അഗ്നിപുരാണമ്

സമ്മോഹാത് സ്മൃതിവിഭ്രംശോ ബുദ്ധിനാശാത് പ്രണശ്യതി । ദുഃസങ്ഗഹാനിഃ സത്സങ്ഗാന്മോക്ഷകാമീ ച കാമനുത് ।। ൩൮൧.

കോപത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രമം, ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് ഓർമ്മ നഷ്ടം, ഓർമ്മ നഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി നശിക്കൽ, ബുദ്ധി നശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് ദോഷം, സത്സംഗത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

കാമത്യാഗാദാത്മനിഷ്ഠഃ സ്ഥിരപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ । യാ നിശാ സര്വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തി സംയമീ ।। ൩൮൧.

ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നത്. എല്ലാ ജീവികൾക്കും രാത്രിയായിരിക്കുന്നതിൽ സംയമനമുള്ളവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ । ആത്മന്യേവ ച സന്തുഷ്ടസ്തസ്യ കാര്യം ന വിദ്യതേ ।। ൩൮൧.

എല്ലാ ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നതാണ് ദർശിക്കുന്ന മുനിക്ക് രാത്രി. ആത്മാവിൽ മാത്രം തൃപ്തനായവനു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.

നൈവ തസ്യ കൃതേ നാര്ഥോ നാകൃതേ നേഹ കശ്ചന । തത്ത്വവിത്തു മഹാവാഹോ ഗുണകര്മവിഭാഗയോഃ ।। ൩൮൧.

ഇവിടെ ചെയ്ത കാര്യത്തിനോ ചെയ്യാത്തതിനോ അവനു യാതൊരു ഉദ്ദേശവും ഇല്ല. മഹാബാഹുവേ, യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ ഗുണങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തികളുടെയും വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ഗുണാ ഗുണേഷു വര്ത്തന്തേ ഇതി മത്വാ ന സജ്ജതേ । സര്വം ജ്ഞാനപ്ലവേനൈവ വൃജിനം സന്തരിഷ്യതി ।। ൩൮൧.

ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവൻ ആസക്തനാവുന്നില്ല. ജ്ഞാനത്തിന്റെ തോണിയിൽ മാത്രം എല്ലാദു:ഖവും കടന്ന് പോകാം.

ജ്ഞാനാഗ്നിഃ സര്വകര്മാണി ഭസ്മസാത് കുരുതേഽര്ജുന । ബ്രഹ്മണ്യാധായ കര്മാണി സങ്ഗന്ത്യക്ത്വാ കരോതി യഃ ।। ൩൮൧.

ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നി എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളെയും ചാരമാക്കുന്നു, അർജുനാ. ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ । സര്വഭൂതേഷു ചാത്മാനാം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി ।। ൩൮൧.

ജലം തൊടുമ്പോഴും താമരയിലിന് ദോഷം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, അവന് പാപം ബാധിക്കില്ല. അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുന്നു, എല്ലാം ആത്മാവിൽ കാണുന്നു.

ന ഹി കല്യാണകൃതം കശ്ചിദ്‌ദുര്ഗതിം താത ഗച്ഛതി । ദേവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ ।। ൩൮൧.

നന്മ ചെയ്യുന്നവൻ ഒരിക്കലും ദുർഗതിയിൽ എത്തുന്നില്ല, പ്രിയനായവാ. എന്റെ ഈ ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ദൈവീകമായ മായ വളരെ കടക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.

മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാന്തരന്തി തേ । ആര്ത്തോ ജിജ്ഞാസുരര്ഥാര്ഥീ ജ്ഞാനീ ച ഭരതര്ഷഭ ।। ൩൮൧.

എന്നിൽ മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ കടക്കുന്നു. ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, കഷ്ടപ്പെടുന്നവനും, അറിവ് അന്വേഷിക്കുന്നവനും, ധനാർത്ഥിയും, ജ്ഞാനിയും എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.

ചതുര്വിധാ ഭജന്തേ മാം ജ്ഞാനീ ചൈകത്വമാസ്ഥിതഃ । അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സ്വഭാവോഽധ്യാത്മമുച്യതേ ।। ൩൮൧.

നാലു വിധത്തിലുള്ളവർ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു: ജ്ഞാനി ഏകത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നശിക്കാത്ത ബ്രഹ്മം പരമമാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം ആത്മാവാണ്.

ഭൂതഭാവോദ്ഭവകരോ വിസര്ഗഃ കര്മസംജ്ഞിതഃ । അധിഭൂതം ക്ഷരോ ഭാവഃ പുരുഷശ്ചാധിദൈവതം ।। ൩൮൧.

സൃഷ്ടിയും, ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും കര്‍മ്മം എന്നു പറയുന്നു. നശിക്കുന്ന ഭാവമാണ് അധിഭൂതം, പുരുഷനാണ് അധിദൈവം.

അധിയജ്ഞോഹമേവാത്ര ദേഹേ ദേഹഭൃതാം വര । അന്തകാലേ സ്മരന്മാഞ്ച മദ്ഭാവം യാത്യസംശയഃ ।। ൩൮൧.

ശരീരമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായവാ, ഈ ശരീരത്തിൽ യജ്ഞപതി ഞാൻ തന്നെയാണ്. ജീവൻ അവസാനിക്കുമ്പോൾ എന്നെ ഓർക്കുന്നവൻ സംശയമില്ലാതെ എന്റെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തും.

യം യം ഭാവം സ്മാരന്നന്തേ ത്യജേദ്ദേഹന്തമാപ്നുയാത് । പ്രാണം ന്യസ്യ ഭ്രുവോര്മധ്യേ അന്തേ പ്രാപ്നോതി മത്പരമ് ।। ൩൮൧.

ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ ഏത് ഭാവം ഓർക്കുന്നുവോ, അതിലേക്കാണ് അവൻ എത്തുന്നത്. ജീവൻ കണികകളുടെ ഇടയിൽ വെച്ച് അവസാനത്തിൽ, എന്റെ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു.

ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ വദന് ദേഹം ത്യജന്തഥാ । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ഭപര്യന്താഃ സര്വേ മമ വിഭൂതയഃ ।। ൩൮൧.

'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷരം ഉച്ചരിച്ച് ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ചെറുതായുള്ള പുല്ല് വരെ എല്ലാം എന്റെ ഭാവങ്ങളാണ്.

ശ്രീമന്തശ്ചോര്ജിതാഃ സര്വേ മമാംശാഃ പ്രാണിനഃ സ്മൃതാഃ । അഹമേകോ വിശ്വരുപ ഇതി ജ്ഞാത്വാ വിമുച്യതേ ।। ൩൮൧.

സമ്പന്നരായും ഉന്നതരായും ഉള്ള എല്ലാ ജീവികളും എന്റെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഞാൻ മാത്രമാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ രൂപം എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.

ക്ഷേത്രം ശരീരം യോ വേത്തി ക്ഷേത്രജ്ഞഃ സ പ്രകീര്ത്തിഃ । ക്ഷേത്രക്ഷഏത്രജ്ഞയോര്ജ്ഞാനം യത്തജ്ജ്ഞാനം മതം മമ ।। ൩൮൧.

ശരീരം 'ക്ഷേത്രം' എന്നറിയുന്നവനാണ് 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. 'ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും' എന്ന അറിവാണ് ഞാൻ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എന്ന് കരുതുന്നത്.

ഇച്ഛാ ദ്വേഷഃ സുഖം ദുഃഖം സങ്ഘാതശ്ചേതനാ ധൃതിഃ । ഏതത്ക്ഷേത്രം സമാസേന സവികാരമുദാഹൃതമ് ।। ൩൮൧.

ആഗ്രഹം, ദ്വേഷം, സന്തോഷം, ദു:ഖം, ശരീരസമൂഹം, ബോധം, ധൈര്യം — ഇതെല്ലാം ചേർന്നതാണ് 'ക്ഷേത്രം' എന്നത്, അതിന്റെ ഭേദങ്ങളോടുകൂടി.

അമാനിത്വമദമ്ഭിത്വമഹിസാ ക്ഷാന്തിരാര്ജവം । ആചാര്യോപാസനം ശൌചം സ്ഥൌര്യ്യമാത്മവിനിഗ്രഹഃ ।। ൩൮൧.

വിളംബരമില്ലായ്മ, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, അഹിംസ, ക്ഷമ, നേരായ മനസ്സ്, ഗുരുവിനോടുള്ള ഭക്തി, ശുദ്ധി, സ്ഥിരത, ആത്മനിയന്ത്രണം — ഇതെല്ലാം.

ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു വൈരാഗ്യമനഹങ്കാര ഏവ ച । ജന്മമൃത്യുജരാവ്യാധിദുഃഖദോഷാനുദര്ശനം ।। ൩൮൧.

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അകപ്പെടാതിരിക്കുക, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, ജനനം, മരണം, വയസ്സാകൽ, രോഗം, ദു:ഖം എന്നിവയുടെ ദോഷങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുക.

ആസക്തിരനഭിഷ്വങ്ഗഃ പുത്രദാരഗൃഹാദിഷു । നിത്യഞ്ച സമചിത്തത്ത്വമിഷ്ടാനിഷ്ടോപപത്തിഷു ।। ൩൮൧.

മക്കളിലും ഭാര്യയിലും വീട്ടിലും മുതലായവയിൽ ആസക്തിയില്ലായ്മയും അകപ്പെടാതിരിക്കുകയും, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും സംഭവിക്കുമ്പോഴും മനസ്സിൽ സമത്വം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുക.

മയി ചാനന്യയോഗേന ഭക്തിരവ്യഭിചാരിണീ । വിവിക്തദേശസേവിത്വമരതിര്ജനസംസദി ।। ൩൮൧.

എന്നിൽ ഏകാഭാവത്തോടെ അശാന്തമായ ഭക്തി, ഏകാന്തമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ സന്തോഷം, ജനക്കൂട്ടങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമില്ലായ്മ — ഇതെല്ലാം.

അധ്യാത്മജ്ഞാനനിഷ്ഠത്വന്തത്ത്വജ്ഞാനാനുദര്ശനം । ഓതജ്ജ്ഞാനമിതി പ്രോക്തമജ്ഞാനം യദതോഽന്യഥാ ।। ൩൮൧.

ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ച നിലപാട്, സത്യം നിരന്തരം ചിന്തിക്കുക — ഇതാണ് ജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നത്; ഇതിന് വിപരീതമായത് അജ്ഞാനമാണ്.

ജ്ഞേയം യത്തത് പ്രവക്ഷ്യാമി യം ജ്ഞാത്വാഽമൃതമശ്നുതേ । അനാദി പരമം ബ്രഹ്മ സത്ത്വം നാമ തദുച്യതേ ।। ൩൮൧.

ഏത് അറിഞ്ഞാൽ അമൃതം ലഭിക്കും എന്ന് ഞാൻ പറയാം: ആദിയില്ലാത്ത പരമമായ ബ്രഹ്മം, അതാണ് സത്ത്വം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

സര്വതഃ പാണിപാദാന്തം സര്വതോഽക്ഷിശിരോമുഖമ് । സര്വതഃ ശ്രുതിമല്ലോകേ സര്വമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ।। ൩൮൧.

എവിടെയും കൈകളും കാലുകളും, കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും, ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ചെവികൾ ഉള്ളതുപോലെ, എല്ലാം ആവൃതമാക്കി അതു നിലകൊള്ളുന്നു.

സര്വേന്ദ്രിയഗുണാഭാസം സര്വേന്ദിയവിവര്ജിതമ് । അസക്തം സര്വഭൃച്ചൈവ നിര്ഗുണം ഗുണഭോക്തൃ ച ।। ൩൮൧.

എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ പോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അതിന് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇല്ല; അകപ്പെടാതെ എല്ലാം താങ്ങുന്നു, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിലും ഗുണങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

അവിഭക്തഞ്ച ഭൂതേഷു വിഭക്തമിവ ച സ്ഥിതമ് । ഭൂതഭര്തൃ ച വിജ്ഞേയം ഗ്രസിഷ്ണു പ്രഭവിഷ്ണു ച ।। ൩൮൧.

എല്ലാ ജീവികളിലും അവിഭജ്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു, പക്ഷേ വിഭജ്യമായതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; ജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതും, സംഹരിക്കുന്നതും, ശക്തിയുടെ ഉറവിടവുമാണ്.

ജ്യോതിഷാമപി തജ്ജയോതിസ്തമസഃ പരമുച്യതേ । ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം ജ്ഞാനഗമ്യം ഹൃദി സര്വസ്യ ഘിഷ്ഠിതം ।। ൩൮൧.

പ്രകാശങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രകാശം, അന്ധകാരത്തിന് അതീതം; അതാണ് ജ്ഞാനം, അറിവിന്റെ ലക്ഷ്യം, അറിവിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്നത്, എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നതും.

ധ്യാനേനാത്മനി പശ്യന്തി കേചിദാത്മാനമാത്മനാ । അന്യേ സാങ്‌ഖ്യേന യോഗേന കര്മയോഗേന ചാപരേ ।। ൩൮൧.

ചിലർ ധ്യാനത്തിലൂടെ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ കാണുന്നു; മറ്റുള്ളവർ സാംഖ്യയിലൂടെ, ചിലർ യോഗയിലൂടെ, മറ്റു ചിലർ കര്‍മയോഗത്തിലൂടെയും.

അന്യേ ത്വേവമജാനന്തോ ശ്രുത്വാന്യേഭ്യ ഉപാസതേ । തേപി ചാശു തരന്ത്യേവ മൃത്യും ശ്രുതിപരായണാഃ ।। ൩൮൧.

ഇങ്ങനെ അറിയാതെ, മറ്റൊരാളിൽ നിന്ന് കേട്ടുകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നവരും, ശ്രവണത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവരും, അവർയും മരണം അതിവേഗം കടന്ന് പോകുന്നു.