്വാസത്തോടെയും മന്ത്രങ്ങളോടെയും നിയമപ്രകാരം ചെയ്യുന്ന തപസ്സ് ശരീരതപസ്സ് എന്ന് പറയുന്നു. ദേവതാദികൾക്ക് പൂജയും അഹിംസയും മുതലായവ വാക്കുതപസ്സ് എന്നാണ് പറയുന്നത്.

അനുദ്ധേഗകരം വാക്യം സത്യം സ്വാധ്യായസജ്ജപഃ । മാനസം ചിത്തസംശുദ്ധേര്മൌനമാത്മവിനിഗ്രഹഃ ।। ൩൮൧.

അശാന്തി ഉണ്ടാക്കാത്ത സത്യവാക്യവും സ്വാധ്യായവും ജപവും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിക്കായി മൗനവും ആത്മനിയന്ത്രണവും മനസ്സിന്റെ തപസ്സ് ആകുന്നു.

സാത്ത്വികഞ്ച തപോഽകാമം ഫ്ലാദ്യര്ഥന്തു രാജസം । താമസം പരപീड़ായൈ സാത്ത്വികം ദാനമുച്യതേ ।। ൩൮൧.

ലോഭമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന തപസ്സ് സാത്വികം. ഫലത്തിനായി ചെയ്യുന്നത് രാജസികം. മറ്റുള്ളവരെ ദു:ഖിപ്പിക്കാൻ ചെയ്യുന്നത് താമസികം. സാത്വികം തന്നെയാണ് നല്ല ദാനം.

ദേശാദൌ ചൈവ ദാതവ്യമുപകാരായ രാജസം । അദേശാദാവവജ്ഞാതം താമസം ദാനമീരിതം ।। ൩൮൧.

ശരിയായ സ്ഥലത്തും സമയത്തും ഉപകാരത്തിനായി ചെയ്യുന്ന ദാനം രാജസികം. തെറ്റായ സ്ഥലത്തോ സമയത്തോ അവഹേളനത്തോടെ ചെയ്യുന്ന ദാനം താമസികം.

ഓംതത്സദിതി നിര്ദേശോ ബ്രഹ്മണസ്ത്രിവിധഃ സ്മൃതഃ । യജ്ഞദാനാദികം കര്മ്മ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം നൃണം ।। ൩൮൧.

"ഓം", "തത്", "സത്" എന്നിങ്ങനെ ബ്രഹ്മത്തിന് മൂന്നു പേരുകളുണ്ട് എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. യജ്ഞം, ദാനം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.

അനിഷ്ടമിഷ്ടം മിശഞ്ച ത്രിവിംധം കര്മണഃ ഫലം । ഭവത്യത്യാഗിനാം പ്രേത്യ ന തു സന്ന്യാസിനാം ക്കചിത് ।। ൩൮൧.

അനിഷ്ടം, ഇഷ്ടം, മിശ്രം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാത്തവർക്കു മരണത്തിന് ശേഷം ലഭിക്കും; സന്ന്യാസികൾക്ക് ഒരിക്കലും ഇല്ല.

താമസഃ കര്മസംയോഗാത് മോഹാത്ക്ലേശഭയാദികാത് । രാജസഃ സാത്ത്വികോഽകാമാത് പഞ്ചൈതേ കര്മഹേതവഃ ।। ൩൮൧.

താമസികം തെറ്റായ കർമ്മസംഗമത്തിൽ നിന്ന്, മോഹത്തിൽ നിന്ന്, ദു:ഖം, ഭയം മുതലായവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്നു. രാജസികം, സാത്വികം, ആഗ്രഹമില്ലായ്മ എന്നിവയും കർമ്മത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

ഏകം ജ്ഞാനം സാത്ത്വികം സ്യാത് പൃഥഗ്‌ ജ്ഞാന്തു രാജസം । അതത്ത്വാര്ഥന്താമസം സ്യാത് കര്മാകാമായ സാത്ത്വികം ।। ൩൮൧.

ഒന്നായുള്ള ജ്ഞാനം സാത്വികം. ഭിന്നമായുള്ളത് രാജസികം. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന് വിരുദ്ധമായത് താമസികം. ആഗ്രഹമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മം സാത്വികം.

കാമായ രാജസം കര്മ മോഹാത് കര്മ തു താമസം । സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമഃ കര്ത്താ സാത്ത്വികോ രാജസോഽത്യപി ।। ൩൮൧.

ആഗ്രഹം കൊണ്ടുള്ള കർമ്മം രാജസികം. മോഹം കൊണ്ടുള്ളത് താമസികം. വിജയത്തിലും പരാജയത്തിലും സമത്വം പുലർത്തുന്നവൻ സാത്വികനും രാജസികനും ആകുന്നു.

ശഠോഽലസസ്താമസഃ സ്യാത് കാര്യ്യാദിധീശ്ച സാത്ത്വികീ । കാര്യ്യാര്ഥം സാ രാജസീ സ്യാദ്വിപരീതാ തു താമസീ ।। ൩൮൧.

കപടനും ആലസ്യവും താമസികം. കര്‍ത്തവ്യത്തിൽ മനസ്സുള്ളത് സാത്വികം. ഫലത്തിനായി ഉള്ളത് രാജസികം. അതിന് വിരുദ്ധമായത് താമസികം.

മനോധൃതിഃ സാത്ത്വികീ സ്യാത് പ്രീതികാമേതി രാജസീ । താമസീ തു പ്രശോകാദൌ സുഖം സത്ത്വാത്തദന്തഗം ।। ൩൮൧.

മനസ്സിന്റെ ദൃഢത സാത്വികം. സന്തോഷം തേടുന്നത് രാജസികം. ദു:ഖം മുതലായവയിൽ നിന്ന് വരുന്നത് താമസികം. സുഖം സത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നു, അതിൽ തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു.

സുഖം തദ്രാജസഞ്ചാഗ്രേ അന്തേ ദുഃഖന്തു താമസം । അതഃ പ്രവൃത്തിര്ഭൂതാനാം യേന സര്വമിദന്തതം ।। ൩൮൧.

രാജസിക സുഖം ആദ്യം സുഖം പോലെ തോന്നും, പക്ഷേ അവസാനം ദു:ഖം തന്നെയാണ്. താമസികം മുഴുവനും ദു:ഖമാണ്. ഇതാണ് സകല ജീവികളുടെ പ്രവൃത്തി, അതിനാൽ എല്ലാം ഇതിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

സ്വകര്മണാ തമഭ്യര്ച്യ വിഷ്ണും സിദ്ധിഞ്ച വിന്ദതി । കര്മണാ മനസാ വാചാ സര്വാവസ്ഥാസു സര്വദാ ।। ൩൮൧.

സ്വന്തം കര്‍മ്മം കൊണ്ട് വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചാൽ സിദ്ധി ലഭിക്കും. കര്‍മ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക് എന്നിവ കൊണ്ട് എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ അവസ്ഥയിലും ചെയ്യണം.

ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ഭപര്യന്തം ജഗദ്വിഷ്ണുഞ്ച വേത്തി യഃ । സിദ്ധിമാപ്നോതി ഭഗവദ്ഭക്തോ ഭാഗവതോ ധ്രുവം ।। ൩൮൧.

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ ഈ ലോകവും, വിഷ്ണുവിനെയും അറിയുന്നവൻ, ഭഗവാന്റെ ഭക്തനായ ഭാഗവതൻ എന്ന നിലയിൽ നിർബന്ധമായും പരിപൂർണ്ണതയിലേക്ക് എത്തുന്നു.

അഗ്നിരുവാച യമഗീതാം പ്രവക്ഷ്യാമി ഉക്താ യാ നാചികേതസേ । പഠതാം ശ്രൃണ്വതാം ഭുക്ത്യൈ മുക്ത്യൈ മോക്ഷാര്ഥിനാം സതാം ।। ൩൮൨.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഞാൻ യമന്റെ ഗീതം പറയും; അത് നചികേതസിന് പറഞ്ഞതാണു്. ആരെങ്കിലും ഈ ഗീതം വായിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഭോഗത്തിനോ മോക്ഷത്തിനോ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സന്മാർക്ക് അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.

യമ ഉവാച ആസനം ശയനം യാനപരിധാനഗൃഹാദികമ് । വാഞ്ഛത്യഹോഽതിമോഹേന സുസ്ഥിരം സ്വയമസ്ഥിരഃ ।। ൩൮൨.

യമൻ പറഞ്ഞു: സ്വയം സ്ഥിരതയില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ, അതിയായ മായയാൽ, സ്ഥിരമായ ഇരിപ്പിടം, കിടക്ക, വാഹനങ്ങൾ, വസ്ത്രം, വീട് തുടങ്ങിയവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ഭോഗേഷ്വശക്തിഃ സതതം തഥൈവാത്മാവലോകനം । ശ്രേയഃ പരം മനുഷ്യാണാം കപിലോദ്ഗീതമേവ ഹി ।। ൩൮൨.

സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ എപ്പോഴും കഴിയാത്തതും, അതുപോലെ തന്നെ സ്വയം പരിശോധിക്കലും, മനുഷ്യർക്കു് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗുണമാണെന്ന് കപിലൻ പാടിയിട്ടുണ്ട്.

സര്വ്വത്ര സമദര്ശിത്വം നിര്മ്മമത്വമസങ്ഗതാ । ശ്രേയഃ പരം മനുഷ്യാണാം ഗീതം പഞ്ചശിഖേന ഹി ।। ൩൮൨.

എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും സമദർശനം, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, അസക്തി—ഇവയാണു് മനുഷ്യർക്കു് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗുണമെന്ന് പഞ്ചശിഖൻ പാടിയിരിക്കുന്നു.

ആഗര്ഭജന്മബാല്യാദിവയോഽവസ്ഥാദിവേദനം । ശ്രേയഃ പരം മനുഷ്യാണാം ഗങ്ഗാവിഷ്ണുപ്രഗീതകം ।। ൩൮൨.

ഗർഭം, ജനനം, ബാല്യം തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളെ മനസ്സിലാക്കുന്നത്—ഇതാണു് മനുഷ്യർക്കു് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗുണമെന്ന് ഗംഗാവിഷ്ണു പാടിയിരിക്കുന്നു.

ആധ്യാത്മികാദിദുഃഖാനാമാദ്യന്താദിപ്രതിക്രിയാ । ശ്രേയഃ പരം മനുഷ്യാണാം ജനകോദ്ഗീതമേവ ച ।। ൩൮൨.

ശരീരികമായും മറ്റും ഉള്ള ദുഃഖങ്ങളുടെ ആരംഭം, അവസാനം, കാരണം എന്നിവയ്ക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്തുന്നത്—ഇതാണു് മനുഷ്യർക്കു് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗുണമെന്ന് ജനകൻ പാടിയിരിക്കുന്നു.

അഭിന്നയോര്ഭേദകരഃ പ്രത്യയോ യഃ പരാത്മനഃ । തച്ഛാന്തിപരമം ശ്രേയോ ബ്രഹ്മോദ്ഗീതമുദാഹൃതം ।। ൩൮൨.

അഖണ്ഡമായ പരമാത്മാവിനും വ്യക്തിഗത ആത്മാവിനും ഇടയിൽ ഭേദം ഉണ്ടാക്കുന്ന ചിന്തയെ ശമിപ്പിക്കൽ—ഇതാണു് പരമോന്നതമായ ഗുണമെന്ന് ബ്രഹ്മൻ പാടിയിരിക്കുന്നു.

* കര്ത്തവ്യമിതി യത്കര്മ്മ ഋഗ്യജുഃസാമസംജ്ഞിതം । കുരുതേ ശ്രേയസേ സങ്ഗാജ്ജൈഗീഷവ്യേണ ഗീയതേ ।। ൩൮൨.

ഋക്, യജുസ്, സാമ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന കര്‍മ്മം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്നു് മനസ്സിലാക്കി, അതിനെ സങ്കല്പം കൂടാതെ നല്ലതിനായി ചെയ്യുക—ഇതാണു് ജൈഗീഷവ്യൻ പാടിയിരുന്നത്.

ഹാനിഃ സര്വ്വവിധിത്‌സാനാമാത്മനഃ സുഖഹൈതുകീ । ശ്രേയഃ പരം മനുഷ്യാണാം ദേവലോദ്ഗീതമീരിതം ।। ൩൮൨.

എല്ലാ വിധികളുടെയും നഷ്ടം ആത്മാവിന് സന്തോഷം നൽകുന്നതാണ്—ഇതാണു് മനുഷ്യർക്കു് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഗുണമെന്ന് ദേവളൻ പാടിയിരിക്കുന്നു.