അഗ്നിപുരാണമ്

ഋതുര്നിദാഘ ആരുढ़ോ ദൃഷ്ടാന്തം പശ്യ വാഹനം । ഉപര്യ്യഹം യഥാ രാജ ത്വമധഃ കുഞ്ജരോ യഥാ ।। ൩൮൦.

ഋതുവും നിദാഘനും ആനയിൽ കയറി: 'ഈ ഉദാഹരണം നോക്കൂ, വാഹനം. ഞാൻ മുകളിൽ ഇരിക്കുന്നു, നീ താഴെ; അതുപോലെ രാജാവ് മുകളിൽ, ആന താഴെ.'

ഋതുഃ൭ പ്രാഹ നിദാഘന്തം കതമസ്ത്വാമഹം വദേ । ഉക്തോ നിദാഘസ്തന്നത്വാ പ്രാഹ മേ ത്വം ഗുരുര്ഘ്രുവമ് ।। ൩൮൦.

ഋതു നിദാഘനോട് ചോദിച്ചു: 'ഇവരിൽ ഞാൻ ആരാണ്, നീ ആരാണ്?' നിദാഘൻ വന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളാണ് എന്റെ ഗുരു.'

നാത്യസ്മാദ്‌ദ്വൈതസംസ്കാരസംസ്കൃതം മാനസം തഥാ । ഋതുഃ പ്രാഹ നിദാഘന്തം ബ്രഹ്മജ്ഞാനായ ചാഗതഃ । പരമാര്ഥം സാരഭൂതമദ്വൈതം ദര്ശിതം മയാ ।। ൩൮൦.

ദ്വൈതബോധം മനസ്സിനെ സത്യത്തിൽ ആകൃതീകരിക്കുന്നില്ല. ഋതു നിദാഘനോട് പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിനായി ഞാൻ വന്നതാണ്; പരമാർത്ഥമായ അദ്വൈതം ഞാൻ നിന്നെ കാണിച്ചു.'

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച നിദാഘോഽപ്യുപദേശേന തേനാദ്വൈതപരോഽഭവത് । സര്വഭൂതാന്യഭേദേന ദദൃശേ സ തദാത്മനി ।। ൩൮൦.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: ആ ഉപദേശത്തിന്റെ ഫലമായി നിദാഘനും അദ്വൈതത്തിൽ ആസ്വാദകനായി. അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കു തുല്യരായി കണ്ടു.

അവാപ മുക്തി ജ്ഞാനാത്സ തഥാ ത്വം മുക്തിമാപ്സ്യസി । ഏകഃ സമസ്തം ത്വഞ്ചാഹം വിഷ്ണുഃ സര്വഗതോ യതഃ ।। ൩൮൦.

ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അവൻ മോക്ഷം നേടി; അതുപോലെ നീയും മോക്ഷം നേടും. വിഷ്ണു എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഞാനും നീയും ഒരേ അത്മാവാണ്.

പീതനീലാദിഭേദേന യഥൈകം ദൃശ്യതേ തമഃ । ഭ്രാന്തിദൃഷ്ടിഭിരാത്മാപി തഥൈകഃ സ പൃഥക് പൃഥക് ।। ൩൮൦.

പച്ചയും നീലയും മറ്റു നിറങ്ങളുമായി ഇരുണ്ടിരിപ്പ് പലതായിരിക്കും പോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അതു വാസ്തവത്തിൽ ഒന്നാണ്. അതുപോലെ, ആത്മാവ് ഒരാളാണെങ്കിലും, തെറ്റായ ദൃഷ്ടികൊണ്ടു പലതായിരിക്കും പോലെ കാണപ്പെടുന്നു.

സംസാരാജ്ഞാനവൃക്ഷാരിജ്ഞാനം ബ്രഹ്മേതി ചിന്തയ ।। ൩൮൦.

ലോകീയമായ അജ്ഞാനത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

അഗ്നിരുവാച ഗീതാസാരം പ്രവക്ഷ്യാമി സര്വഗീതോത്തമോത്തമം । കൃഷ്ണോഽര്ജുനായ യമാഹ പുരാ വൈ ഭുക്തിമുക്തിദം ।। ൩൮൧.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഗീതയുടെ സാരാംശം ഞാൻ പറയാം. എല്ലാ ഗീതകളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും, കൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് പറഞ്ഞതും, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതുമായതാണത്.

ശ്രീഭഗവാനുവാച ഗതാസുരഗതാസുര്വാ ന ശോച്യോ ദേഹവാനജഃ । ആത്മാഽജരോഽമരോഽഭേദ്യസ്തസ്മാച്ഛോകാദികം ത്യജേത് ।। ൩൮൧.

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ജീവൻ പോയാലോ ഇല്ലയോ എന്നതുകൊണ്ടല്ല, ശരീരമുള്ളവനെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. ആത്മാവ് വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും മരണമില്ലാത്തതും നശിക്കാത്തതുമാണ്. അതിനാൽ ദുഃഖവും മറ്റും ഉപേക്ഷിക്കണം.

ധ്യായതോ വിഷയാന് പുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷൂപജായതേ । സങ്ഗാത് കാമസ്തതഃ ക്രോധഃ ക്രോധാത്സമ്മോഹ ഏവ ച ।। ൩൮൧.

ഒരു മനുഷ്യൻ വിഷയങ്ങളെ കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ അവയോടുള്ള ആസക്തി ജനിക്കുന്നു. ആ ആസക്തിയിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹം, ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് കോപം ഉണ്ടാകും.

സമ്മോഹാത് സ്മൃതിവിഭ്രംശോ ബുദ്ധിനാശാത് പ്രണശ്യതി । ദുഃസങ്ഗഹാനിഃ സത്സങ്ഗാന്മോക്ഷകാമീ ച കാമനുത് ।। ൩൮൧.

കോപത്തിൽ നിന്ന് ഭ്രമം, ഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് ഓർമ്മ നഷ്ടം, ഓർമ്മ നഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് ബുദ്ധി നശിക്കൽ, ബുദ്ധി നശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് ദോഷം, സത്സംഗത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

കാമത്യാഗാദാത്മനിഷ്ഠഃ സ്ഥിരപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ । യാ നിശാ സര്വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തി സംയമീ ।। ൩൮൧.

ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നത്. എല്ലാ ജീവികൾക്കും രാത്രിയായിരിക്കുന്നതിൽ സംയമനമുള്ളവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ । ആത്മന്യേവ ച സന്തുഷ്ടസ്തസ്യ കാര്യം ന വിദ്യതേ ।। ൩൮൧.

എല്ലാ ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നതാണ് ദർശിക്കുന്ന മുനിക്ക് രാത്രി. ആത്മാവിൽ മാത്രം തൃപ്തനായവനു ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.

നൈവ തസ്യ കൃതേ നാര്ഥോ നാകൃതേ നേഹ കശ്ചന । തത്ത്വവിത്തു മഹാവാഹോ ഗുണകര്മവിഭാഗയോഃ ।। ൩൮൧.

ഇവിടെ ചെയ്ത കാര്യത്തിനോ ചെയ്യാത്തതിനോ അവനു യാതൊരു ഉദ്ദേശവും ഇല്ല. മഹാബാഹുവേ, യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ ഗുണങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തികളുടെയും വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ഗുണാ ഗുണേഷു വര്ത്തന്തേ ഇതി മത്വാ ന സജ്ജതേ । സര്വം ജ്ഞാനപ്ലവേനൈവ വൃജിനം സന്തരിഷ്യതി ।। ൩൮൧.

ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവൻ ആസക്തനാവുന്നില്ല. ജ്ഞാനത്തിന്റെ തോണിയിൽ മാത്രം എല്ലാദു:ഖവും കടന്ന് പോകാം.

ജ്ഞാനാഗ്നിഃ സര്വകര്മാണി ഭസ്മസാത് കുരുതേഽര്ജുന । ബ്രഹ്മണ്യാധായ കര്മാണി സങ്ഗന്ത്യക്ത്വാ കരോതി യഃ ।। ൩൮൧.

ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നി എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളെയും ചാരമാക്കുന്നു, അർജുനാ. ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ । സര്വഭൂതേഷു ചാത്മാനാം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി ।। ൩൮൧.

ജലം തൊടുമ്പോഴും താമരയിലിന് ദോഷം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, അവന് പാപം ബാധിക്കില്ല. അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുന്നു, എല്ലാം ആത്മാവിൽ കാണുന്നു.

ന ഹി കല്യാണകൃതം കശ്ചിദ്‌ദുര്ഗതിം താത ഗച്ഛതി । ദേവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ ।। ൩൮൧.

നന്മ ചെയ്യുന്നവൻ ഒരിക്കലും ദുർഗതിയിൽ എത്തുന്നില്ല, പ്രിയനായവാ. എന്റെ ഈ ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ദൈവീകമായ മായ വളരെ കടക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.

മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാന്തരന്തി തേ । ആര്ത്തോ ജിജ്ഞാസുരര്ഥാര്ഥീ ജ്ഞാനീ ച ഭരതര്ഷഭ ।। ൩൮൧.

എന്നിൽ മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ കടക്കുന്നു. ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, കഷ്ടപ്പെടുന്നവനും, അറിവ് അന്വേഷിക്കുന്നവനും, ധനാർത്ഥിയും, ജ്ഞാനിയും എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു.

ചതുര്വിധാ ഭജന്തേ മാം ജ്ഞാനീ ചൈകത്വമാസ്ഥിതഃ । അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സ്വഭാവോഽധ്യാത്മമുച്യതേ ।। ൩൮൧.

നാലു വിധത്തിലുള്ളവർ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു: ജ്ഞാനി ഏകത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. നശിക്കാത്ത ബ്രഹ്മം പരമമാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം ആത്മാവാണ്.

ഭൂതഭാവോദ്ഭവകരോ വിസര്ഗഃ കര്മസംജ്ഞിതഃ । അധിഭൂതം ക്ഷരോ ഭാവഃ പുരുഷശ്ചാധിദൈവതം ।। ൩൮൧.

സൃഷ്ടിയും, ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും കര്‍മ്മം എന്നു പറയുന്നു. നശിക്കുന്ന ഭാവമാണ് അധിഭൂതം, പുരുഷനാണ് അധിദൈവം.

അധിയജ്ഞോഹമേവാത്ര ദേഹേ ദേഹഭൃതാം വര । അന്തകാലേ സ്മരന്മാഞ്ച മദ്ഭാവം യാത്യസംശയഃ ।। ൩൮൧.

ശരീരമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായവാ, ഈ ശരീരത്തിൽ യജ്ഞപതി ഞാൻ തന്നെയാണ്. ജീവൻ അവസാനിക്കുമ്പോൾ എന്നെ ഓർക്കുന്നവൻ സംശയമില്ലാതെ എന്റെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തും.

യം യം ഭാവം സ്മാരന്നന്തേ ത്യജേദ്ദേഹന്തമാപ്നുയാത് । പ്രാണം ന്യസ്യ ഭ്രുവോര്മധ്യേ അന്തേ പ്രാപ്നോതി മത്പരമ് ।। ൩൮൧.

ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ ഏത് ഭാവം ഓർക്കുന്നുവോ, അതിലേക്കാണ് അവൻ എത്തുന്നത്. ജീവൻ കണികകളുടെ ഇടയിൽ വെച്ച് അവസാനത്തിൽ, എന്റെ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു.

ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ വദന് ദേഹം ത്യജന്തഥാ । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ഭപര്യന്താഃ സര്വേ മമ വിഭൂതയഃ ।। ൩൮൧.

'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷരം ഉച്ചരിച്ച് ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ചെറുതായുള്ള പുല്ല് വരെ എല്ലാം എന്റെ ഭാവങ്ങളാണ്.

ശ്രീമന്തശ്ചോര്ജിതാഃ സര്വേ മമാംശാഃ പ്രാണിനഃ സ്മൃതാഃ । അഹമേകോ വിശ്വരുപ ഇതി ജ്ഞാത്വാ വിമുച്യതേ ।। ൩൮൧.

സമ്പന്നരായും ഉന്നതരായും ഉള്ള എല്ലാ ജീവികളും എന്റെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഞാൻ മാത്രമാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ രൂപം എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.

ക്ഷേത്രം ശരീരം യോ വേത്തി ക്ഷേത്രജ്ഞഃ സ പ്രകീര്ത്തിഃ । ക്ഷേത്രക്ഷഏത്രജ്ഞയോര്ജ്ഞാനം യത്തജ്ജ്ഞാനം മതം മമ ।। ൩൮൧.

ശരീരം 'ക്ഷേത്രം' എന്നറിയുന്നവനാണ് 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. 'ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും' എന്ന അറിവാണ് ഞാൻ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം എന്ന് കരുതുന്നത്.

ഇച്ഛാ ദ്വേഷഃ സുഖം ദുഃഖം സങ്ഘാതശ്ചേതനാ ധൃതിഃ । ഏതത്ക്ഷേത്രം സമാസേന സവികാരമുദാഹൃതമ് ।। ൩൮൧.

ആഗ്രഹം, ദ്വേഷം, സന്തോഷം, ദു:ഖം, ശരീരസമൂഹം, ബോധം, ധൈര്യം — ഇതെല്ലാം ചേർന്നതാണ് 'ക്ഷേത്രം' എന്നത്, അതിന്റെ ഭേദങ്ങളോടുകൂടി.

അമാനിത്വമദമ്ഭിത്വമഹിസാ ക്ഷാന്തിരാര്ജവം । ആചാര്യോപാസനം ശൌചം സ്ഥൌര്യ്യമാത്മവിനിഗ്രഹഃ ।। ൩൮൧.

വിളംബരമില്ലായ്മ, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, അഹിംസ, ക്ഷമ, നേരായ മനസ്സ്, ഗുരുവിനോടുള്ള ഭക്തി, ശുദ്ധി, സ്ഥിരത, ആത്മനിയന്ത്രണം — ഇതെല്ലാം.

ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു വൈരാഗ്യമനഹങ്കാര ഏവ ച । ജന്മമൃത്യുജരാവ്യാധിദുഃഖദോഷാനുദര്ശനം ।। ൩൮൧.

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അകപ്പെടാതിരിക്കുക, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, ജനനം, മരണം, വയസ്സാകൽ, രോഗം, ദു:ഖം എന്നിവയുടെ ദോഷങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുക.